Niebieska Karta po anonimowym i fałszywym zgłoszeniu

Czym jest procedura „Niebieskie Karty” i kiedy można ją wszcząć

Procedura „Niebieskie Karty” nie jest postępowaniem karnym. To odrębna procedura interwencyjno-pomocowa uregulowana w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”.

Zgodnie z art. 9d ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, wszczęcie procedury następuje przez wypełnienie formularza „Niebieska Karta – A” w przypadku powzięcia w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych podejrzenia stosowania przemocy domowej albo w wyniku zgłoszenia dokonanego przez świadka przemocy domowej.

To oznacza, że formalnie nie trzeba mieć „twardych dowodów” na starcie. Wystarczy podejrzenie, które służby mają obowiązek sprawdzić. Dlatego również anonimowa informacja może stać się początkiem interwencji i weryfikacji. W praktyce właśnie tak działa procedura NK.

Jednocześnie samo anonimowe zgłoszenie nie przesądza, że przemoc rzeczywiście występuje. Organ powinien zebrać informacje, przeprowadzić rozmowy i ocenić sytuację konkretnej rodziny, a nie opierać się wyłącznie na treści anonimu.

Kto może wszcząć procedurę

Zgodnie z art. 9d ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej procedurę mogą wszcząć przedstawiciele jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia oraz organizacji pozarządowych, jeżeli należą do podmiotów realizujących zadania przeciwdziałania przemocy domowej.

W praktyce formularz „Niebieska Karta – A” może wypełnić np. policjant, pracownik socjalny, pedagog szkolny czy przedstawiciel ochrony zdrowia. Nie trzeba zgody osoby, której dotyczy podejrzenie przemocy, aby procedurę rozpocząć.

Czy podpisanie dokumentu oznacza przyznanie się do przemocy

Nie. Sam podpis na formularzu nie oznacza automatycznie przyznania, że w domu dochodzi do przemocy. Znaczenie ma jednak to, co dokładnie podpisano i czy w formularzu wpisano wypowiedzi przypisywane domownikom. Dlatego pierwszym krokiem powinno być uzyskanie kopii dokumentów lub wgląd do akt sprawy.

Jeżeli podpisała Pani dokument bez dokładnego przeczytania, trzeba ustalić:

• czy był to formularz „Niebieska Karta – A”,
• czy wpisano w nim Pani wypowiedzi,
• czy odnotowano, że nie potwierdza Pani nadużywania alkoholu lub przemocy,
• jakie dalsze działania już podjęto.

W piśmie do podmiotu prowadzącego sprawę warto wyraźnie wskazać, że podpis nie oznaczał potwierdzenia prawdziwości wszystkich twierdzeń zawartych w formularzu, jeżeli tak właśnie było.

Jakie są skutki założenia Niebieskiej Karty

Najważniejsze jest to, że założenie Niebieskiej Karty nie jest równoznaczne ani ze skazaniem, ani nawet z automatycznym postawieniem zarzutów karnych. To procedura służąca rozpoznaniu sytuacji i podjęciu działań ochronnych lub pomocowych.

Po wszczęciu procedury zespół lub grupa diagnostyczno-pomocowa analizuje sytuację rodziny, kontaktuje się z osobą doznającą przemocy domowej, może także zaprosić osobę wskazywaną jako stosującą przemoc. Dalsze działania zależą od ustaleń w konkretnej sprawie.

Jeżeli w toku czynności pojawi się uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa, np. znęcania się z art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, właściwe służby mogą zawiadomić organy ścigania. Samo założenie karty nie oznacza jednak, że zawsze musi dojść do zawiadomienia prokuratury.

W niektórych sprawach problemem stają się także dalsze konsekwencje rodzinne, np. ograniczenie kontaktów z dzieckiem czy zakaz kontaktu. Jeżeli zgłoszenie było bezzasadne, warto znać też praktyczne skutki nieprawdziwej NK.

Kiedy procedura może zostać zakończona

Aktualnie podstawę zakończenia procedury wskazuje § 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. Procedurę kończy się w przypadku:

• ustania przemocy domowej i uzasadnionego przypuszczenia o zaprzestaniu dalszego jej stosowania oraz po zrealizowaniu indywidualnego planu pomocy lub planu pomocy, albo
• rozstrzygnięcia o braku zasadności podejmowania działań.

W sprawie opartej na anonimowym, nieprawdziwym zgłoszeniu najczęściej znaczenie będzie miała druga z tych przesłanek, czyli stwierdzenie braku podstaw do dalszych działań.

Warto jednak pamiętać, że nie ma prostego „wniosku o uchylenie karty” działającego automatycznie po złożeniu. Można żądać zakończenia procedury, przedstawiać dowody i wyjaśnienia, ale formalna decyzja należy do podmiotu realizującego procedurę po ocenie całego materiału.

Co zrobić krok po kroku, gdy zgłoszenie było anonimowe i nieprawdziwe

1. Ustal, kto prowadzi sprawę.
   Najczęściej będzie to ośrodek pomocy społecznej, Policja lub grupa diagnostyczno-pomocowa działająca na terenie gminy.
2. Złóż wniosek o wgląd do dokumentacji i o kopie dokumentów.
   Poproś o formularz „Niebieska Karta – A”, notatki służbowe, wezwania oraz informacje o dalszych czynnościach.
3. Złóż własne pisemne stanowisko.
   Wskaż, że nie potwierdzasz przemocy, nadużywania alkoholu ani awantur, opisz przebieg wizyty i zaznacz, że dokument podpisałaś bez pełnego rozeznania jego treści, jeżeli tak było.
4. Przedstaw dowody z otoczenia.
   Mogą to być oświadczenia osób, które mają realną wiedzę o sytuacji domowej, informacje ze szkoły lub przedszkola, dokumentacja medyczna, jeżeli przeczy twierdzeniom o przemocy, albo inne obiektywne materiały.
5. Żądaj odnotowania bezzasadności zgłoszenia.
   W piśmie poproś o rozważenie zakończenia procedury z uwagi na brak zasadności podejmowania dalszych działań.
6. Sprawdź, czy doszło do zawiadomienia organów ścigania.
   Jeżeli tak, trzeba odrębnie reagować również w postępowaniu karnym lub sprawdzającym.

Czy można ustalić autora anonimowego zgłoszenia

Nie zawsze. Jeżeli zgłoszenie było rzeczywiście anonimowe, ustalenie autora może być trudne albo niemożliwe. Inaczej będzie, gdy ktoś złożył zawiadomienie pod własnym nazwiskiem albo pozostawił ślady pozwalające na identyfikację.

Jeżeli podejrzewają Państwo, że doszło do celowego działania w konflikcie rodzinnym lub sąsiedzkim, trzeba oddzielić dwie kwestie: samą procedurę Niebieskiej Karty oraz ewentualną odpowiedzialność osoby zgłaszającej. Bywa bowiem, że dochodzi do instrumentalnego użycia NK, ale każdą sprawę trzeba oceniać bardzo ostrożnie na podstawie faktów i dokumentów.

Czy za fałszywe zgłoszenie grozi odpowiedzialność

To zależy od treści zgłoszenia, formy jego złożenia i tego, czy da się ustalić autora. W niektórych przypadkach w grę może wchodzić odpowiedzialność karna za fałszywe zawiadomienie o przestępstwie z art. 238 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny albo za pomówienie z art. 212 Kodeksu karnego. Jeżeli zawiadomienie wywołało postępowanie wobec konkretnej osoby, trzeba ocenić, czy zostały spełnione wszystkie znamiona danego czynu.

Jeżeli ktoś anonimowo zgłosi, iż w domu dochodzi do przemocy, a później okaże się, że było to celowe i nieprawdziwe działanie, można analizować także konsekwencje fałszywego anonimu. W praktyce najpierw warto jednak doprowadzić do uporządkowania samej procedury NK i zebrania dokumentów.

Podstawa karna przemocy domowej – kiedy w grę wchodzi art. 207 Kodeksu karnego

Najczęściej przy przemocy domowej pojawia się art. 207 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym: „Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”.

Nie każda kłótnia domowa, jednorazowa sprzeczka czy napięta relacja rodzinna oznacza jeszcze „znęcanie się” w rozumieniu tego przepisu. Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego, częstotliwości zachowań, ich intensywności, skutków dla pokrzywdzonego i całokształtu materiału dowodowego.

Jak napisać pismo o zakończenie procedury

W piśmie warto zawrzeć:

• dane sprawy i datę interwencji,
• wskazanie, że zgłoszenie było anonimowe i nie znajduje potwierdzenia,
• opis faktycznej sytuacji domowej,
• wniosek o dołączenie wyjaśnień do dokumentacji,
• wniosek o zakończenie procedury z powodu braku zasadności dalszych działań,
• spis załączników.

Jeżeli w sprawie są dzieci, dobrze dołączyć informacje pokazujące ich zwykłe funkcjonowanie: frekwencję szkolną, brak sygnałów ze szkoły o przemocy, opinie specjalistów, jeśli takie istnieją. Oczywiście zakres dokumentów powinien być rozsądny i dostosowany do konkretnej sytuacji.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać sprawy oparte na podejrzeniu przemocy, gdy zgłoszenie okazuje się niepełne, przesadzone albo bezzasadne.

FAQ

Czy anonimowe zgłoszenie wystarcza do założenia Niebieskiej Karty?

Może wystarczyć do wszczęcia weryfikacji, jeżeli wywołuje podejrzenie przemocy domowej. Sam anonim nie przesądza jednak, że przemoc rzeczywiście występuje.

Czy można odmówić podpisania formularza?

Tak. Brak podpisu nie blokuje wszczęcia procedury. Jeżeli jednak dokument już podpisano, trzeba sprawdzić jego treść i ewentualnie złożyć pisemne wyjaśnienia lub sprostowanie.

Czy Niebieska Karta trafia automatycznie do prokuratury?

Nie automatycznie w każdej sprawie. Zawiadomienie organów ścigania zależy od ustaleń wskazujących na podejrzenie popełnienia przestępstwa.

Czy da się „usunąć” Niebieską Kartę od razu po złożeniu wniosku?

Nie ma automatycznego trybu natychmiastowego uchylenia. Można żądać zakończenia procedury i przedstawiać dowody, ale rozstrzygnięcie zapada po ocenie sprawy przez właściwy podmiot.

Czy fałszywe zgłoszenie zawsze jest przestępstwem?

Nie zawsze. Zależy to od treści zgłoszenia, zamiaru zgłaszającego, możliwości ustalenia jego tożsamości i spełnienia przesłanek konkretnego przepisu, np. art. 238 albo art. 212 Kodeksu karnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej – ISAP

2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta” – ISAP

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, art. 207 § 1, art. 212, art. 238 – ISAP