Usprawiedliwienie nieobecności na rozprawie – co zrobić?

Czy trzeba odpowiedzieć na zobowiązanie sądu?

Tak. Jeżeli sąd po niestawiennictwie na rozprawie wzywa do szczegółowego usprawiedliwienia nieobecności, nie warto ignorować takiego pisma. Odpowiedź powinna zostać złożona w terminie wskazanym przez sąd, a jeżeli termin nie został wyraźnie podany, najlepiej zrobić to niezwłocznie po doręczeniu wezwania. Gdy wezwanie dotyczy sprawy małżeńskiej, osobno warto sprawdzić skutki niestawienia się na rozprawie rozwodowej.

W piśmie należy wskazać sygnaturę akt, datę rozprawy, powód nieobecności oraz dołączyć dokumenty potwierdzające przeszkodę, jeżeli takie dokumenty istnieją. Można także napisać, że nie zamierza się aktywnie uczestniczyć w sprawie i nie wnosi się o przeprowadzanie dowodu z własnych zeznań, ale nie oznacza to automatycznie, że sąd nie będzie już kierował żadnych wezwań.

Zainteresowany w sprawie z ZUS a obowiązek stawiennictwa

W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych znaczenie ma art. 477¹¹ Kodeksu postępowania cywilnego. Zainteresowanym jest osoba, której prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli taka osoba nie bierze udziału w postępowaniu, sąd zawiadamia ją o toczącej się sprawie, a zainteresowany może przystąpić do sprawy w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia.

W praktyce były pracownik może zostać uznany za zainteresowanego, gdy spór między pracodawcą a ZUS dotyczy podlegania ubezpieczeniom, składek albo podstawy ich wymiaru za okres zatrudnienia. To, że dana osoba pracowała krótko albo uważa, że wynik sprawy nie wpłynie istotnie na jej przyszłą emeryturę, nie przesądza jeszcze, że sąd nie może jej zawiadomić ani wezwać.

Jeżeli nie chcesz brać czynnego udziału w postępowaniu, możesz wyraźnie oświadczyć to sądowi. Warto jednak odróżnić brak chęci uczestniczenia w sprawie od obowiązku wykonania konkretnego zarządzenia sądu, zwłaszcza gdy sąd wezwał Cię osobiście i oczekuje wyjaśnień albo zeznań.

Wezwanie do osobistego stawiennictwa i pominięcie dowodu z zeznań

Jeżeli w piśmie z sądu wskazano, że stawiennictwo jest obowiązkowe pod rygorem pominięcia dowodu z zeznań, oznacza to, że sąd może nie przeprowadzić dowodu z Twojego przesłuchania, jeżeli nie stawisz się bez usprawiedliwienia. Przy przesłuchaniu stron istotny jest art. 302 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym sąd może ocenić, czy przesłuchać tylko jedną stronę, czy też pominąć dowód w całości, gdy druga strona albo niektórzy współuczestnicy się nie stawili.

Nie należy jednak zakładać, że pominięcie dowodu zawsze zakończy kontakt z sądem. Sąd może uznać, że Twoje informacje są nadal potrzebne dla rozstrzygnięcia sprawy, może ponowić wezwanie albo zmienić sposób przeprowadzenia dowodu. Wszystko zależy od treści wezwania, roli procesowej danej osoby oraz tego, jakie okoliczności mają zostać wyjaśnione.

Jak prawidłowo usprawiedliwić niestawiennictwo?

Usprawiedliwienie powinno być konkretne, zgodne z prawdą i możliwe do zweryfikowania. Nie należy podawać fikcyjnych przyczyn ani ogólnych stwierdzeń w rodzaju: „nie mogłem przyjść” albo „nie byłem zainteresowany”. Jeżeli przeszkoda była realna, należy ją opisać i, w miarę możliwości, wykazać dokumentami.

Przykładowo można powołać się na nagłą chorobę, wypadek, awarię uniemożliwiającą dojazd, obowiązkowy wyjazd służbowy, kolizję z innym terminem sądowym albo inną przeszkodę, której nie dało się przezwyciężyć. Jeżeli powodem była choroba, trzeba pamiętać o art. 214¹ Kodeksu postępowania cywilnego: usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby strony, świadka, pełnomocnika lub innego uczestnika postępowania wymaga zaświadczenia lekarza sądowego potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie sądu.

Zwykłe zwolnienie lekarskie może pomóc w wyjaśnieniu sytuacji, ale co do zasady nie zastępuje zaświadczenia lekarza sądowego. Jeżeli uzyskanie takiego zaświadczenia nie było możliwe przed terminem rozprawy, warto opisać, kiedy powstała przeszkoda, jakie działania zostały podjęte i kiedy dokument może zostać dostarczony.

Czy za brak stawiennictwa grozi grzywna?

To zależy przede wszystkim od tego, w jakim charakterze dana osoba została wezwana. Jeżeli sąd wezwał osobę jako stronę albo zainteresowanego do przesłuchania, a w wezwaniu wskazano wyłącznie rygor pominięcia dowodu z zeznań, podstawowym skutkiem może być właśnie pominięcie tego dowodu. Nie oznacza to jednak, że można lekceważyć zobowiązanie do złożenia wyjaśnień.

Inaczej wygląda sytuacja świadka. Zgodnie z art. 274 Kodeksu postępowania cywilnego za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na grzywnę, następnie wezwie go ponownie, a w razie ponownego niestawiennictwa może nałożyć kolejną grzywnę i zarządzić przymusowe sprowadzenie. Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości, art. 163 Kodeksu postępowania cywilnego pozwala wymierzyć ją do 3000 zł.

