Usprawiedliwienie nieobecności świadka na rozprawie

Obowiązek stawienia się świadka w sprawie karnej

W postępowaniu karnym punktem wyjścia jest art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. Z przepisu tego wynika, że osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Jeżeli więc wezwanie zostało prawidłowo doręczone, świadek nie powinien samodzielnie uznawać, że może nie przyjść na rozprawę.

Nie oznacza to jednak, że każda nieobecność jest automatycznie zawiniona. Sąd powinien ocenić, czy podana przyczyna była realna, konkretna i należycie udokumentowana. Opieka nad dzieckiem może być ważnym powodem, zwłaszcza gdy dziecko jest chore, nie ma innej osoby mogącej zapewnić opiekę albo przeszkoda powstała nagle.

Pismo nie musi być rozbudowane, ale trzeba wskazać w nim dane personalne świadka, adres, sygnaturę akt, datę rozprawy i sąd, do którego kierowane jest usprawiedliwienie. Przydatne może być także omówienie, jakie są ogólne obowiązki świadka po otrzymaniu wezwania do sądu.

Jak napisać usprawiedliwienie nieobecności świadka?

Usprawiedliwienie najlepiej złożyć pisemnie w biurze podawczym sądu, wysłać listem poleconym albo przesłać przez ePUAP, jeżeli sąd dopuszcza taką komunikację. Jeżeli przeszkoda pojawiła się w ostatniej chwili, warto dodatkowo zadzwonić do sekretariatu wydziału, ale rozmowa telefoniczna nie powinna zastępować pisma.

W piśmie należy zamieścić:

• oznaczenie sądu i wydziału, do którego kierowane jest pismo,
• sygnaturę akt sprawy, jeżeli znajduje się na wezwaniu,
• imię, nazwisko, adres i ewentualnie numer telefonu świadka,
• datę rozprawy albo czynności, na którą świadek został wezwany,
• konkretny powód nieobecności, np. nagła choroba dziecka i brak możliwości zapewnienia opieki przez inną osobę,
• wniosek o usprawiedliwienie nieobecności oraz wyznaczenie innego terminu przesłuchania,
• załączniki potwierdzające przyczynę nieobecności.

Warto pisać konkretnie. Zamiast ogólnego stwierdzenia, że świadek ma obowiązki rodzinne, lepiej wskazać, że w danym dniu sprawuje osobistą opiekę nad małoletnim dzieckiem, dziecko jest chore, placówka opiekuńcza nie może go przyjąć, a drugi rodzic lub inny opiekun nie może przejąć opieki.

Opieka nad dzieckiem jako powód nieobecności

Kodeks postępowania karnego nie zawiera przepisu, który automatycznie zwalnia świadka z obowiązku stawienia się tylko dlatego, że opiekuje się dzieckiem. Sąd ocenia usprawiedliwienie w konkretnych okolicznościach. Im bardziej nagła i udokumentowana przeszkoda, tym większa szansa na jej uwzględnienie.

Jeżeli powodem jest choroba dziecka, do pisma warto dołączyć zaświadczenie od lekarza dziecka, informację o zaleceniu pozostania w domu albo inny dokument potwierdzający stan zdrowia. Jeżeli problemem jest brak opieki, przydatne mogą być dokumenty potwierdzające zamknięcie żłobka, przedszkola, szkoły albo oświadczenie o braku możliwości zapewnienia opieki przez drugiego rodzica.

Jeżeli świadek nie może stawić się z powodu opieki nad dzieckiem, może jednocześnie prosić o wyznaczenie innego terminu. W uzasadnionych przypadkach można też zaproponować przesłuchanie w miejscu zamieszkania albo wskazanie dogodnego terminu na przesłuchanie, zwłaszcza gdy przeszkoda nie ma charakteru jednorazowego.

Choroba świadka a zaświadczenie lekarza sądowego

Jeżeli przyczyną nieobecności jest choroba samego świadka, zastosowanie ma art. 117 § 2a Kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z tym przepisem usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby uczestników postępowania, których obecność była obowiązkowa, wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się, wystawionego przez lekarza sądowego.

Zasady działania lekarzy sądowych reguluje ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym. Zwykłe zwolnienie lekarskie może nie wystarczyć, jeżeli świadek usprawiedliwia własną chorobę. Inaczej należy oceniać sytuację, w której choruje dziecko świadka, a świadek wykazuje, że musi sprawować nad nim osobistą opiekę. Wtedy warto dołączyć dokumentację dotyczącą dziecka oraz opisać, dlaczego nie można było zapewnić innej opieki.

