Cofnięcie darowizny z powodu braku świadomości podczas podpisania umowy

Podstawa prawna do wzruszenia darowizny

Jedynym sposobem na wzruszenie dokonanej darowizny jest złożenie pozwu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W pozwie należy powołać się na wadę oświadczenia woli darczyńcy, czyli brak świadomości w chwili składania oświadczenia.

Zgodnie z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece:

„W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie, albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.”

Oznacza to, że jeżeli wpis w księdze wieczystej nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu, można żądać jego sprostowania. Takie powództwo wnosi się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca położenia nieruchomości.

Stan wyłączający świadomość lub swobodę

Zgodnie z art. 82 Kodeksu cywilnego:

„Nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli.”

Przepis ten dotyczy osób, które w chwili składania oświadczenia woli nie rozumiały znaczenia swojego działania – na przykład z powodu choroby psychicznej, uzależnienia, silnego stresu czy innego zaburzenia psychicznego. W orzecznictwie przyjmuje się, że brak świadomości oznacza niemożność rozumienia znaczenia i skutków własnych działań, natomiast brak swobody występuje w przypadku działania pod przymusem lub silnym wpływem emocjonalnym (wyrok SN z 18 maja 2016 r., V CSK 578/15).

Tryb postępowania przed sądem

Aby skutecznie zakwestionować darowiznę, konieczne jest wniesienie powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W toku sprawy należy udowodnić, że w chwili podpisywania umowy darczyńca nie był w stanie świadomie i swobodnie wyrazić swojej woli. Dowodami mogą być opinie biegłych lekarzy, dokumentacja medyczna czy zeznania świadków.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz.U. 1982 nr 19 poz. 147
3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2016 r.,sygn. akt V CSK 578/15