Zatrzymanie towaru z Chin przez urząd celny – co zrobić?

Zawiadomienie o zatrzymaniu towaru przez urząd celny

Jeżeli organy celne uznają, że towar sprowadzany spoza Unii Europejskiej może naruszać prawa własności intelektualnej, mogą zawiesić zwolnienie towaru albo go zatrzymać. Najczęściej chodzi o towary oznaczone znakiem towarowym podobnym lub identycznym z marką chronioną, np. odzież, obuwie, galanterię, elektronikę, akcesoria albo kosmetyki.

Podstawą procedury jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013. Organy celne działają zwykle na podstawie wniosku właściciela prawa o podjęcie działań przez organy celne, tzw. AFA. Możliwe jest też działanie z urzędu, gdy organ sam poweźmie podejrzenie naruszenia. W Polsce sprawy ochrony celnej praw własności intelektualnej obsługuje m.in. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie.

Po zatrzymaniu towaru zawiadamiany jest zgłaszający lub posiadacz towaru oraz uprawniony z prawa własności intelektualnej. Już na tym etapie trzeba sprawdzić, czego dokładnie dotyczy pismo: całej przesyłki czy tylko części towaru, jakie znaki towarowe wskazano, jaki termin przewidziano na odpowiedź i czy pismo zawiera pouczenie o środku zaskarżenia.

Jakie terminy obowiązują po zatrzymaniu przesyłki?

W typowej procedurze właściciel prawa ma 10 dni roboczych od powiadomienia o zatrzymaniu albo zawieszeniu zwolnienia towarów na podjęcie dalszych działań. W przypadku towarów łatwo psujących się termin wynosi 3 dni robocze. W uzasadnionych przypadkach termin 10-dniowy może zostać przedłużony maksymalnie o kolejne 10 dni roboczych.

Towar może zostać zniszczony pod kontrolą organów celnych, jeżeli właściciel prawa potwierdzi, że według niego doszło do naruszenia, zgodzi się na zniszczenie, a zgłaszający lub posiadacz towarów również wyrazi zgodę na zniszczenie albo nie wniesie skutecznego sprzeciwu w przewidzianym terminie. Dlatego nie należy ignorować korespondencji z urzędu celno-skarbowego.

Jeżeli uprawniony nie poinformuje organu o wszczęciu postępowania zmierzającego do ustalenia naruszenia albo nie spełni wymogów procedury, organ powinien co do zasady zezwolić na zwolnienie towarów po zakończeniu formalności celnych. W praktyce każdą sprawę trzeba ocenić na podstawie konkretnego pisma z urzędu.

Co zrobić bezpośrednio po otrzymaniu pisma z urzędu?

Najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów. Warto przygotować umowę lub zamówienie, fakturę, potwierdzenie płatności, korespondencję z dostawcą, opis aukcji lub oferty, zrzuty ekranu, deklaracje producenta, zdjęcia towaru oraz wszystkie dokumenty transportowe i celne. Jeżeli dostawca zapewniał, że towar jest oryginalny, trzeba zachować dowody tych zapewnień.

W odpowiedzi do organu warto wskazać, czy importer zgadza się z zarzutem, czy kwestionuje naruszenie, czy wnosi o zwolnienie części towaru nieobjętej podejrzeniem oraz czy sprzeciwia się zniszczeniu. Treść pisma powinna być ostrożna: nie należy składać pochopnych oświadczeń, że towar był przeznaczony do sprzedaży, jeśli nie wynika to jasno z dokumentów i stanu faktycznego.

Jeżeli pismo z urzędu zawiera pouczenie o zażaleniu, odwołaniu albo innym środku zaskarżenia, termin i adresata należy ustalić dokładnie z pouczenia. W sprawach celnych środek zaskarżenia zwykle wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał rozstrzygnięcie, do organu wyższego stopnia. Samo złożenie środka zaskarżenia nie zawsze wstrzymuje skutki zatrzymania towaru.

Dalsza sprzedaż towarów z Chin a ryzyko odpowiedzialności

Łączna ilość zakupionych sztuk ma duże znaczenie dowodowe. Jeżeli importer sprowadza kilkadziesiąt lub kilkaset produktów oznaczonych cudzym znakiem, organ może uznać, że towar miał charakter handlowy. Nie oznacza to jeszcze automatycznego skazania, ale istotnie zwiększa ryzyko postępowania karnego lub cywilnego.

W sprawach przedsiębiorców trzeba odróżnić zwykłe formalności celne od ryzyka naruszenia cudzych praw. Nawet prawidłowe zgłoszenie celne, zapłata cła i VAT nie legalizują sprzedaży towarów oznaczonych podrobionym znakiem. Przy planowaniu importu warto wcześniej sprawdzić zasady, dokumenty i ryzyka związane z legalnym importem towarów z Chin.

Zgodnie z art. 305 ustawy Prawo własności przemysłowej, kto w celu wprowadzenia do obrotu oznacza towary podrobionym znakiem towarowym, zarejestrowanym znakiem towarowym lub znakiem towarowym Unii Europejskiej, którego nie ma prawa używać, albo dokonuje obrotu towarami oznaczonymi takimi znakami, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. W wypadku mniejszej wagi grozi grzywna, a jeżeli sprawca uczynił sobie z przestępstwa stałe źródło dochodu albo działał w stosunku do towaru o znacznej wartości, kara wynosi od 6 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

Czy samo sprowadzenie towaru oznacza popełnienie przestępstwa?

Nie każda przesyłka zatrzymana przez urząd celny oznacza, że importer popełnił przestępstwo. Dla odpowiedzialności karnej znaczenie ma m.in. zamiar, świadomość pochodzenia towaru, cel sprowadzenia, ilość produktów, sposób ich opisania w ofercie, wcześniejsze transakcje oraz to, czy towar był już oferowany lub przygotowany do sprzedaży.

W orzecznictwie podkreśla się, że po nowelizacji art. 305 Prawa własności przemysłowej odpowiedzialność może dotyczyć nie tylko pierwotnego wprowadzenia towaru do obrotu, lecz także dalszego obrotu towarami oznaczonymi podrobionymi znakami. Jednocześnie samo posiadanie lub sam import towaru, bez czynności zmierzających do udostępnienia go nabywcom, wymaga ostrożnej oceny. Znaczenie mogą mieć np. wystawienie produktu w sklepie, publikacja ogłoszenia, sprzedaż na platformie internetowej albo przygotowanie oferty dla klientów.

Jeżeli importer kupował produkty na własny użytek, ma korespondencję potwierdzającą zapewnienia sprzedawcy o oryginalności i nie podejmował działań sprzedażowych, jego sytuacja jest inna niż przedsiębiorcy, który regularnie zamawia ten sam asortyment i sprzedaje go w ramach działalności. Przy sprzedaży internetowej szczególnie istotne są zasady dotyczące platform aukcyjnych i sprzedaży chińskich produktów w ramach DG.

Brak świadomości, że towar jest podrobiony

Jeżeli importer rzeczywiście nie wiedział, że towar może być podrobiony, powinien to wykazać dowodami. Samo twierdzenie, że sprzedawca z Chin zapewniał o oryginalności, może być niewystarczające, zwłaszcza gdy cena była rażąco niska, ilość towaru znaczna, a produkt oznaczony znaną marką.

W prawie karnym obowiązuje zasada winy. Zgodnie z art. 1 § 3 Kodeksu karnego nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu. Z kolei art. 28 § 1 Kodeksu karnego stanowi, że nie popełnia przestępstwa ten, kto pozostaje w usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego.

Błąd musi być jednak usprawiedliwiony. Inaczej będzie oceniany jednorazowy zakup kilku przedmiotów od sprzedawcy, który przedstawił wiarygodne dokumenty, a inaczej regularny import większej partii markowych produktów bez faktur, certyfikatów, licencji lub dokumentów dystrybucyjnych.

Co zrobić z towarem już posiadanym w magazynie?

Jeżeli importer posiada na stanie taki sam lub podobny asortyment jak towar zatrzymany przez urząd celny, powinien wstrzymać jego sprzedaż do czasu wyjaśnienia sprawy. Dalsze oferowanie produktów, wobec których istnieje realne podejrzenie podrobienia, może zwiększyć ryzyko odpowiedzialności karnej, cywilnej i reputacyjnej.

