Ubezpieczenie w ZUS lub KRUS a emerytura

Kiedy rolnik lub domownik podlega KRUS?

Ubezpieczenie w KRUS nie jest ogólną alternatywą dla ZUS. Wynika z konkretnego statusu rolnika albo domownika oraz z braku innego obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 6 pkt 2 tej ustawy domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym albo zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewidują objęcie rolnika lub domownika ubezpieczeniem rolniczym, ale tylko wtedy, gdy nie podlega on innemu ubezpieczeniu społecznemu i spełnia pozostałe warunki ustawowe. Definicję innego ubezpieczenia społecznego zawiera art. 6 pkt 12 tej ustawy.

Umowa o pracę a utrata bieżącego ubezpieczenia w KRUS

Jeżeli rolnik albo domownik podejmie zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, powstaje obowiązek ubezpieczeń społecznych w ZUS. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Pracownik obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu.

Skutek dla KRUS wynika z art. 7 ust. 1 oraz art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników: osoba podlegająca innemu ubezpieczeniu społecznemu nie może w tym samym czasie podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu rolniczemu w KRUS. W praktyce zawarcie umowy o pracę oznacza więc wyjście z bieżącego ubezpieczenia w KRUS od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń w ZUS.

Nie oznacza to jednak, że wcześniejsze lata opłacania składek w KRUS przepadają. Okresy te pozostają w historii ubezpieczeniowej i mogą mieć znaczenie przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej albo przy zwiększeniu emerytury z ZUS, jeżeli spełnione są warunki z ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Umowa-zlecenie i próg przychodu w KRUS

Przy umowie-zleceniu zasada jest bardziej elastyczna niż przy umowie o pracę. Art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje zleceniobiorcę obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi w ZUS, ale art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przewiduje wyjątek dla rolnika lub domownika.

Zgodnie z art. 5b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnik lub domownik, który podlega ubezpieczeniu w KRUS w pełnym zakresie z mocy ustawy i zostaje objęty innym ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania umowy-zlecenia albo pełnienia funkcji w radzie nadzorczej, może nadal podlegać ubezpieczeniu w KRUS, jeżeli przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę.

Limit należy odnosić do minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie. Jeżeli przychód ze zlecenia przekroczy ten próg, dalsze ubezpieczenie w KRUS może ustać. W takiej sytuacji konieczna jest analiza daty przekroczenia progu, treści umowy i dokumentów rozliczeniowych.

Obowiązek zgłoszenia zmian do KRUS

Rolnik i domownik nie powinni czekać z poinformowaniem KRUS o zmianie sytuacji. Art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nakłada obowiązek zgłoszenia Kasie w ciągu 14 dni okoliczności mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i wysokość składek. Dotyczy to w szczególności podjęcia pracy, zawarcia umowy-zlecenia, przekroczenia limitu przychodu albo zakończenia tytułu do ZUS.

Brak zgłoszenia może prowadzić do nieprawidłowego opłacania składek, konieczności korygowania dokumentów, a w niektórych przypadkach do ustalenia zaległości albo nienależnego podlegania ubezpieczeniu.

Emerytura z ZUS po okresach pracy i składek

Prawo do powszechnej emerytury z ZUS dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wynika z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kobieta nabywa prawo po ukończeniu 60 lat, a mężczyzna po ukończeniu 65 lat.

W nowym systemie emerytalnym sama długość stażu nie jest warunkiem nabycia prawa do emerytury z ZUS, jeżeli istnieje choćby minimalny okres ubezpieczenia i zapisane składki. Wysokość świadczenia zależy jednak od kapitału. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS podstawę obliczenia emerytury stanowi suma zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne, zwaloryzowanego kapitału początkowego i środków zapisanych na subkoncie, z uwzględnieniem zasad ustawowych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 tej ustawy emerytura jest obliczana przez podzielenie tej podstawy przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku przejścia na emeryturę.

Jeżeli dana osoba ma bardzo krótki staż w ZUS i niskie składki, emerytura z ZUS może być niska. Podwyższenie do najniższej emerytury zależy od spełnienia warunku stażowego z art. 87 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, czyli co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych dla kobiety oraz 25 lat dla mężczyzny.

