Zaniżony zasiłek rodzicielski po upadłości pracodawcy – co zrobić

Dlaczego ZUS nie uwzględnił niewypłaconego wynagrodzenia?

W przypadku urlopu rodzicielskiego nie przysługuje „świadczenie rodzicielskie” w rozumieniu ustawy rodzinnej, lecz zasiłek macierzyński z ubezpieczenia chorobowego. Wynika to z art. 29 ust. 1 pkt 1 oraz art. 31 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Podstawa wymiaru zasiłku dla pracownika jest ustalana co do zasady z przeciętnego miesięcznego przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, wypłaconego za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do zasiłku – zgodnie z art. 36 ust. 1 tej ustawy. Jeżeli ubezpieczenie trwało krócej, stosuje się krótszy okres, o czym stanowi art. 36 ust. 2.

W praktyce problem polega na tym, że ZUS opiera się na danych płacowych i rozliczeniowych przekazanych za pracownika. Jeżeli za część miesięcy nie wykazano przychodu stanowiącego podstawę składek albo nie doszło do jego wypłaty i rozliczenia w sposób pozwalający uwzględnić go przy podstawie, ZUS zazwyczaj nie dolicza tych kwot „na oświadczenie” pracownika.

To nie zawsze oznacza, że decyzja ZUS jest definitywnie prawidłowa w każdej sprawie. Kluczowe jest bowiem to, jakie dokumenty rozliczeniowe zostały złożone, czy wynagrodzenie zostało później wypłacone, czy odprowadzono od niego składki i czy nie zachodzi potrzeba korekty dokumentów ubezpieczeniowych.

Jak obecnie ustala się wysokość zasiłku za urlop rodzicielski?

Zgodnie z art. 31 ust. 2 ustawy zasiłkowej miesięczny zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku. Z kolei za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu co do zasady wynosi 100% podstawy – art. 31 ust. 1.

Jeżeli rodzic złoży wniosek o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu w odpowiednim terminie i wariancie przewidzianym przepisami, sposób wypłaty może wyglądać inaczej niż prosty podział 100% i 70%. W praktyce warto każdorazowo sprawdzić aktualny wariant wniosku i datę jego złożenia, bo znaczenie ma konkretny stan faktyczny oraz moment korzystania z uprawnienia rodzicielskiego.

Jeżeli chcesz porównać tę sprawę z innymi zagadnieniami dotyczącymi organu rentowego, zobacz również: świadczenie uzupełniające z ZUS a orzeczenie o niepełnosprawności.

Czy niewypłacona pensja zawsze przepada przy ustalaniu podstawy zasiłku?

Nie. Trzeba jednak odróżnić roszczenie pracownicze o wynagrodzenie od danych, na podstawie których ZUS liczy zasiłek. Sam fakt, że pracodawca był winien pensję, nie oznacza jeszcze automatycznie, że ZUS ma już gotową podstawę do podwyższenia świadczenia.

Jeżeli zaległe wynagrodzenie zostanie później wypłacone albo zostanie prawidłowo ujęte w dokumentacji płacowo-składkowej po działaniach syndyka, likwidatora albo FGŚP, może powstać podstawa do korekty dokumentów i do ponownego ustalenia podstawy wymiaru zasiłku. W takich sprawach ogromne znaczenie mają: lista płac, paski wynagrodzeń, imienne raporty ZUS RCA, świadectwo pracy, zaświadczenie Z-3 oraz dokumenty z postępowania upadłościowego.

Jeżeli ZUS wydał decyzję, trzeba sprawdzić jej uzasadnienie. W zależności od tego, czy spór dotyczy wyłącznie oceny prawnej, czy także braków w dokumentacji rozliczeniowej, dalsze działania mogą być różne.

Co zrobić po upadłości pracodawcy?

Po ogłoszeniu upadłości pracodawcy pracownik powinien ustalić, kto prowadzi sprawę: syndyk, zarządca albo inny podmiot uprawniony do reprezentowania masy upadłości. Wierzytelności ze stosunku pracy korzystają ze szczególnej ochrony w postępowaniu upadłościowym, ale nie zwalnia to pracownika z aktywnego pilnowania sprawy.

W praktyce należy:

• ustalić sygnaturę postępowania upadłościowego i dane syndyka;
• sprawdzić, czy zaległe wynagrodzenie zostało ujęte na liście wierzytelności;
• zgromadzić dokumenty potwierdzające wysokość zaległej pensji;
• ustalić, czy należności mogą być zaspokojone z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podstawę działania FGŚP stanowi ustawa z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy. To właśnie z tego mechanizmu pracownicy często odzyskują zaległe wynagrodzenia, gdy pracodawca stał się niewypłacalny w rozumieniu ustawy.

Jaka jest rola Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych?