Czy sąd może przesłuchać świadka poza sądem?

Tak, ale zależy to od decyzji organu prowadzącego postępowanie i od okoliczności sprawy. Art. 177 § 2 Kodeksu postępowania karnego pozwala przesłuchać w miejscu pobytu świadka, który nie może stawić się na wezwanie z powodu choroby, kalectwa lub innej niedającej się usunąć przeszkody. Przepis ten może mieć znaczenie np. przy poważnej chorobie, niepełnosprawności, zaawansowanej ciąży albo stałej konieczności opieki nad osobą zależną.

Art. 177 § 1a Kodeksu postępowania karnego przewiduje także możliwość przesłuchania świadka przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość. Nie jest to jednak uprawnienie świadka do żądania przesłuchania zdalnego w każdej sprawie. W piśmie można o to wnosić, ale ostatecznie decyduje sąd.

Jeżeli przeszkoda jest poważna, warto wprost napisać, że świadek nie uchyla się od złożenia zeznań, lecz prosi o inną formę lub termin przesłuchania, zwracając się np. o przesłuchanie na miejscu. W przeciwnym razie mogą pojawić się konsekwencje nieusprawiedliwionej nieobecności.

Jakie dokumenty dołączyć do usprawiedliwienia?

Co grozi za nieusprawiedliwioną nieobecność świadka?

Art. 285 § 1 Kodeksu postępowania karnego pozwala nałożyć na świadka karę pieniężną do 3000 zł, jeżeli bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia oddalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem.

Na podstawie art. 285 § 2 Kodeksu postępowania karnego sąd może również zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka. Jest to środek bardziej dotkliwy, stosowany wtedy, gdy organ uzna, że obecność świadka jest potrzebna, a dotychczasowe wezwania nie przyniosły skutku.

Jeżeli kara pieniężna została już nałożona, art. 286 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje możliwość jej uchylenia, gdy ukarany w terminie tygodnia od doręczenia postanowienia usprawiedliwi swoje niestawiennictwo albo samowolne oddalenie się. Dlatego po otrzymaniu postanowienia o karze nie należy zwlekać z reakcją.

Wzór krótkiego usprawiedliwienia

FAQ

Czy opieka nad dzieckiem zawsze usprawiedliwia nieobecność świadka?

Nie zawsze. Sąd ocenia, czy przeszkoda była rzeczywista i czy świadek nie mógł zorganizować opieki w inny sposób. Choroba dziecka, nagłość sytuacji i brak innego opiekuna powinny być dokładnie opisane oraz potwierdzone dokumentami.

Czy usprawiedliwienie można wysłać po terminie rozprawy?

Można, zwłaszcza gdy przeszkoda powstała nagle, ale należy zrobić to niezwłocznie. Jeżeli sąd nałożył już karę pieniężną, art. 286 § 1 Kodeksu postępowania karnego daje tydzień od doręczenia postanowienia na usprawiedliwienie niestawiennictwa i ubieganie się o uchylenie kary.

Czy wystarczy telefon do sekretariatu sądu?

Telefon może pomóc organizacyjnie, ale nie zastępuje pisemnego usprawiedliwienia. Dla bezpieczeństwa należy złożyć pismo z załącznikami i zachować potwierdzenie nadania albo złożenia.

Czy przy chorobie świadka wystarczy zwykłe L4?

Co do zasady nie. Art. 117 § 2a Kodeksu postępowania karnego wymaga zaświadczenia lekarza sądowego, jeżeli choroba świadka ma usprawiedliwiać niestawiennictwo na obowiązkową czynność.

Czy świadek może poprosić o przesłuchanie zdalne?

Tak, może złożyć taki wniosek. Podstawą jest art. 177 § 1a Kodeksu postępowania karnego, ale decyzję podejmuje sąd albo inny organ prowadzący czynność. Wniosek powinien wyjaśniać, dlaczego przesłuchanie na odległość jest uzasadnione.

Źródła

• Art. 117 § 2a, art. 177 § 1, art. 177 § 1a, art. 177 § 2, art. 285 § 1, art. 285 § 2 oraz art. 286 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Ustawa z dnia 15 czerwca 2007 r. o lekarzu sądowym.