Pobyt partnerki cudzoziemki w Polsce przed porodem i po urodzeniu dziecka

Zanim zaplanujecie przyjazd do Polski

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić trzy kwestie: legalny wjazd partnerki do Polski, podstawę dalszego pobytu po przyjeździe oraz formalności dotyczące dziecka. Sam fakt, że „spodziewamy się dziecka”, nie tworzy odrębnej podstawy pobytowej w ustawie z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach.

Jeżeli partnerka jest obywatelką Filipin, to jej przyjazd do Polski zależy od dokumentu wjazdowego właściwego dla jej sytuacji: wizy Schengen, wizy krajowej albo ruchu bezwizowego, jeśli w danym stanie faktycznym byłby dostępny. Kluczowe jest, aby przez cały czas pobyt był legalny, bo złożenie wniosku pobytowego po upływie legalnego pobytu zwykle nie naprawia wcześniejszej nielegalności.

Jeżeli planujecie przyjazd do Polski już na etapie ciąży, warto wcześniej sprawdzić także kwestie praktyczne związane z dokumentami i opieką medyczną. W podobnych sprawach pomocny może być materiał o pobycie cudzoziemki po porodzie.

Czy ciąża albo poród w Polsce dają prawo pobytu?

Nie. Ustawa o cudzoziemcach nie przewiduje zasady, że cudzoziemka uzyskuje prawo pobytu tylko dlatego, że jest w ciąży albo urodzi dziecko w Polsce. To ważne, bo w praktyce często myli się prawo pobytu z prawem do opieki medycznej czy z późniejszą sytuacją rodzinną.

Znaczenie może mieć natomiast sytuacja po narodzinach dziecka, jeżeli dziecko jest obywatelem polskim, a odmowa pobytu matce realnie naruszałaby jego prawo do życia rodzinnego i opieki. W takich sprawach bada się jednak konkretny stan faktyczny, a nie sam fakt urodzenia dziecka.

Małżeństwo z obywatelem polskim jako najpewniejsza podstawa pobytu

Jeżeli zawrzecie małżeństwo, partnerka może ubiegać się o zezwolenie na pobyt czasowy jako członek rodziny obywatela RP. Podstawę stanowi art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, zgodnie z którym zezwolenia na pobyt czasowy udziela się cudzoziemcowi będącemu małżonkiem obywatela polskiego, jeżeli małżeństwo jest uznawane przez prawo Rzeczypospolitej Polskiej.

Co ważne, takie zezwolenie jest udzielane na okres do 3 lat na podstawie art. 159 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Jeżeli wniosek zostanie złożony w czasie legalnego pobytu, pobyt cudzoziemki po złożeniu kompletnego wniosku pozostaje legalny do dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna — wynika to z art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach.

Po uzyskaniu zezwolenia na pobyt czasowy małżonek obywatela RP może wykonywać pracę w Polsce bez dodatkowego zezwolenia na pracę — wynika to z art. 87 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Kiedy możliwy jest pobyt stały po ślubie?

Zawarcie małżeństwa nie daje od razu pobytu stałego. W tym wariancie podstawą jest art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach. Zgodnie z tym przepisem zezwolenia na pobyt stały udziela się cudzoziemcowi pozostającemu w uznawanym przez prawo RP związku małżeńskim z obywatelem polskim przez co najmniej 3 lata przed dniem złożenia wniosku i bezpośrednio przed złożeniem tego wniosku przebywającemu nieprzerwanie na terytorium RP przez co najmniej 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z tym małżeństwem.

To oznacza, że ślub przyspiesza i porządkuje drogę do legalizacji pobytu, ale nie daje automatycznie prawa stałego pobytu „od ręki”.

Czy pobyt można zalegalizować przez dziecko obywatela polskiego?

Tak, ale nie działa to automatycznie i wymaga analizy konkretnej sytuacji. Jeżeli dziecko ma obywatelstwo polskie, matka-cudzoziemka może ubiegać się o pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności, w szczególności na życie rodzinne i dobro dziecka. Podstawę stanowi art. 187 pkt 8 ustawy o cudzoziemcach, zgodnie z którym zezwolenia na pobyt czasowy udziela się także wtedy, gdy zachodzą inne okoliczności uzasadniające pobyt cudzoziemca na terytorium RP przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

W praktyce w takich sprawach organ ocenia m.in. art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz dobro dziecka wynikające z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP. Znaczenie ma również to, czy matka faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, czy dziecko jest obywatelem polskim i czy rozdzielenie rodziny byłoby nieproporcjonalne.

Nie jest natomiast trafne założenie, że po 5 latach takiego pobytu zawsze przysługuje „odpowiednik pobytu stałego”. Status rezydenta długoterminowego UE wymaga spełnienia warunków z art. 211 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, w tym co do długości legalnego pobytu, stabilnego i regularnego źródła dochodu, ubezpieczenia zdrowotnego oraz znajomości języka polskiego na poziomie co najmniej B1. Nie każdy rodzaj wcześniejszego pobytu wlicza się tak samo.

Zobacz również: legalizacja pobytu partnera

Obywatelstwo dziecka — co wynika z polskiego prawa?

Jeżeli ojciec jest obywatelem polskim, dziecko co do zasady nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa na podstawie art. 14 pkt 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, jeżeli co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem polskim.