Jeżeli pracodawca jest niewypłacalny w rozumieniu ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, część roszczeń pracowniczych może zostać zaspokojona ze środków FGŚP. Zakres tych roszczeń i warunki wypłaty wynikają m.in. z art. 12 oraz kolejnych przepisów tej ustawy.

Dla sprawy zasiłkowej ma to znaczenie praktyczne: jeżeli zaległe wynagrodzenie zostanie wypłacone z FGŚP i odpowiednio udokumentowane, może to otworzyć drogę do wystąpienia o korektę podstawy świadczenia, o ile dane kwoty powinny być uwzględnione jako podstawa wymiaru składek i mają wpływ na podstawę zasiłku.

Nie da się jednak przesądzić tego automatycznie bez dokumentów. W części spraw konieczna jest analiza konkretnych rozliczeń miesięcznych i tego, za jaki okres należność została ostatecznie wykazana.

Kiedy można żądać przeliczenia zasiłku?

Przeliczenie może być zasadne przede wszystkim wtedy, gdy pojawiły się nowe dokumenty albo skorygowano dane stanowiące podstawę ustalenia zasiłku. W praktyce mogą to być:

• wypłata zaległego wynagrodzenia po pierwotnym ustaleniu zasiłku,
• korekta dokumentów rozliczeniowych ZUS,
• dokument syndyka lub FGŚP potwierdzający należność i jej rozliczenie,
• prawomocny wyrok sądu pracy zasądzający wynagrodzenie.

Jeżeli ZUS wydał decyzję, odwołanie wnosi się do sądu za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji – zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli termin jeszcze biegnie, nie warto go przegapić.

Gdy termin na odwołanie już minął, nadal można rozważyć złożenie wniosku o ponowne ustalenie prawa lub wysokości świadczenia, jeżeli pojawiły się nowe okoliczności lub dokumenty. To jednak zawsze wymaga oceny konkretnej sytuacji.

Jakie dokumenty warto przygotować dla ZUS?

Im lepiej udokumentowana sprawa, tym większa szansa na skuteczne przeliczenie świadczenia. Najczęściej przydatne są:

Czy warto równolegle iść do sądu pracy?

Jeżeli wysokość zaległego wynagrodzenia jest sporna albo syndyk nie uznaje roszczenia, może być konieczne dochodzenie należności na drodze właściwej dla spraw pracowniczych lub w ramach środków przewidzianych w postępowaniu upadłościowym. To zależy od etapu sprawy i od tego, czy wierzytelność została uznana.

W niektórych sprawach to właśnie prawomocny wyrok lub ugoda są dokumentem, który później porządkuje sytuację także wobec ZUS. Jeśli problem dotyczy nie tylko zasiłku, ale też samego prawa do pensji, pomocne może być także szersze spojrzenie na temat wynagrodzenia pracowniczego.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, że podobny problem może wymagać innego działania w zależności od dokumentów i etapu sprawy.

FAQ

Czy ZUS może sam doliczyć niewypłacone pensje do podstawy zasiłku?

Co do zasady nie robi tego wyłącznie na podstawie twierdzeń pracownika. ZUS potrzebuje danych płacowo-składkowych lub innych wiarygodnych dokumentów potwierdzających, że dana kwota wpływa na podstawę wymiaru zasiłku.

Czy po wypłacie zaległej pensji można żądać wyrównania zasiłku?

Tak, bywa to możliwe, ale wymaga analizy, czy wypłacona kwota powinna zostać uwzględniona przy podstawie zasiłku i czy dokumenty rozliczeniowe zostały prawidłowo skorygowane.

Ile jest czasu na odwołanie od decyzji ZUS?

Co do zasady miesiąc od doręczenia decyzji. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS do właściwego sądu.

Czy pracownik musi zgłaszać wierzytelność w upadłości, jeśli chodzi o pensję?

W praktyce warto aktywnie monitorować sprawę i kontaktować się z syndykiem, nawet jeśli część wierzytelności pracowniczych bywa ujmowana z urzędu. Pozwala to szybciej wychwycić braki lub nieścisłości.

Czy FGŚP zawsze pokryje całe zaległe wynagrodzenie?

Nie zawsze. Zakres ochrony zależy od warunków ustawowych, rodzaju roszczenia, limitów i okresu, którego należność dotyczy.

Podsumowanie

Jeżeli ZUS obniżył podstawę zasiłku rodzicielskiego, bo pracodawca nie wypłacił części wynagrodzenia przed upadłością, samo powołanie się na zaległą pensję zwykle nie wystarczy. Trzeba ustalić, jakie dane trafiły do ZUS, czy roszczenie zostało potwierdzone w upadłości, czy możliwa jest wypłata z FGŚP i czy istnieją podstawy do korekty dokumentów oraz wyrównania świadczenia.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa – Dz.U. 1999 nr 60 poz. 636
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141
3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887
4. Ustawa z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy – Dz.U. 2006 nr 158 poz. 1121
5. Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe – Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535
6. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296