Niebieska Karta, zakaz zbliżania i brak kontaktu z dzieckiem – co robić?

Czym jest procedura „Niebieskie Karty” i czego sama w sobie nie przesądza?

Procedura „Niebieskie Karty” służy dokumentowaniu podejrzenia przemocy domowej i organizowaniu pomocy osobie doznającej przemocy. Jej podstawę stanowi art. 9d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”.

To bardzo ważne: samo rozpoczęcie procedury nie jest wyrokiem, nie oznacza automatycznie, że zarzuty są prawdziwe, i nie daje jeszcze drugiemu rodzicowi prawa do samowolnego trwałego odcięcia Pana od dziecka. Procedura administracyjno-pomocowa to co innego niż postępowanie karne, cywilne czy rodzinne.

W praktyce problem zaczyna się wtedy, gdy obok procedury NK pojawia się policyjny nakaz lub zakaz albo gdy drugi rodzic wykorzystuje sytuację procesowo, np. w sprawie rozwodowej. W takich przypadkach trzeba działać równolegle w kilku trybach. Jeżeli podejrzewa Pan, że obrona przed nieprawdziwą NK będzie kluczowa, trzeba od początku zbierać własne dowody i pilnować treści akt.

Kiedy Policja może wydać nakaz opuszczenia mieszkania albo zakaz zbliżania?

Uprawnienia Policji wynikają z art. 15aa–15ak ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Zgodnie z art. 15aa ust. 1 tej ustawy policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową:

• nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• zakaz zbliżania się do wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy domowej,
• zakaz kontaktowania się z osobą doznającą przemocy domowej,
• zakaz wstępu do określonych miejsc.

Po nowelizacjach przepisy pozwalają na wydanie takich środków nie tylko podczas samej interwencji w mieszkaniu, ale także w związku z powzięciem informacji o stosowaniu przemocy domowej. Wynika to z art. 15ab ustawy o Policji.

To oznacza, że formalnie nie jest konieczne przyłapanie kogokolwiek „na gorącym uczynku” w lokalu. Policja może oprzeć się na zgłoszeniu, relacji osoby pokrzywdzonej, relacjach świadków, dokumentacji medycznej, wiadomościach, nagraniach czy innych materiałach, które według funkcjonariuszy wskazują na zagrożenie życia lub zdrowia.

Nie oznacza to jednak dowolności. Policjant powinien ustalić okoliczności sprawy i – zgodnie z art. 15ac ustawy o Policji – przed wydaniem nakazu lub zakazu wysłuchać osobę, wobec której środek ma być zastosowany, o ile nie utrudni to natychmiastowego wydania środka.

Czy brak mocnych dowodów wyklucza wydanie zakazu?

Niestety nie. Na etapie interwencji albo bezpośrednio po zgłoszeniu Policja działa ochronnie i ocenia, czy istnieje zagrożenie dla życia lub zdrowia. Nie musi więc dysponować takim materiałem jak przy prawomocnym wyroku karnym. Dlatego zdarza się, że środek zostaje wydany także wtedy, gdy dowody są później kwestionowane.

Jeżeli przedstawione SMS-y, zrzuty ekranu albo inne materiały są nieczytelne, nie zawierają dat, numerów telefonów czy pełnego kontekstu, trzeba to bardzo precyzyjnie podnosić: w zażaleniu, w pismach do sądu, przy przeglądzie akt i w ewentualnym postępowaniu rozwodowym lub karnym.

W sprawach, w których instrumentalne użycie NK zbiega się z tym, że żona wniosła pozew rozwodowy, szczególnego znaczenia nabiera chronologia zdarzeń, wcześniejsze porozumienia rodzicielskie, korespondencja i zachowanie stron przed zgłoszeniem.

Jak długo obowiązuje policyjny nakaz lub zakaz?

Zgodnie z art. 15ak ust. 1 ustawy o Policji nakaz i zakaz, zakaz zbliżania, zakaz kontaktowania lub zakaz wstępu tracą moc po upływie 14 dni od dnia ich wydania, chyba że sąd udzielił zabezpieczenia, którym zostały przedłużone.

Jeżeli więc środek trwa dłużej niż 14 dni, trzeba ustalić, czy:

• zostało wydane postanowienie sądu cywilnego o udzieleniu zabezpieczenia na podstawie art. 11a lub art. 11aa ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej,
• zapadło orzeczenie w sprawie karnej,
• doszło do zastosowania środka zapobiegawczego przez prokuratora lub sąd w postępowaniu karnym,
• funkcjonuje odrębne rozstrzygnięcie dotyczące kontaktów z dzieckiem.

