Założenie działalności gospodarczej w Polsce przez cudzoziemca

Czy obywatel Japonii może od razu założyć działalność w Polsce?

Nie zawsze. Kluczowe jest to, że obywatel Japonii jest w Polsce co do zasady obywatelem państwa trzeciego. To oznacza, że możliwość wpisu jednoosobowej działalności do CEIDG zależy nie od samego planu przeprowadzki ani od samego małżeństwa z obywatelem polskim, lecz od tego, czy cudzoziemka ma jeden z tytułów pobytowych wskazanych w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten przewiduje, że określone kategorie cudzoziemców mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele polscy. W praktyce chodzi m.in. o cudzoziemców posiadających odpowiednie zezwolenia pobytowe lub inny status wskazany w ustawie.

W efekcie odpowiedź na pytanie „jak najszybciej założyć firmę?” brzmi: najpierw trzeba ustalić, czy żona już ma podstawę pobytową pozwalającą na wpis do CEIDG. Jeśli nie, samo oczekiwanie na decyzję pobytową nie daje jeszcze prawa do założenia JDG.

Jakie podstawy pobytu pozwalają na prowadzenie JDG?

Najważniejsza podstawa dla opisanej sytuacji to zwykle zezwolenie na pobyt czasowy udzielone członkowi rodziny obywatela polskiego. Podstawę materialną reguluje art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zgodnie z którym zezwolenia na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela RP udziela się cudzoziemcowi pozostającemu w uznawanym przez prawo polskie związku małżeńskim z obywatelem polskim.

Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy:

• możliwość uzyskania pobytu czasowego jako małżonek obywatela RP,
• moment, od którego można legalnie rozpocząć JDG na takich samych zasadach jak obywatel polski.

To nie jest to samo. Sam fakt zawarcia małżeństwa nie zastępuje decyzji pobytowej. Tak samo samo złożenie wniosku pobytowego nie oznacza jeszcze automatycznego prawa do wpisu do CEIDG.

W praktyce urząd bada również, czy cel pobytu jest rzeczywisty. Nadal aktualny pozostaje art. 100 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zgodnie z którym odmawia się zezwolenia na pobyt czasowy, jeżeli cudzoziemiec nie spełnia wymogów udzielenia zezwolenia ze względu na deklarowany cel pobytu albo okoliczności sprawy nie uzasadniają pobytu przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

Zezwolenie na pobyt czasowy jako małżonek obywatela Polski

Wniosek składa się do właściwego wojewody. Co istotne, wniosek o pobyt czasowy trzeba złożyć najpóźniej w ostatnim dniu legalnego pobytu w Polsce – wynika to z ogólnych zasad postępowania w sprawach pobytowych przewidzianych w ustawie o cudzoziemcach. Jeżeli wniosek jest złożony prawidłowo i w terminie, pobyt w Polsce może pozostawać legalny do czasu zakończenia postępowania, ale to nadal nie oznacza automatycznie prawa do wpisu JDG, jeśli nie ma jeszcze tytułu z art. 4 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy z 6 marca 2018 r.

Zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela RP udzielane jest na okres do 3 lat. Wynika to z art. 159 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Jeżeli planujecie wspólne życie w Polsce i rzeczywiste prowadzenie gospodarstwa domowego, ten tryb jest zwykle najbardziej naturalny. W praktyce trzeba przygotować dokumenty dotyczące małżeństwa, miejsca pobytu w Polsce, fotografii, ważnego dokumentu podróży i innych załączników wymaganych przez urząd.

W kontekście dalszego pobytu pomocny może być też materiał o tym, jak wygląda pobyt czasowy a działalność przy legalizacji pobytu partnera spoza UE.

Czy można założyć firmę szybciej niż po uzyskaniu karty pobytu?

Jeżeli chodzi konkretnie o jednoosobową działalność gospodarczą, odpowiedź najczęściej brzmi: nie, jeżeli cudzoziemka nie ma jeszcze tytułu pobytowego uprawniającego do prowadzenia działalności na zasadach takich jak obywatel polski.

Samo stemplowanie paszportu po złożeniu wniosku pobytowego potwierdza legalność dalszego pobytu do czasu rozstrzygnięcia sprawy, ale nie tworzy nowego, samodzielnego prawa do wpisu do CEIDG. To bardzo częsty błąd praktyczny.

Dlatego, jeśli zależy Państwu na szybkim rozpoczęciu współpracy B2B z podmiotem zagranicznym, trzeba rozważyć inne rozwiązania organizacyjne.

Najczęstsze alternatywy, gdy nie ma jeszcze prawa do JDG

Najbardziej praktyczne są zwykle trzy warianty, ale wybór zależy od konkretnego stanu faktycznego, modelu współpracy i kwestii podatkowych.

Jeżeli chodzi o spółkę z o.o., podstawę stanowią przepisy ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych. Osoba zagraniczna może co do zasady tworzyć spółki kapitałowe i obejmować w nich udziały. Dla wielu cudzoziemców to jedyna realna ścieżka rozpoczęcia działalności przed uzyskaniem prawa do CEIDG.

Czy małżonek obywatela polskiego może później uzyskać pobyt stały?