Nie ma znaczenia samo miejsce urodzenia — dziecko może nabyć obywatelstwo polskie zarówno przy porodzie w Polsce, jak i poza Polską. W praktyce istotne jest jednak wykazanie ojcostwa. Jeżeli rodzice nie są małżeństwem, zwykle potrzebne będzie uznanie ojcostwa zgodnie z art. 73 § 1 i nast. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Uznanie może nastąpić przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem opiekuńczym, a w określonych sytuacjach także przed konsulem — zgodnie z art. 73 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli dziecko urodzi się za granicą, potrzebne będą później odpowiednie czynności dotyczące zagranicznego aktu urodzenia i dokumentów obywatelskich. Samo obywatelstwo dziecka nie zastępuje jednak matce podstawy pobytu.

Czy ślub w Polsce, Australii albo na Filipinach będzie skuteczny?

Tak, ale trzeba dopilnować formalności. Małżeństwo zawarte za granicą może być uznawane w Polsce, jeśli zostało zawarte zgodnie z prawem miejsca zawarcia i nie zachodzą przeszkody wynikające z prawa polskiego. W praktyce często potrzebna jest później transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa do polskiego rejestru stanu cywilnego na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Jeżeli ślub ma być zawarty w Polsce, cudzoziemka zwykle musi przedstawić dokument tożsamości, odpis aktu urodzenia oraz dokument potwierdzający możność zawarcia małżeństwa zgodnie z prawem ojczystym. Gdy uzyskanie takiego dokumentu jest niemożliwe albo napotyka poważne trudności, sąd może zwolnić cudzoziemca od obowiązku jego przedłożenia na podstawie art. 79 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.

Świadczenia rodzinne po urodzeniu dziecka

Tu trzeba uważać na uproszczenia. Sam poród w Polsce nie daje automatycznie prawa do wszystkich świadczeń. Każde świadczenie ma własne warunki ustawowe.

W przypadku cudzoziemców istotny jest art. 1 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa, kiedy cudzoziemcom przysługują świadczenia rodzinne. Znaczenie ma m.in. posiadanie określonego tytułu pobytowego oraz zamieszkiwanie z członkami rodziny na terytorium RP.

Jeżeli więc partnerka nie będzie miała jeszcze odpowiednio uregulowanego pobytu, nie można z góry założyć, że uzyska wszystkie świadczenia tylko dlatego, że dziecko urodziło się w Polsce.

Praktyczna kolejność działań

W podobnych sprawach najbezpieczniejszy plan wygląda zwykle tak:

1. ustalić, na jakiej podstawie partnerka może legalnie wjechać do Polski;
2. zdecydować, czy ślub będzie zawarty przed przyjazdem, w Polsce czy po porodzie;
3. przygotować dokumenty do uznania ojcostwa, jeśli rodzice nie są małżeństwem;
4. po ślubie albo po ustabilizowaniu sytuacji rodzinnej złożyć wniosek o pobyt czasowy na właściwej podstawie;
5. po narodzinach dziecka załatwić akt urodzenia, PESEL, potwierdzenie obywatelstwa lub paszport dziecka oraz dopiero potem badać konkretne świadczenia.

Jeżeli partnerka miałaby przebywać w Polsce po wygaśnięciu wizy albo bez realnej podstawy pobytowej, ryzyko jest poważne: odmowa wszczęcia lub negatywna decyzja pobytowa, obowiązek powrotu, a czasem także zakaz ponownego wjazdu do strefy Schengen. Konsekwencje zależą jednak od przebiegu całej sprawy i podstawy pobytu.

FAQ

Czy dziecko urodzone w Polsce automatycznie daje matce prawo pobytu?

Nie. Urodzenie dziecka w Polsce samo w sobie nie daje matce-cudzoziemce automatycznego prawa pobytu. Znaczenie może mieć dopiero sytuacja rodzinna po narodzinach dziecka i konkretna podstawa z ustawy o cudzoziemcach.

Czy ślub z obywatelem Polski przyspiesza legalizację pobytu?

Tak, zwykle jest to najczytelniejsza i najbezpieczniejsza droga. Po ślubie można ubiegać się o pobyt czasowy jako małżonek obywatela polskiego na podstawie art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

Czy dziecko Polaka ma obywatelstwo polskie tylko wtedy, gdy urodzi się w Polsce?

Nie. O obywatelstwie decyduje co najmniej jedno z rodziców będące obywatelem polskim, zgodnie z art. 14 pkt 1 ustawy o obywatelstwie polskim, a nie samo miejsce urodzenia.

Czy partnerka po złożeniu wniosku o pobyt może zostać w Polsce do decyzji?

Tak, ale tylko gdy wniosek został skutecznie złożony w czasie legalnego pobytu i bez braków formalnych uniemożliwiających dalszy bieg sprawy. Podstawą jest art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach.

Czy świadczenie 800+ przysługuje automatycznie po narodzinach dziecka?

Nie zawsze. Na dziecko obywatela polskiego świadczenie może przysługiwać, ale w sprawach cudzoziemców trzeba dodatkowo sprawdzić legalność pobytu i warunki z art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz przepisów wykonawczych.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach – Dz.U. 2013 poz. 1650

2. Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim

3. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy

4. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego

5. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

6. Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

7. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

8. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, art. 72 ust. 1

9. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 8