Najbezpieczniej jest oddzielić sporny towar od reszty magazynu, sporządzić listę produktów, zabezpieczyć dokumenty zakupu i ustalić, czy istnieją dowody legalnego pochodzenia. Jeżeli towar jest rzeczywiście podrobiony, nie powinien być dalej sprzedawany. Kwestia zwrotu do dostawcy, zniszczenia albo wykorzystania w inny sposób wymaga ostrożnej analizy, zwłaszcza jeżeli toczy się postępowanie i towar może stanowić dowód.

W przypadku wcześniejszych sprzedaży warto ustalić skalę transakcji, daty, kontrahentów, platformy sprzedaży oraz treść ofert. Nie zawsze konieczne jest natychmiastowe składanie zawiadomień lub wyjaśnień z własnej inicjatywy, ale należy przygotować dokumentację, która może wykazać brak świadomości naruszenia i należytą staranność.

Co z pozostałym towarem z tej samej paczki?

Jeżeli urząd celny wskazał jako problematyczne tylko niektóre produkty z przesyłki, warto w piśmie wyraźnie wnieść o zwolnienie pozostałego towaru po zakończeniu formalności celnych. Należy odróżnić towar objęty podejrzeniem naruszenia praw własności intelektualnej od towaru, który nie został wymieniony w zawiadomieniu.

Organ może jednak potrzebować czasu na rozdzielenie przesyłki, dokonanie oględzin lub uzyskanie stanowiska uprawnionego. Jeżeli część towaru nie narusza praw, spełnia wymagania importowe i formalności celne zostały wykonane, importer powinien żądać jej wydania.

Jak odpowiadać na pismo kancelarii właściciela znaku?

W praktyce po zatrzymaniu towaru importer często otrzymuje pismo od kancelarii reprezentującej właściciela marki. Może ono zawierać żądanie zapłaty odszkodowania, podpisania ugody, zrzeczenia się towaru, ujawnienia dostawcy lub zobowiązania do niesprowadzania produktów w przyszłości.

Takiego pisma nie należy ignorować, ale nie warto też odpowiadać pod wpływem presji. Ugoda może być korzystna, jeżeli roszczenia są zasadne, kwota rozsądna, a podpisanie dokumentu zamyka realne ryzyko sporu. Może być jednak niekorzystna, jeżeli zawiera zbyt szerokie przyznanie się do winy, wysoką karę umowną, obowiązek ujawnienia danych kontrahentów albo oświadczenia niezgodne z prawdą.

Odpowiedź powinna być dopasowana do sytuacji: czasem lepiej zakwestionować naruszenie, czasem wyrazić gotowość do wyjaśnienia sprawy, a czasem negocjować ograniczoną ugodę bez przyznawania odpowiedzialności karnej.

FAQ

Podsumowanie

Zatrzymanie towaru z Chin przez urząd celny wymaga szybkiej i przemyślanej reakcji. Najważniejsze jest pilnowanie terminów, zabezpieczenie dowodów legalnego pochodzenia, ostrożna odpowiedź na pismo organu oraz wstrzymanie sprzedaży produktów, które mogą naruszać cudze prawa.

Jeżeli towar okaże się podrobiony, ryzyko może obejmować utratę towaru, żądania cywilne właściciela marki, koszty zniszczenia, a w poważniejszych przypadkach także odpowiedzialność karną z art. 305 Prawa własności przemysłowej. Każda sprawa zależy jednak od konkretnych okoliczności, w szczególności od celu importu, ilości towaru, dokumentów i świadomości importera.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 608/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej przez organy celne.
• Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, w szczególności art. 305, art. 306 i art. 310.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 1 § 3 i art. 28 § 1.
• Informacje Krajowej Administracji Skarbowej i PUESC dotyczące ochrony celnej praw własności intelektualnej.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 24 maja 2005 r., I KZP 13/05; uchwała Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2008 r., I KZP 8/08; postanowienie Sądu Najwyższego z 26 listopada 2025 r., I KZP 2/25.