Tak, ale dopiero po spełnieniu warunków ustawowych. Nadal aktualny pozostaje art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Zgodnie z nim zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi, który:

• pozostaje w uznawanym przez prawo polskie związku małżeńskim z obywatelem polskim co najmniej 3 lata przed dniem złożenia wniosku oraz
• bezpośrednio przed złożeniem tego wniosku przebywał nieprzerwanie w Polsce co najmniej 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z tym małżeństwem.

Z kolei zasady „nieprzerwanego pobytu” określa art. 195 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach. Co do zasady żadna przerwa nie może być dłuższa niż 6 miesięcy, a wszystkie przerwy łącznie nie mogą przekroczyć 10 miesięcy w okresie stanowiącym podstawę do uzyskania pobytu stałego, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.

Po uzyskaniu pobytu stałego sytuacja cudzoziemca staje się znacznie stabilniejsza, także z punktu widzenia rynku pracy i działalności gospodarczej.

Praca B2B dla firmy z Londynu a podatki w Polsce

W pierwotnym stanie faktycznym pojawiła się informacja o umowie B2B z pracodawcą mającym siedzibę w Londynie. Tutaj trzeba oddzielić trzy warstwy:

• prawo pobytowe,
• prawo gospodarcze,
• prawo podatkowe.

O tym, gdzie rozlicza się podatek dochodowy, decyduje przede wszystkim rezydencja podatkowa. W Polsce podstawą jest art. 3 ust. 1a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium RP uważa się osobę fizyczną, która:

• posiada na terytorium RP centrum interesów osobistych lub gospodarczych, albo
• przebywa na terytorium RP dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Jeżeli któraś z tych przesłanek jest spełniona, może powstać w Polsce nieograniczony obowiązek podatkowy. Przy jednoczesnych związkach z innym państwem trzeba dodatkowo sprawdzić właściwą umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania i reguły rozstrzygania podwójnej rezydencji.

Przy usługach świadczonych dla kontrahenta z Wielkiej Brytanii ważny będzie też VAT i miejsce świadczenia usług. Dla wielu usług B2B zastosowanie ma art. 28b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, zgodnie z którym miejscem świadczenia usług na rzecz podatnika jest co do zasady miejsce, w którym usługobiorca posiada siedzibę działalności gospodarczej. Ale konkretne rozliczenie zależy od rodzaju usług i statusu kontrahenta.

Jeżeli planowana działalność ma polegać na świadczeniu usług z Polski dla zagranicy, praktycznie przydaje się także materiał o sprzedaży zagranicznej i rozliczeniach: sprzedaż przez eBay do UE – VAT, OSS i dokumenty.

Jaka ścieżka jest najszybsza w opisanej sytuacji?

Jeżeli celem jest konkretnie jednoosobowa działalność gospodarcza w Polsce, to najszybsza legalna ścieżka to zwykle:

1. wjazd i pobyt w Polsce na legalnej podstawie,
2. złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy jako małżonek obywatela polskiego,
3. po uzyskaniu odpowiedniej podstawy pobytowej – rejestracja JDG w CEIDG.

Jeżeli natomiast priorytetem jest natychmiastowe rozpoczęcie działalności gospodarczej, to często szybciej da się zorganizować działalność przez spółkę z o.o., ale wymaga to osobnej analizy: kto będzie wspólnikiem, kto członkiem zarządu, gdzie faktycznie będą wykonywane usługi i czy nie pojawią się dodatkowe obowiązki pobytowe lub pracownicze.

Na co uważać w praktyce?

• Nie zakładać, że samo małżeństwo z obywatelem Polski daje od razu prawo do JDG.
• Nie utożsamiać legalnego pobytu po złożeniu wniosku z prawem do wpisu w CEIDG.
• Sprawdzić, czy planowana relacja B2B nie będzie w rzeczywistości miała cech stosunku pracy według polskich przepisów.
• Zweryfikować podatki i ZUS przed wystawieniem pierwszej faktury.
• Przy dłuższym planie życia w Polsce pilnować ciągłości pobytu, jeśli w przyszłości celem ma być pobyt stały.

FAQ

Czy samo małżeństwo z obywatelem polskim pozwala założyć firmę w CEIDG?

Nie. Samo małżeństwo nie wystarcza. Potrzebny jest odpowiedni status pobytowy lub inna podstawa wskazana w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.

Czy po złożeniu wniosku o pobyt czasowy można już otworzyć JDG?

Co do zasady nie. Złożenie wniosku może legalizować dalszy pobyt do czasu decyzji, ale nie zastępuje prawa do prowadzenia JDG na zasadach przewidzianych dla obywateli polskich.

Jaka forma działalności bywa dostępna szybciej niż JDG?

Najczęściej rozważa się spółkę z o.o. To jednak wymaga osobnej analizy pobytowej, podatkowej i organizacyjnej.

Czy przy usługach dla firmy z Londynu podatek zawsze płaci się w Polsce?

Nie zawsze. Zależy to od rezydencji podatkowej, treści właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz charakteru uzyskiwanych dochodów.

Po jakim czasie można starać się o pobyt stały jako małżonek obywatela RP?

Zasadniczo po spełnieniu warunków z art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, czyli m.in. po 3 latach trwania małżeństwa i 2 latach nieprzerwanego pobytu w Polsce na podstawie odpowiedniego zezwolenia czasowego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach – Dz.U. 2013 poz. 1650.

2. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

3. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

4. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

5. Ustawa z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych.