Naruszenie dyscypliny służbowej policjanta po poleceniu SMS-em

Czy polecenie służbowe przekazane SMS-em może być skuteczne?

Co do zasady tak. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji nie wprowadza ogólnej zasady, że polecenie służbowe musi mieć wyłącznie formę pisemną albo ustną w bezpośrednim kontakcie. Dla oceny sprawy kluczowe jest przede wszystkim to, czy polecenie wydał uprawniony przełożony, czy było ono zgodne z prawem, czy dotarło do policjanta oraz czy było na tyle jasne, aby można było je wykonać.

W praktyce służbowej kontakt przez telefon, SMS albo inny środek łączności jest dopuszczalny, zwłaszcza gdy chodzi o pilne wezwanie do stawienia się do służby. Sam fakt użycia SMS-a nie powoduje więc automatycznie nieważności polecenia. Spór zwykle dotyczy nie formy, ale tego, czy wiadomość rzeczywiście została odczytana, czy zawierała jednoznaczną treść i czy funkcjonariusz miał realną możliwość zastosowania się do niej.

Z punktu widzenia odpowiedzialności dyscyplinarnej znaczenie mają art. 132 ust. 2 i 3 pkt 1 ustawy o Policji. Zgodnie z tymi przepisami naruszeniem dyscypliny służbowej jest zawinione niewykonanie obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów, a w szczególności odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego.

Podstawa odpowiedzialności dyscyplinarnej policjanta

Policjant składa ślubowanie, w którym zobowiązuje się m.in. do przestrzegania dyscypliny służbowej oraz wykonywania rozkazów i poleceń przełożonych. Wynika to z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Najważniejsze przepisy w opisanej sytuacji to:

Jeżeli interesuje Pana także sytuacja, w której problem dotyczy działań samego przełożonego, warto zobaczyć materiał: przełożony w służbie.

Kiedy niewykonanie polecenia może być uznane za przewinienie?

Nie każde niewykonanie polecenia automatycznie przesądza o odpowiedzialności. Z art. 132 ust. 2 ustawy o Policji wynika, że chodzi o zawinione niewykonanie obowiązku. Z kolei art. 132a ustawy o Policji stanowi, że przewinienie dyscyplinarne jest zawinione, gdy policjant działa umyślnie albo nieumyślnie, czyli wskutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia przewinienia przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć.

W praktyce przełożony i rzecznik dyscyplinarny powinni ustalić m.in.:

• czy SMS rzeczywiście został wysłany z numeru pozwalającego zidentyfikować przełożonego,
• czy wiadomość dotarła do policjanta i czy mógł się z nią zapoznać na czas,
• czy treść polecenia była jednoznaczna co do miejsca, czasu i celu stawienia się do służby,
• czy policjant miał obiektywną możliwość wykonania polecenia,
• czy istniała usprawiedliwiona przeszkoda, np. nagłe zdarzenie losowe, choroba, brak dostępu do telefonu,
• czy policjant poinformował przełożonego o niemożności stawienia się, jeżeli było to możliwe.

Dlatego w sprawach takich jak ta bardzo duże znaczenie ma konkretny stan faktyczny. Inaczej będzie oceniona sytuacja, gdy policjant przeczytał SMS, zignorował go i nikogo nie zawiadomił, a inaczej wtedy, gdy nie miał realnej możliwości zapoznania się z wiadomością albo natychmiastowego przyjazdu.

Kiedy policjant może odmówić wykonania polecenia?

Wyjątek jest wąski. Zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy o Policji policjant powinien odmówić wykonania rozkazu lub polecenia przełożonego, jeżeli wykonanie rozkazu lub polecenia łączyłoby się z popełnieniem przestępstwa.

Oznacza to, że sama niewygoda, krótki termin, prywatne plany albo przekonanie, że sposób przekazania polecenia był nieformalny, co do zasady nie uprawniają do odmowy. W praktyce obrona zwykle nie polega więc na twierdzeniu, że policjant „miał prawo nie wykonać” SMS-a, ale raczej na wykazaniu, że nie doszło do zawinionego niewykonania polecenia.

Takie rozumienie potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy Policji. W judykaturze podkreśla się, że wyjątek z art. 58 ust. 2 ustawy o Policji nie może być interpretowany rozszerzająco.

Jak może wyglądać postępowanie dyscyplinarne?

