Zamówienie amfetaminy przez internet i wezwanie na przesłuchanie

Zamówienie amfetaminy przez internet – jaka odpowiedzialność karna wchodzi w grę?

Jeżeli przesyłka z amfetaminą była nadana z zagranicy i miała trafić do Polski, organy najczęściej analizują odpowiedzialność z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten penalizuje przywóz, wywóz, przewóz, wewnątrzwspólnotowe nabycie albo wewnątrzwspólnotową dostawę środków odurzających lub substancji psychotropowych – wbrew przepisom ustawy.

Amfetamina jest substancją psychotropową w rozumieniu załączników do ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, więc jej sprowadzenie do Polski poza legalnym obrotem co do zasady nie jest traktowane jak zwykły problem celny, lecz jako czyn zabroniony zagrożony odpowiedzialnością karną.

Art. 55 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje karę grzywny i karę pozbawienia wolności do lat 5. Z kolei art. 55 ust. 2 tej ustawy stanowi, że w wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli natomiast chodzi o znaczną ilość albo działanie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, zastosowanie może mieć art. 55 ust. 3 ustawy, przewidujący surowszą odpowiedzialność.

W praktyce przy niewielkiej ilości zamawianej rzekomo na własny użytek znaczenie ma nie tylko art. 55 ustawy, ale również to, czy organ będzie twierdził, że doszło do dokonania czynu, czy tylko do jego usiłowania. Zgodnie z art. 13 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny odpowiada za usiłowanie ten, kto zmierza bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego, które jednak nie następuje. To może mieć znaczenie wtedy, gdy przesyłka została zatrzymana przed doręczeniem.

Czy przesyłka zatrzymana przez urząd celny oznacza automatycznie winę?

Nie. Sam fakt, że przesyłka zatrzymana przez urząd celny lub urząd celno-skarbowy zawierała niedozwoloną substancję, nie wystarcza jeszcze do przypisania konkretnej osobie winy. Organ musi wykazać, że to właśnie dana osoba zamówiła substancję, działała umyślnie i miała świadomość, co zamawia.

W sprawie znaczenie mają zwykle następujące dowody: dane adresata, sposób opłacenia zamówienia, historia korespondencji, dane z telefonu lub komputera, informacje od operatorów pocztowych i przewoźników, wyniki przeszukania, a także opinia biegłego potwierdzająca, że zabezpieczony materiał to rzeczywiście substancja objęta ustawą.

Jeżeli ktoś twierdzi, że nie wiedział, co było w przesyłce, organ będzie badał, czy taka wersja jest wiarygodna. Znaczenie mają wtedy treść ogłoszenia, opis produktu, wcześniejsze kontakty ze sprzedawcą oraz wszelkie dane pokazujące, czy kupujący wiedział, że chodzi o narkotyk. Dlatego w sprawach, w których pojawia się zakup substancji przez internet a prawo, samo tłumaczenie, że chodziło o „coś innego”, nie zawsze będzie skuteczne.

Wezwanie w charakterze świadka – jakie ma Pan obowiązki i prawa?

Jeżeli wezwanie wskazuje, że ma się Pan stawić jako świadek, to co do zasady istnieje obowiązek stawiennictwa. Wynika to z art. 177 § 1 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania.

Trzeba jednak odróżnić obowiązek stawienia się od obowiązku odpowiadania na każde pytanie. Zgodnie z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą, w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego, na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

To bardzo ważne w opisanej sytuacji. Jeżeli odpowiedź mogłaby bezpośrednio obciążyć Pana jako potencjalnego sprawcę zamówienia, wolno powołać się na art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego i odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie. Nie jest to „przyznanie się”, tylko skorzystanie z ustawowego uprawnienia.

Świadek ma też prawo żądać odnotowania w protokole, że skorzystał z prawa odmowy odpowiedzi na pytanie. Jeżeli przebieg przesłuchania budzi wątpliwości, warto po zakończeniu dokładnie przeczytać protokół przed podpisaniem i zgłosić poprawki albo uzupełnienia.

Kiedy świadek staje się podejrzanym?

Organ nie może obchodzić prawa do obrony przez długie przesłuchiwanie osoby faktycznie podejrzewanej jako świadka. Jeżeli zebrany materiał uzasadnia dostatecznie podejrzenie, że określona osoba popełniła czyn zabroniony, powinno dojść do wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów albo do postawienia zarzutu przy pierwszym przesłuchaniu – zgodnie z art. 313 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Od chwili przedstawienia zarzutu taka osoba staje się podejrzanym i korzysta z pełnego prawa do obrony, w tym z prawa do odmowy składania wyjaśnień oraz odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania. Wynika to z art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

W praktyce oznacza to, że jeżeli podczas przesłuchania okaże się, że pytania zmierzają do wykazania Pana sprawstwa, organ powinien rozważyć zmianę statusu procesowego. Składanie obciążających zeznań jako świadek może mieć później bardzo poważne konsekwencje.

Czy trzeba się przyznawać?

Nie istnieje obowiązek „przyznania się” tylko dlatego, że organ dysponuje częścią informacji. Jeżeli jest Pan świadkiem, może Pan skorzystać z art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego i odmówić odpowiedzi na pytanie, które mogłoby Pana obciążyć. Jeżeli stałby się Pan podejrzanym, to na podstawie art. 175 § 1 Kodeksu postępowania karnego może Pan odmówić składania wyjaśnień w całości albo odpowiadać tylko na wybrane pytania.

Nie wolno natomiast składać fałszywych zeznań jako świadek. Zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu karnego kto, składając zeznanie służące za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę albo zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Dlatego bezpieczniejsze procesowo jest skorzystanie z prawa odmowy odpowiedzi niż podawanie nieprawdziwej wersji wydarzeń.

