Zakaz zbliżania się za groźby karalne

Czy za groźby karalne można orzec zakaz zbliżania się?

Tak. Jeżeli sprawca zostanie skazany za groźby karalne z art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, sąd może orzec wobec niego zakaz zbliżania się do określonej osoby. Wynika to z art. 41a § 1 Kodeksu karnego, który pozwala na zastosowanie takiego środka karnego między innymi w razie skazania za inne przestępstwo przeciwko wolności.

Groźba karalna z art. 190 § 1 Kodeksu karnego znajduje się w rozdziale XXIII Kodeksu karnego zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko wolności”. To właśnie ta systematyka ma praktyczne znaczenie: skoro groźby karalne są przestępstwem przeciwko wolności, mieszczą się w zakresie art. 41a § 1 Kodeksu karnego.

Nie oznacza to jednak automatyzmu. Przy groźbach karalnych sąd co do zasady „może” orzec zakaz, a więc ocenia, czy w konkretnej sprawie jest on potrzebny dla ochrony pokrzywdzonego. Znaczenie mają między innymi: treść gróźb, ich częstotliwość, wcześniejsze zachowanie sprawcy, relacja stron, realność obawy pokrzywdzonego oraz to, czy sprawca kontaktował się z pokrzywdzonym po zdarzeniu.

Podstawa prawna zakazu zbliżania się

Art. 41a § 1 Kodeksu karnego przewiduje możliwość orzeczenia między innymi obowiązku powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakazu kontaktowania się z określonymi osobami, zakazu zbliżania się do określonych osób, zakazu opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu albo nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Przepis ten ma zastosowanie między innymi w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego, za inne przestępstwo przeciwko wolności oraz za umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym przemocy przeciwko osobie najbliższej.

W przypadku groźby karalnej najważniejsze jest to, że art. 190 § 1 Kodeksu karnego penalizuje grożenie innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby dla niej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona. Jeżeli ten warunek jest spełniony i zapada wyrok skazujący, sąd może rozważyć zakaz zbliżania się jako środek karny.

Art. 41a § 4 Kodeksu karnego nakłada na sąd dodatkowy wymóg: jeżeli sąd orzeka zakaz zbliżania się do określonych osób, musi wskazać odległość od osób chronionych, którą skazany ma zachować. W praktyce w wyroku powinna więc znaleźć się konkretna liczba metrów, a nie samo ogólne sformułowanie, że skazanemu nie wolno zbliżać się do pokrzywdzonego.

Kiedy sąd najczęściej rozważa taki zakaz?

Zakaz zbliżania się jest szczególnie uzasadniony wtedy, gdy z akt sprawy wynika, że sama kara nie wystarczy do ochrony pokrzywdzonego. Przykładowo sąd może uznać zakaz za potrzebny, gdy sprawca kierował groźby wielokrotnie, pojawiał się pod domem lub miejscem pracy pokrzywdzonego, próbował wymusić określone zachowanie albo gdy strony pozostają w konflikcie, który może się nasilić po wyroku.

W sprawach rodzinnych, sąsiedzkich i partnerskich sąd bada również, czy pokrzywdzony realnie będzie narażony na kontakt ze sprawcą. Jeżeli groźby występowały w relacji osobistej, warto przeanalizować także inne środki ochrony w relacji, zwłaszcza gdy obok gróźb pojawiają się szantaż, nękanie, kontrolowanie lub przemoc psychiczna.

Jeżeli zakaz zostanie orzeczony, powinien być sformułowany możliwie precyzyjnie. W praktyce warto wnosić nie tylko o zakaz zbliżania się, ale także o zakaz kontaktowania się telefonicznie, mailowo, przez komunikatory i media społecznościowe, jeżeli właśnie tak dochodziło do gróźb lub presji.

Zakaz zbliżania się przed wyrokiem

Art. 41a Kodeksu karnego dotyczy środka karnego orzekanego w wyroku, czyli zasadniczo po skazaniu. Ochrona pokrzywdzonego może być jednak potrzebna już wcześniej, na etapie postępowania przygotowawczego lub sądowego.

W toku sprawy karnej zakaz kontaktowania się lub zakaz zbliżania się może zostać zastosowany jako element dozoru Policji na podstawie art. 275 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego. Jeżeli podejrzany lub oskarżony nie powinien zbliżać się do pokrzywdzonego, organ prowadzący sprawę może określić takie ograniczenia w postanowieniu o zastosowaniu środka zapobiegawczego.

Jeżeli środek zapobiegawczy jest zbyt szeroki, nieaktualny albo nieproporcjonalny, zastosowanie może mieć art. 253 § 1 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub zmienić, gdy ustaną przyczyny jego stosowania albo powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie lub zmianę. W praktyce chodzi wtedy o uchylenie zakazu lub jego zmianę, na przykład przez doprecyzowanie odległości albo wyjątków koniecznych ze względów rodzinnych.

Co może zrobić pokrzywdzony?

Pokrzywdzony może składać wnioski i oświadczenia w postępowaniu karnym na podstawie art. 9 § 2 Kodeksu postępowania karnego. W praktyce warto złożyć pisemny wniosek o orzeczenie zakazu zbliżania się i zakazu kontaktowania się, opisując, dlaczego taki środek jest potrzebny. Wniosek można złożyć w toku postępowania, a także podtrzymać go przed sądem.

We wniosku należy wskazać, kogo zakaz ma chronić, jaką odległość sąd powinien określić, jakie formy kontaktu powinny być zakazane oraz jakie zdarzenia uzasadniają obawę pokrzywdzonego. Jeżeli problem obejmuje uporczywe wiadomości, śledzenie, nachodzenie lub kontrolowanie, pomocna może być także analiza, czy przysługuje ochrona przed nękaniem i czy w sprawie występują znamiona przestępstwa z art. 190a § 1 Kodeksu karnego.

Co grozi za naruszenie zakazu?

Jeżeli sprawca nie stosuje się do prawomocnego zakazu zbliżania się, zakazu kontaktowania się lub innego zakazu orzeczonego przez sąd, może odpowiadać z art. 244 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat za niestosowanie się do orzeczonego przez sąd zakazu, nakazu lub obowiązku wymienionego w tym przepisie.

Naruszeniem może być nie tylko fizyczne podejście na odległość mniejszą niż wskazana w wyroku. Jeżeli sąd orzekł również zakaz kontaktowania się, naruszeniem mogą być wiadomości SMS, telefony, e-maile, kontakt przez media społecznościowe albo próba kontaktu za pośrednictwem osób trzecich. Zawsze trzeba jednak sprawdzić dokładną treść orzeczenia, ponieważ zakres zakazu wynika z konkretnego wyroku lub postanowienia.

FAQ

Źródła

• Art. 41a § 1, § 2, § 3 i § 4, art. 43 oraz art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 190 § 1 oraz art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 9 § 2, art. 253 § 1, art. 275 § 2 oraz art. 275a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.