Jeżeli przełożony uzna, że mogło dojść do przewinienia dyscyplinarnego, może zostać wszczęte postępowanie dyscyplinarne na zasadach określonych w rozdziale 10 ustawy o Policji. W takim postępowaniu trzeba ustalić nie tylko sam fakt niewykonania polecenia, ale też winę, okoliczności zdarzenia i ewentualne przyczyny usprawiedliwiające.

Policjant, przeciwko któremu prowadzi się postępowanie, ma prawo do obrony, w tym do składania wyjaśnień, zgłaszania wniosków dowodowych i kwestionowania ustaleń co do winy. W praktyce warto wnosić o przeprowadzenie dowodów z:

• zrzutów ekranu wiadomości SMS,
• historii połączeń i logowań telefonu,
• zeznań świadków,
• dokumentów potwierdzających przeszkodę w stawieniu się do służby,
• danych wskazujących, że treść polecenia była niejednoznaczna albo nie dotarła na czas.

Jeżeli zapadnie orzeczenie dyscyplinarne, dalsze środki zaskarżenia zależą od rodzaju rozstrzygnięcia i etapu postępowania. Co do zasady możliwa jest kontrola sądowoadministracyjna decyzji kończących postępowanie dyscyplinarne, zgodnie z przepisami ustawy o Policji i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Co ma największe znaczenie w opisanej sprawie?

W sprawie policjanta wezwanego SMS-em do służby najważniejsze są zwykle cztery kwestie:

1. Skuteczne przekazanie polecenia – czy wiadomość rzeczywiście dotarła i była możliwa do odczytania.
2. Treść polecenia – czy z SMS-a jasno wynikało, kiedy i gdzie należy się stawić.
3. Możliwość wykonania – czy policjant mógł realnie dojechać, zorganizować stawiennictwo i podjąć służbę.
4. Zachowanie po otrzymaniu wiadomości – czy podjął próbę kontaktu z przełożonym i poinformował o przeszkodzie.

Brak jakiejkolwiek reakcji na odebrane polecenie zwykle pogarsza sytuację obronną. Nawet gdy stawienie się było niemożliwe, istotne jest wykazanie, że funkcjonariusz próbował o tym niezwłocznie poinformować.

Jak bronić się przed zarzutem naruszenia dyscypliny służbowej?

Najlepsza linia obrony zależy od faktów. Jeżeli policjant nie kwestionuje, że SMS przeczytał, ale nie mógł stawić się z przyczyn niezależnych, powinien skupić się na braku winy lub braku możliwości wykonania polecenia. Jeżeli zaś wiadomość nie dotarła, była odczytana zbyt późno albo pochodziła z numeru, którego nie dało się wiarygodnie powiązać z przełożonym, trzeba wykazać brak skutecznego zakomunikowania polecenia.

W piśmie lub wyjaśnieniach warto precyzyjnie opisać chronologię: godzinę otrzymania wiadomości, moment odczytania, miejsce pobytu, przeszkodę oraz wszelkie próby kontaktu. Ogólne twierdzenia zwykle nie wystarczą.

FAQ

Czy SMS od przełożonego zawsze jest poleceniem służbowym?

Nie zawsze. Musi wynikać z niego konkretne polecenie, a nadawca musi być uprawnionym przełożonym. Znaczenie ma też to, czy wiadomość dotarła i była zrozumiała.

Czy samo niewykonanie polecenia wystarczy do ukarania?

Nie. Odpowiedzialność dyscyplinarna wymaga winy, o której mowa w art. 132a ustawy o Policji. Trzeba więc ustalić, czy policjant mógł i powinien był wykonać polecenie.

Czy można odmówić wykonania polecenia, bo zostało wysłane poza godzinami służby?

Sama pora doręczenia nie daje automatycznego prawa do odmowy. Istotne jest, czy policjant miał obowiązek stawić się do służby i czy wezwanie było zgodne z prawem oraz możliwe do wykonania.

Kiedy odmowa wykonania polecenia jest dopuszczalna?

Zgodnie z art. 58 ust. 2 ustawy o Policji – wtedy, gdy wykonanie rozkazu lub polecenia łączyłoby się z popełnieniem przestępstwa.

Jakie dowody warto zachować?

Przede wszystkim treść SMS-a, historię połączeń, dane o czasie odczytu, potwierdzenia miejsca pobytu oraz dokumenty potwierdzające przeszkodę w stawieniu się do służby.

Źródła

• ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji, w szczególności art. 27 ust. 1, art. 58 ust. 1-2, art. 132 ust. 1-3, art. 132a;
• ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 6 lutego 2007 r., IV SA/Gl 392/06;
• wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 stycznia 2010 r., II SA/Go 970/09.