Czy okresy KRUS zwiększą emeryturę z ZUS?

Jeżeli osoba urodzona po 31 grudnia 1948 r. nie ma prawa do emerytury rolniczej z KRUS, okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników mogą zwiększyć emeryturę z ZUS. Podstawą jest art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zwiększenie ustala się według zasad dotyczących części składkowej emerytury rolniczej.

Zwiększenie z art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie służy jednak podwójnemu wykorzystaniu tych samych okresów. Jeżeli dana osoba ma ustalone prawo do emerytury rolniczej, okresy KRUS są rozliczane w ramach świadczenia rolniczego, a nie jako dodatkowe zwiększenie emerytury z ZUS.

Emerytura rolnicza z KRUS

Warunki emerytury rolniczej określa art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który osiągnął wiek emerytalny 60 lat dla kobiety albo 65 lat dla mężczyzny oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników przez co najmniej 25 lat.

Przejście na umowę o pracę nie kasuje wcześniejszych okresów KRUS. Może natomiast spowodować, że od dnia objęcia ZUS nie będą już dopisywane kolejne okresy ubezpieczenia rolniczego. Dlatego przed zmianą ubezpieczenia trzeba sprawdzić, czy do 25 lat w KRUS brakuje kilku miesięcy, kilku lat, czy warunek jest już spełniony.

W aktualnym stanie prawnym nie należy automatycznie przyjmować, że do uzyskania emerytury rolniczej zawsze trzeba sprzedać albo wydzierżawić gospodarstwo. Prawo do emerytury rolniczej wynika przede wszystkim z art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Kwestie ewentualnego zawieszenia wypłaty określonych świadczeń lub ich części należy oceniać na podstawie art. 28 tej ustawy i konkretnej decyzji KRUS, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy renty rolniczej, wcześniejszych świadczeń albo szczególnych stanów faktycznych.

Czy można pobierać emeryturę z ZUS i KRUS?

Zasady zbiegu świadczeń określa art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W praktyce osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które spełnią odrębnie warunki do emerytury z ZUS oraz do emerytury rolniczej z KRUS, mogą pobierać oba świadczenia, jeżeli nie zachodzi ustawowa przeszkoda wynikająca z rozliczenia tych samych okresów.

Jeżeli natomiast dana osoba nie ma 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego rolników, zwykle nie uzyska odrębnej emerytury z KRUS. Wtedy okresy opłacania składek rolniczych mogą mieć znaczenie przy ustalaniu zwiększenia emerytury z ZUS na podstawie art. 26a ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy przejście z KRUS do ZUS może się opłacić?

Odpowiedź zależy od konkretnej historii ubezpieczeniowej. Dla osoby mającej 59 lat najważniejsze jest ustalenie trzech danych: liczby lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego w KRUS, wysokości kapitału w ZUS oraz planowanego wynagrodzenia z umowy o pracę.

Umowa o pracę daje obowiązkowe składki do ZUS, ubezpieczenie chorobowe, ochronę pracowniczą, prawo do urlopu i inne uprawnienia wynikające z Kodeksu pracy. Z punktu widzenia emerytury sam rok lub kilka miesięcy pracy na niskim wynagrodzeniu może jednak zwiększyć świadczenie tylko umiarkowanie. Znacznie większe znaczenie może mieć to, czy rezygnacja z KRUS nastąpi przed uzbieraniem 25 lat wymaganych do emerytury rolniczej.

Praktycznie warto przed podpisaniem umowy o pracę złożyć w KRUS wniosek o informację dotyczącą przebiegu ubezpieczenia i potwierdzenie okresów podlegania, a w ZUS sprawdzić stan konta oraz prognozę emerytury. Dopiero zestawienie tych danych pozwala ocenić, czy zmiana będzie korzystna.

FAQ

Źródła

• Art. 5b ust. 1, art. 6 pkt 1, pkt 2 i pkt 12, art. 7 ust. 1, art. 16 ust. 1 i ust. 3, art. 19 ust. 1, art. 28, art. 33 oraz art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
• Art. 6 ust. 1 pkt 1 i pkt 4, art. 11 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 24 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 26a oraz art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
• Ustawa z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.