Ulga na złe długi a podmioty powiązane w VAT

Czy podmioty powiązane mogą korzystać z ulgi na złe długi?

Tak. Według aktualnego brzmienia art. 89a ustawy o VAT samo istnienie powiązań między wierzycielem a dłużnikiem nie wyłącza ulgi na złe długi. To ważna zmiana w porównaniu ze stanem prawnym, na którym opierały się starsze interpretacje. Dawny art. 89a ust. 7 ustawy o VAT, który wyłączał stosowanie ulgi przy powiązaniach, jest obecnie uchylony.

Oznacza to, że wierzyciel będący podatnikiem VAT czynnym może rozważyć korektę podstawy opodatkowania i podatku należnego także wtedy, gdy dłużnikiem jest spółka powiązana kapitałowo, osobowo albo rodzinnie. Trzeba jednak odróżnić samą ulgę na złe długi od innych ryzyk podatkowych. Jeżeli powiązania miały wpływ na cenę lub warunki transakcji, organ podatkowy może badać rozliczenie także pod kątem wartości rynkowej i art. 32 ustawy o VAT.

Warunki ulgi na złe długi po stronie wierzyciela

Wierzyciel może skorzystać z ulgi na złe długi, jeżeli wierzytelność z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług na terytorium kraju nie została uregulowana ani zbyta w ciągu 90 dni od dnia upływu terminu płatności wskazanego w umowie albo na fakturze. Korekta może dotyczyć także części wierzytelności, jeżeli zapłacono tylko część należności.

Podstawowe warunki są obecnie następujące: na dzień poprzedzający złożenie JPK_V7 z korektą wierzyciel musi być zarejestrowany jako podatnik VAT czynny, a od końca roku, w którym wystawiono fakturę dokumentującą wierzytelność, nie mogą upłynąć 3 lata. Korekty dokonuje się za okres, w którym nieściągalność została uprawdopodobniona, pod warunkiem że do dnia złożenia deklaracji za ten okres wierzytelność nadal nie została uregulowana ani zbyta.

Jeżeli dłużnikiem nie jest podatnik VAT czynny, zastosowanie ulgi wymaga dodatkowego warunku z art. 89a ust. 2a ustawy o VAT, np. prawomocnego orzeczenia sądu skierowanego do egzekucji, wpisu wierzytelności do krajowego rejestru długów albo ogłoszenia upadłości konsumenckiej dłużnika.

Obowiązek dłużnika po 90 dniach braku zapłaty

Dłużnik ma odrębny obowiązek wynikający z art. 89b ustawy o VAT. Jeżeli odliczył VAT z faktury i nie uregulował należności w ciągu 90 dni od terminu płatności, powinien skorygować odliczoną kwotę podatku w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień. Obowiązek ten dotyczy podatku naliczonego przypadającego na niezapłaconą część należności.

Nie ma przy tym znaczenia, czy wierzyciel faktycznie skorzystał z ulgi na złe długi. Dłużnik powinien samodzielnie pilnować terminu 90 dni i stanu zapłaty. Jeżeli zapłaci należność najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności, korekty nie dokonuje.

Jeżeli dłużnik w ogóle nie odliczył VAT z danej faktury, art. 89b nie prowadzi do korekty odliczonego podatku, ponieważ nie ma kwoty podatku naliczonego wcześniej odliczonej. W praktyce trzeba więc sprawdzić nie tylko samą fakturę, lecz także faktyczne ujęcie podatku naliczonego w JPK_V7.

Co po częściowej zapłacie albo zapłacie po korekcie?

Jeżeli dłużnik zapłaci tylko część faktury, korekta obejmuje wyłącznie VAT przypadający na niezapłaconą część należności. Analogicznie, jeżeli wierzyciel stosuje ulgę na złe długi, obniżenie podstawy opodatkowania i VAT należnego powinno odpowiadać tej części wierzytelności, której nieściągalność została uprawdopodobniona.

Po późniejszym uregulowaniu należności dłużnik może zwiększyć kwotę podatku naliczonego w rozliczeniu za okres, w którym zapłacił. Wierzyciel, który wcześniej zastosował ulgę, musi zwiększyć podstawę opodatkowania i VAT należny w rozliczeniu za okres, w którym należność została uregulowana albo wierzytelność została zbyta. Przy częściowej zapłacie zwiększenia dokonuje się proporcjonalnie.

Ryzyka podatkowe przy braku korekty

Brak korekty po stronie dłużnika może prowadzić do zaniżenia zobowiązania podatkowego albo zawyżenia kwoty podatku do zwrotu lub przeniesienia. W praktyce oznacza to ryzyko zaległości podatkowej, odsetek, korekty JPK_V7 oraz dodatkowego zobowiązania podatkowego ustalanego na podstawie ogólnych przepisów ustawy o VAT.

Nieaktualne jest natomiast powoływanie się na dawny art. 89b ust. 6 ustawy o VAT jako podstawę automatycznej sankcji 30% za brak korekty. Ten przepis jest uchylony. Obecnie ewentualne sankcje należy oceniać według aktualnych przepisów o dodatkowym zobowiązaniu podatkowym oraz z uwzględnieniem konkretnych okoliczności sprawy.

FAQ

Podsumowanie

W aktualnym stanie prawnym transakcje między podmiotami powiązanymi nie są już automatycznie wyłączone z ulgi na złe długi w VAT. Wierzyciel może z niej korzystać po spełnieniu warunków z art. 89a ustawy o VAT, natomiast dłużnik, który odliczył VAT z niezapłaconej faktury, powinien pamiętać o obowiązkowej korekcie po 90 dniach. Przy każdej sprawie trzeba sprawdzić datę terminu płatności, faktyczną zapłatę, częściowe rozliczenia, potrącenia oraz to, czy podatek został wcześniej odliczony.

Źródła

• Art. 89a i art. 89b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 775.
• Ministerstwo Finansów, „Ulga na złe długi”: podatki.gov.pl.
• Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 15 października 2020 r., C-335/19, E. sp. z o.o. sp.k. przeciwko Ministrowi Finansów: EUR-Lex.