Zaświadczenie A1 a praca za granicą i w rolnictwie

Obowiązek składania formularza A1

Wskazuję, że ZUS wyjaśnia: „zaświadczenie potwierdza, że w okresie pracy za granicą właściwe jest ustawodawstwo polskie, a więc składki powinny być opłacane w Polsce”. I jako takie A1 winno się zgłosić do ZUS-u celem rozliczenia.

Procując nawet część roku za granicą, ma Pan obowiązek złożenia do ZUS-u wniosku A1, bowiem ZUS zastosuje i ustali rezydencję podatkową w kraju, w którym Pan pracował i wtedy może takie rozliczenie być bardzo niekorzystne dla Pana.

Formularz A1 służy ustaleniu państwa właściwego do wymiaru i poboru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu wykonywania działalności gospodarczej lub świadczenia pracy najemnej za granicą. W związku z tym rozliczenie zaświadczenia A1 oznacza, że pracodawca lub pracownik odprowadza składki ubezpieczeniowe zgodnie z przepisami ubezpieczeniowymi w danym kraju Unii Europejskiej. Pracownicy delegowani do pracy w innym kraju Unii Europejskiej odprowadzają składki ubezpieczeniowe w kraju, w którym są zatrudnieni (kraju macierzystym).

Od 1 kwietnia 2022 r. wnioski o zaświadczenia A1 należy składać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyłącznie w formie dokumentów elektronicznych za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych (PUE) ZUS. To wszystko dokładnie wyjaśnia ZUS w swoim poradniku „Jak otrzymać zaświadczenie A1”, ale nawet my przyznajemy, że nie jest to napisane jasnym i zrozumiałym językiem.

Rozliczenie formularza A1

Rozliczenie zaświadczenia A1 jest konieczne, aby zapewnić pracownikowi prawo do świadczeń ubezpieczeniowych w danym kraju Unii Europejskiej oraz aby uniknąć podwójnego opodatkowania pracy pracownika. Zaświadczenie A1 potwierdza podleganie osoby ubezpieczeniom społecznym w danym kraju, co zobowiązuje ją do rozliczania swojej pracy w tym kraju zgodnie z tamtejszymi przepisami ubezpieczeniowymi.

Rozliczenie zaświadczenia A1 jest istotnym elementem regulacji zatrudnienia i działalności gospodarczej w obrębie Unii Europejskiej, szczególnie w kontekście mobilności pracowniczej i prowadzenia działalności gospodarczej w różnych państwach członkowskich. Zaświadczenie A1 potwierdza, w którym kraju UE osoba jest ubezpieczona społecznie podczas wykonywania pracy transgranicznej, czyli pracy w więcej niż jednym państwie członkowskim.

Brak rozliczania zaświadczenia A1 może grozić różnymi konsekwencjami, w zależności od kraju, w którym pracownik wykonuje pracę. Najważniejszą konsekwencją jest fakt, że jeśli nie rozliczy się A1, to można mieć problemy podczas szukania kolejnej pracy za granicą. W niektórych krajach brak rozliczenia zaświadczenia A1 może skutkować nałożeniem grzywien lub kar pieniężnych na osobę, lub pracodawcę, którzy nie rozliczyli zaświadczenia.

Dodatkowe prowadzenie gospodarstwa

Dodatkowo, osoby, które brały lub biorą czynny udział w pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, własnego, współmałżonka czy rodziców, mają możliwość zaliczenia tych okresów do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Ustawa o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy wprowadza kilka warunków, które musi spełnić pracownik, aby okres jego pracy w gospodarstwie rolnym mógł zostać zaliczony do stażu pracy. Wliczenie tego okresu jest korzystne dla pracownika ze względu na wynikające z tego dodatkowe uprawnienia pracownicze, tj. wyższy wymiar urlopu wypoczynkowego, odprawa emerytalna czy też nagroda jubileuszowa.

Praca w gospodarstwie rolnym może zostać zaliczona do zakładowego stażu pracy pod warunkiem, że obowiązujące u danego pracodawcy przepisy płacowe przewidują możliwość zaliczenia do pracowniczego stażu pracy okresów pracy u innych pracodawców. Wliczeniu podlegają:

• okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka,
• przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem,
• przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Jeśli pracownik spełnia jedną z powyższych przesłanek, to warunkiem formalnym, który musi dopełnić w celu wykazania tej okoliczności, jest przedłożenie pracodawcy zaświadczenia wydanego na jego wniosek, przez urząd gminy właściwy dla miejsca położenia gospodarstwa rolnego.

Jeżeli organ gminy nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, to fakt ten może być udowodniony zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. 

Pracodawca nie może wymagać od pracownika przedstawienia innych dokumentów od wskazanych powyżej, takich jak np. zaświadczenie z KRUS-u o podleganiu przez pracownika społecznemu ubezpieczeniu rolników. Jeśli któryś z powyższych dokumentów został pracodawcy przedłożony, to okres pracy w gospodarstwie rolnym powinien zostać zaliczony do stażu pracy.

W przypadku odmowy ze strony pracodawcy zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy pracownik ma prawo do sądowego dochodzenia swoich żądań przed sądem pracy.

Źródła:

Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy - Dz.U. 1990 nr 54 poz. 310