Jak może potoczyć się sprawa po zatrzymaniu przesyłki?

Najczęstszy przebieg jest następujący:

• zatrzymanie przesyłki przez urząd celno-skarbowy albo służby graniczne,
• badanie zabezpieczonej substancji i ustalenie jej rodzaju oraz ilości,
• ustalanie odbiorcy, nadawcy, sposobu zamówienia i płatności,
• wezwanie do złożenia zeznań albo przeszukanie,
• ewentualne przedstawienie zarzutów,
• decyzja prokuratora co do dalszego biegu sprawy: umorzenie, akt oskarżenia, wniosek o skazanie bez rozprawy albo inne zakończenie postępowania.

To, czy dojdzie do aktu oskarżenia, zależy od siły dowodów. Sama młodość sprawcy, niekaralność i incydentalny charakter zdarzenia mogą wpływać na wymiar kary, ale nie wyłączają odpowiedzialności. Przy ocenie sąd bierze pod uwagę m.in. stopień społecznej szkodliwości czynu, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia – art. 53 § 1 i 2 Kodeksu karnego.

Czy ma znaczenie, że zamówienie było „na własny użytek”?

Tak, ale nie zawsze w taki sposób, jak oczekują osoby przesłuchiwane. To, że substancja była przeznaczona dla własnego użytku, może mieć znaczenie przy ocenie stopnia winy, społecznej szkodliwości czynu i kwalifikacji jako wypadku mniejszej wagi z art. 55 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Nie eliminuje jednak automatycznie odpowiedzialności za samo sprowadzenie substancji z zagranicy.

Inaczej wygląda kwestia posiadania narkotyku na terytorium Polski. Art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii penalizuje posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych. Jeżeli jednak przesyłka została zatrzymana przed doręczeniem, organ może w ogóle nie mieć podstaw do zarzutu posiadania, ale nadal może badać przywóz, usiłowanie albo inne formy stadialne czynu.

Jakie okoliczności mogą działać na korzyść?

Na korzyść mogą działać zwłaszcza:

• brak wcześniejszej karalności,
• niewielka ilość substancji,
• brak dowodów na handel lub dalszą dystrybucję,
• brak innych narkotyków, wag, woreczków, korespondencji handlowej lub list klientów,
• stabilna sytuacja życiowa, nauka, praca, leczenie, terapia lub podjęcie działań naprawczych.

Jeżeli sprawa rzeczywiście dotyczy jednorazowego incydentu, obrona zwykle koncentruje się na ograniczeniu odpowiedzialności, zakwestionowaniu zamiaru albo walce o łagodniejszą kwalifikację prawną. W niektórych stanach faktycznych możliwe jest też rozważanie warunkowego umorzenia postępowania na podstawie art. 66 § 1 Kodeksu karnego, ale tylko wtedy, gdy stopień winy i społecznej szkodliwości nie są znaczne, okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a sprawca nie był karany za przestępstwo umyślne.

Jak zachować się na przesłuchaniu?

Praktycznie warto pamiętać o kilku zasadach:

• proszę zabrać wezwanie i dokument tożsamości;
• na początku proszę ustalić, w jakim charakterze jest Pan przesłuchiwany;
• proszę słuchać pouczeń i w razie potrzeby poprosić o ich ponowne odczytanie;
• jeżeli pytanie może Pana obciążyć, można powołać się na art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego;
• nie należy domyślać się treści odpowiedzi ani „uzupełniać” faktów, których organ jeszcze nie zna;
• przed podpisaniem trzeba dokładnie przeczytać protokół i żądać poprawek, jeśli zapis nie oddaje rzeczywistej wypowiedzi.

Jeżeli organ miałby przedstawić zarzuty, rozsądne jest skorzystanie z pomocy obrońcy jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem w charakterze podejrzanego. Prawo do korzystania z obrońcy wynika z art. 6 Kodeksu postępowania karnego.

FAQ

Czy jako świadek mogę odmówić odpowiedzi na pytania?

Tak. Na podstawie art. 183 § 1 Kodeksu postępowania karnego świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeśli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osobę najbliższą na odpowiedzialność karną albo karną skarbową.

Czy muszę mówić prawdę jako świadek?

Tak. Jeżeli decyduje się Pan odpowiadać, nie wolno składać fałszywych zeznań. Bezpieczniej jest skorzystać z prawa odmowy odpowiedzi niż podać nieprawdę.

Czy brak odebrania przesyłki wyklucza odpowiedzialność?

Nie zawsze. Jeżeli organy uznają, że doszło co najmniej do usiłowania sprowadzenia substancji, odpowiedzialność nadal może być rozważana. Każdorazowo zależy to od konkretnych dowodów.

Czy to, że byłem niekarany, dużo zmienia?

Tak, ale głównie przy ocenie kary i ewentualnych łagodniejszych rozstrzygnięć. Sama niekaralność nie powoduje automatycznego umorzenia sprawy.

Czy urząd celny może przekazać sprawę do prokuratury?

Tak. Jeżeli w toku kontroli lub zatrzymania przesyłki ujawniono podejrzenie popełnienia przestępstwa, sprawa może być prowadzona dalej przez organy ścigania pod nadzorem prokuratora.

Źródła

• art. 13 § 1, art. 53 § 1–2, art. 66 § 1, art. 115 § 11, art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 383;
• art. 6, art. 175 § 1, art. 177 § 1, art. 183 § 1, art. 313 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 46 z późn. zm.;
• art. 55 ust. 1–3, art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1939 z późn. zm.;
• wyrok Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2014 r., sygn. II KK 240/14 – w zakresie wykładni art. 55 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.