Świadek ma jeszcze możliwość reakcji po ukaraniu. Z art. 275 Kodeksu postępowania cywilnego wynika, że może usprawiedliwić niestawiennictwo w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia o grzywnie albo na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie ponownie wezwany. Jeżeli usprawiedliwienie zostanie uznane, sąd zwolni świadka od grzywny i przymusowego sprowadzenia.

Czy sąd przestanie powiadamiać o sprawie?

Samo nieusprawiedliwienie nieobecności nie jest dobrym sposobem na „wypisanie się” ze sprawy. Jeżeli sąd uznał, że dana osoba jest zainteresowanym w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, może nadal kierować do niej pisma, zwłaszcza gdy jej prawa lub obowiązki mogą zależeć od rozstrzygnięcia.

Można natomiast złożyć krótkie oświadczenie, że nie przystępuje się aktywnie do sprawy, nie składa się wniosków dowodowych i prosi się o ograniczenie dalszej korespondencji do niezbędnych czynności. Sąd nie jest jednak takim wnioskiem bezwzględnie związany. Jeżeli uzna, że Twoje przesłuchanie jest potrzebne, może wezwać Cię ponownie.

Co napisać w odpowiedzi do sądu?

Odpowiedź powinna być rzeczowa i spokojna. Nie trzeba pisać długiego pisma procesowego, ale należy jasno zareagować na zobowiązanie sądu. W praktyce warto zawrzeć w nim:

• oznaczenie sądu i sygnaturę akt,
• datę rozprawy, na której doszło do niestawiennictwa,
• konkretny, prawdziwy powód nieobecności,
• wniosek o uznanie nieobecności za usprawiedliwioną,
• ewentualne dokumenty potwierdzające przeszkodę,
• oświadczenie, czy zamierzasz brać czynny udział w sprawie,
• prośbę o informację, czy sąd nadal oczekuje osobistego stawiennictwa.

Można użyć prostego sformułowania: „Wnoszę o uznanie mojej nieobecności na rozprawie w dniu ... za usprawiedliwioną z powodu ... . Jednocześnie oświadczam, że nie zamierzam aktywnie przystępować do sprawy i nie składam wniosków dowodowych. Proszę o poinformowanie mnie, czy sąd nadal uznaje moje osobiste stawiennictwo za konieczne”.

FAQ

Czy muszę usprawiedliwić nieobecność, jeśli nie interesuje mnie wynik sprawy?

Tak, jeżeli sąd wprost zobowiązał Cię do usprawiedliwienia niestawiennictwa. Brak zainteresowania wynikiem sprawy możesz wskazać jako oświadczenie procesowe, ale nie jest to samo w sobie usprawiedliwienie niestawienia się na obowiązkowe wezwanie.

Czy sąd może mnie ukarać grzywną?

Jeżeli zostałeś wezwany jako świadek i nie stawiłeś się bez usprawiedliwienia, sąd może nałożyć grzywnę. Jeżeli zostałeś wezwany jako strona lub zainteresowany z pouczeniem o pominięciu dowodu z zeznań, podstawowym skutkiem może być pominięcie dowodu, ale trzeba sprawdzić dokładną treść wezwania.

Czy zwykłe L4 wystarczy do usprawiedliwienia nieobecności?

Co do zasady nie. W postępowaniu cywilnym niestawiennictwo z powodu choroby powinno być potwierdzone zaświadczeniem lekarza sądowego. Zwykłe zwolnienie lekarskie może być dodatkowym dokumentem, ale zwykle nie zastępuje zaświadczenia wymaganego przez art. 214¹ Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy mogę napisać, że nie przystępuję do sprawy?

Tak. W sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych możesz poinformować sąd, że nie zamierzasz aktywnie przystępować do sprawy i nie składasz wniosków dowodowych. Sąd może jednak nadal uznać, że Twoje stawiennictwo jest potrzebne, zwłaszcza gdy masz wiedzę o okolicznościach istotnych dla sprawy.

Czy brak odpowiedzi sprawi, że sąd przestanie mnie powiadamiać?

Nie należy na to liczyć. Brak odpowiedzi może pogorszyć sytuację, bo sąd nie zna przyczyny nieobecności. Bezpieczniej jest złożyć pismo, wyjaśnić sytuację i jasno wskazać, że nie chcesz aktywnie uczestniczyć w postępowaniu.

Co zrobić, jeśli dostałem już postanowienie o grzywnie?

Jeżeli grzywna dotyczy niestawiennictwa świadka, można usprawiedliwić nieobecność w ciągu tygodnia od doręczenia postanowienia albo na pierwszym posiedzeniu, na które świadek zostanie ponownie wezwany. Jeżeli sąd uzna usprawiedliwienie, powinien zwolnić świadka od grzywny i przymusowego sprowadzenia.

Czy mogę prosić o inny termin rozprawy?

Tak, ale wniosek powinien zostać złożony jak najszybciej i powinien wskazywać konkretną przeszkodę. Jeżeli przeszkoda jest znana wcześniej, nie warto czekać do dnia rozprawy. Wniosek o zmianę terminu nie gwarantuje odroczenia, bo decyzję podejmuje sąd.

Źródła

• art. 163, art. 214¹, art. 274, art. 275, art. 302 oraz art. 477¹¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, tekst jednolity dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych: Kodeks postępowania cywilnego
• orzecznictwo dotyczące statusu zainteresowanego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 5 kwietnia 2019 r., sygn. III AUa 1760/18