Bez sprawdzenia akt nie da się bezpiecznie odpowiedzieć, dlaczego zakaz nadal obowiązuje. Właśnie dlatego jednym z pierwszych kroków powinno być uzyskanie wglądu do dokumentów na Policji, w prokuraturze i w sądzie.

Zażalenie na policyjny zakaz – termin i skutki spóźnienia

Zgodnie z art. 15aj ust. 1 ustawy o Policji osobie, wobec której wydano nakaz lub zakaz, przysługuje zażalenie do sądu rejonowego właściwego do rozpoznawania spraw z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej. Na podstawie art. 15aj ust. 2 zażalenie wnosi się w terminie 3 dni od dnia doręczenia środka.

Jeżeli zażalenie zostało wniesione po terminie, sąd co do zasady je odrzuci. W takiej sytuacji nie wraca się już do samego terminu „z urzędu”, tylko trzeba badać, czy istnieją inne aktualne środki, które można zaskarżyć, uchylić lub ograniczyć.

Trzeba też odróżnić:

Czy Niebieska Karta oznacza automatyczny brak kontaktu z dzieckiem?

Nie. O kontaktach rodzica z dzieckiem rozstrzyga sąd rodzinny. Zgodnie z art. 113 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów.

Ograniczenie albo zakazanie kontaktów wymaga podstawy prawnej i odpowiedniego rozstrzygnięcia. Sąd może ograniczyć kontakty na podstawie art. 113² Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nawet ich zakazać, jeżeli utrzymywanie kontaktów poważnie zagraża dobru dziecka lub je narusza – art. 113³ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc nie istnieje postanowienie sądu rodzinnego ograniczające kontakty, drugi rodzic nie uzyskuje automatycznie pełnej swobody w ich blokowaniu tylko dlatego, że została wszczęta NK. Co innego, gdy faktycznie obowiązuje zakaz kontaktowania się obejmujący także dziecko albo gdy kontakt z dzieckiem musiałby prowadzić do naruszenia zakazu wobec drugiego rodzica. Właśnie takie kolizje trzeba rozwiązywać przez sąd rodzinny.

Niebieska Karta a kontakty z dzieckiem to dwa powiązane zagadnienia, ale samo wszczęcie procedury nie przesądza jeszcze automatycznie o zakazie kontaktów. Gdy problemem staje się brak kontaktu z dzieckiem, warto zobaczyć także materiał o tym, jak wygląda zakaz a dzieci w praktyce.

Co zrobić, gdy drugi rodzic nie dopuszcza do kontaktu z dzieckiem?

Jeżeli kontaktów nie uregulowano prawomocnym orzeczeniem albo zawarte wcześniej ustalenia przestały być wykonywane, trzeba jak najszybciej złożyć do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich:

• wniosek o ustalenie kontaktów z dzieckiem,
• albo – jeżeli sprawa już się toczy – wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania.

Podstawą zabezpieczenia w postępowaniu cywilnym są art. 730 § 1, art. 730¹ § 1 i 2 oraz art. 755 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W sprawach rodzinnych sąd może bardzo konkretnie określić sposób kontaktów: dni, godziny, miejsce odbioru dziecka, kontakt telefoniczny lub online, a nawet obecność osoby trzeciej.

W uzasadnieniu warto wskazać:

• dotychczasową relację z dzieckiem,
• jak wyglądały kontakty przed konfliktem,
• że nie ma prawomocnego zakazu kontaktów z dzieckiem albo że istniejący środek nie rozstrzyga tej kwestii wprost,
• że długotrwała rozłąka narusza dobro dziecka i osłabia więź,
• jakie konkretne rozwiązanie jest obecnie realne i bezpieczne.

Jeżeli istnieje ryzyko, że sąd będzie łączył sprawę z zarzutami przemocy, trzeba od razu proponować rozwiązania przejściowe, np. kontakty w neutralnym miejscu, wymianę dziecka przez osobę trzecią, kontakt zdalny lub harmonogram wyłączający styczność między rodzicami.

Jakie dokumenty i dowody warto od razu zebrać?

W opisanym stanie faktycznym kluczowe jest nie tylko przedstawianie własnej wersji zdarzeń, ale również wykazanie jej dokumentami. Najczęściej przydają się:

• odpisy nakazów, zakazów, postanowień sądu i potwierdzenia doręczeń,
• akta procedury „Niebieskie Karty”, o ile dostęp jest możliwy w danym trybie,
• akta sprawy rozwodowej i rodzinnej,
• pełne wydruki korespondencji, a nie same wycinki ekranów,
• billingi, metadane, kopie zapasowe wiadomości,
• wcześniejsze porozumienia rodzicielskie, kalendarze opieki, potwierdzenia odbioru dziecka,
• zeznania świadków co do relacji z dzieckiem i przebiegu konfliktu,
• dowody na to, że podejmował Pan spokojne próby ustalenia kontaktu.

Jeżeli uważa Pan, że zgłoszenie było fałszywe lub zmanipulowane, należy unikać emocjonalnych wiadomości i skupić się na pełnej dokumentacji. W niektórych sprawach pomocna jest też analiza, jak przebiega procedura NK, gdy przemoc zgłasza mężczyzna albo gdy relacje w rodzinie są bardziej złożone niż wynika to z pierwszego zawiadomienia.

Czy można ponieść odpowiedzialność za złamanie zakazu?

Tak, ale trzeba odróżnić źródło zakazu. Jeżeli chodzi o niestosowanie się do orzeczonego przez sąd zakazu zbliżania się, kontaktowania się czy nakazu opuszczenia lokalu, zastosowanie może mieć art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Dlatego nawet jeśli uważa Pan zakaz za niesłuszny, nie wolno go „testować” samodzielnie. Próba zobaczenia dziecka w sposób naruszający obowiązujący środek może pogorszyć sytuację w sprawie karnej, rodzinnej i rozwodowej.

Jeżeli kontakt z dzieckiem jest niemożliwy bez naruszenia zakazu wobec drugiego rodzica, należy wnosić o sądowe uregulowanie kontaktów w sposób bezkolizyjny, a nie podejmować działania na własną rękę.

Jak uporządkować sytuację krok po kroku?

W praktyce najbezpieczniejsza kolejność działań wygląda następująco:

1. Ustalić dokładnie, jakie środki zostały wydane: policyjne, sądowe, karne, rodzinne.
2. Sprawdzić daty doręczeń i terminy do zaskarżenia.
3. Uzyskać wgląd do akt sprawy na Policji, w prokuraturze i w sądzie.
4. Zebrać pełną dokumentację kontaktów z dzieckiem i korespondencji.
5. Złożyć wniosek o ustalenie lub zabezpieczenie kontaktów z dzieckiem.
6. W sprawie rozwodowej od razu podnosić kwestie kontaktów, władzy rodzicielskiej i niewiarygodności części twierdzeń, jeśli są ku temu dowody.
7. Ściśle przestrzegać obowiązujących zakazów do czasu ich uchylenia lub zmiany.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak podobne sprawy mogą rozwijać się w praktyce i jakie działania zwykle mają największe znaczenie.

FAQ

Czy sama Niebieska Karta zabiera prawa do dziecka?

Nie. Sama procedura „Niebieskie Karty” nie pozbawia władzy rodzicielskiej ani automatycznie nie zakazuje kontaktów. O tych kwestiach rozstrzyga sąd rodzinny na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ile jest czasu na zaskarżenie policyjnego zakazu?

Co do zasady 3 dni od doręczenia nakazu lub zakazu – art. 15aj ust. 2 ustawy o Policji.

Czy policyjny zakaz zawsze trwa tylko 14 dni?

Nie zawsze. Zgodnie z art. 15ak ust. 1 ustawy o Policji co do zasady wygasa po 14 dniach, ale może zostać przedłużony przez sąd w ramach zabezpieczenia.

Co zrobić, jeśli drugi rodzic nie daje widzieć dziecka?

Trzeba złożyć do sądu rodzinnego wniosek o ustalenie kontaktów albo o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania sprawy. Im dłuższa rozłąka, tym większe ryzyko osłabienia więzi.

Czy mogę kontaktować się z dzieckiem mimo zakazu wobec żony?

To zależy od treści obowiązującego środka. Jeżeli kontakt z dzieckiem wymagałby naruszenia zakazu wobec matki albo zakaz wprost obejmuje kontaktowanie się, trzeba najpierw uzyskać bezpieczne rozstrzygnięcie sądu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji – Dz.U. 1990 nr 30 poz. 179.
2. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej – Dz.U. 2005 nr 180 poz. 1493.
3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” – Dz.U. 2023 poz. 1870.
4. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.
5. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
6. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.