Jak sprawdzić, czy toczy się przeciwko mnie postępowanie karne?

Pan Mateusz miał wątpliwości, czy wobec niego toczy się postępowanie karne. Chciał ustalić, czy powinien zgłosić się na policję i złożyć wyjaśnienia. Taka sytuacja wymaga ostrożności, ponieważ inaczej wygląda pozycja świadka, inaczej osoby podejrzewanej, a jeszcze inaczej podejrzanego, któremu formalnie przedstawiono zarzuty.

Czy można sprawdzić, czy toczy się postępowanie karne?

Można próbować to ustalić, ale trzeba pamiętać o ważnym ograniczeniu: nie ma ogólnodostępnej bazy, w której po wpisaniu nazwiska pojawią się wszystkie prowadzone dochodzenia, śledztwa lub czynności sprawdzające. Organy ścigania nie zawsze ujawniają informacje osobie, która pyta „na wszelki wypadek”, zwłaszcza gdy sprawa jest na wczesnym etapie albo ujawnienie danych mogłoby utrudnić postępowanie.

W praktyce najpierw trzeba odróżnić postępowanie prowadzone „w sprawie” od postępowania przeciwko konkretnej osobie. Na początku policja lub prokuratura mogą wyjaśniać, czy doszło do przestępstwa i kto mógł je popełnić. Dopiero gdy dane istniejące przy wszczęciu śledztwa albo zebrane w jego toku dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je podejrzanemu i przesłuchuje go. Wynika to z art. 313 Kodeksu postępowania karnego.

Oznacza to, że sama obawa, plotka, telefon od znajomego albo konflikt z inną osobą nie przesądzają jeszcze, że ktoś ma status podejrzanego. Z drugiej strony brak wezwania nie zawsze oznacza, że sprawa nie istnieje – korespondencja mogła trafić pod stary adres, organ mógł nie znać aktualnego miejsca pobytu albo sprawa może być dopiero na etapie ustaleń.

Gdzie uzyskać informacje o sprawie?

Najbardziej praktyczne kroki to sprawdzenie korespondencji, ustalenie miejsca zdarzenia, a następnie kontakt z jednostką policji lub prokuraturą właściwą dla tej sprawy. Jeżeli w piśmie podano sygnaturę, należy się nią posługiwać przy każdym kontakcie. Jeżeli sygnatury nie ma, pomocne będą: data zdarzenia, miejscowość, ulica, nazwisko osoby zawiadamiającej lub krótki opis sprawy.

Jeżeli w danej miejscowości działa kilka komisariatów lub kilka prokuratur rejonowych, właściwość może zależeć od miejsca czynu, miejsca ujawnienia przestępstwa albo innych okoliczności. Warto zacząć od jednostki właściwej dla miejsca zdarzenia albo od prokuratury rejonowej, która nadzoruje daną jednostkę policji.

Jeżeli toczy się postępowanie w prokuraturze, organ może potwierdzić podstawowe informacje osobie uprawnionej, ale zakres odpowiedzi zależy od statusu procesowego pytającego i dobra postępowania. Inne uprawnienia ma świadek, inne pokrzywdzony, a inne podejrzany i jego obrońca.

Wezwanie z policji lub prokuratury – co sprawdzić przed stawieniem się?

Jeżeli otrzymałeś wezwanie, przeczytaj dokładnie, w jakim charakterze masz się stawić. Wezwanie świadka oznacza obowiązek stawiennictwa i składania zeznań zgodnie z prawdą, z uwzględnieniem praw do odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytanie w określonych sytuacjach. Wezwanie podejrzanego oznacza, że możesz składać wyjaśnienia, ale masz także prawo odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania albo odmówić składania wyjaśnień.

Nie należy mylić zeznań z wyjaśnieniami. Świadek składa zeznania. Podejrzany lub oskarżony składa wyjaśnienia. Jeżeli pan Mateusz ma być przesłuchany jako podejrzany, powinien przed czynnością otrzymać pouczenie o prawach, w tym o prawie do obrońcy i prawie do odmowy składania wyjaśnień.

Po pierwszym przesłuchaniu osoba, wobec której toczy się postępowanie, ma obowiązek informować organ o zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającej dłużej niż 7 dni oraz o zmianie danych kontaktowych znanych organowi. Brak odbioru korespondencji albo ignorowanie wezwań może prowadzić do przymusowego doprowadzenia, a w poważniejszych sytuacjach do zastosowania środków zapobiegawczych.

Czy KRK pokaże toczące się postępowanie?

Krajowy Rejestr Karny nie jest pełną bazą wszystkich czynności policji i prokuratury. Co do zasady nie służy do sprawdzania, czy gdzieś prowadzone jest zwykłe dochodzenie albo śledztwo na wczesnym etapie. W KRK gromadzi się natomiast m.in. dane o osobach prawomocnie skazanych, osobach, wobec których prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie, osobach tymczasowo aresztowanych oraz poszukiwanych listem gończym.

Informację z KRK można uzyskać tradycyjnie albo elektronicznie przez e-KRK. Aktualnie informacja elektroniczna kosztuje 20 zł, a papierowe zaświadczenie 30 zł. Do wniosku elektronicznego potrzebny jest podpis zaufany, kwalifikowany podpis elektroniczny albo podpis osobisty, a dokument z e-KRK ma postać pliku XML – sam wydruk nie jest dokumentem elektronicznym.

Jeżeli chcesz ustalić, co realnie może pokazać KRK / kartoteka, trzeba odróżnić zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego od wewnętrznych policyjnych baz i notatek. Brak wpisu w KRK może być dobrą informacją, ale nie daje stuprocentowej pewności, że żadne postępowanie przygotowawcze nie jest prowadzone.

List gończy, baza osób poszukiwanych i nakaz aresztowania

Jeżeli obawiasz się, że jesteś poszukiwany listem gończym, możesz sprawdzić oficjalną bazę osób poszukiwanych Policji. Trzeba jednak pamiętać, że publiczna baza nie musi obejmować każdej formy poszukiwań, a dane są publikowane w określonym trybie. Przy poszukiwaniach listem gończym pomocny może być także hub list gończy, który wyjaśnia, gdzie szukać informacji i jak rozumieć komunikaty o poszukiwaniu.

List gończy w postępowaniu karnym jest związany z ukrywaniem się osoby, wobec której wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu. Zgodnie z art. 279 Kodeksu postępowania karnego sąd lub prokurator może wydać postanowienie o poszukiwaniu listem gończym, jeżeli oskarżony, wobec którego wydano postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się. W znaczeniu ogólnym przepisy dotyczące oskarżonego stosuje się także do podejrzanego, gdy wynika to z kodeksu.

Jeżeli pojawia się informacja o tymczasowym aresztowaniu, europejskim nakazie aresztowania albo innym nakazie zatrzymania, nie należy ograniczać się do publicznej wyszukiwarki. Warto ustalić, jaki dokładnie nakaz aresztowania lub środek przymusu wchodzi w grę, kto go wydał i czy możliwe jest podjęcie obrony bez natychmiastowego narażenia się na zatrzymanie.

Co zrobić, gdy potwierdzisz, że sprawa istnieje?

Najpierw ustal podstawowe informacje: sygnaturę, organ prowadzący, swój status procesowy, termin czynności i to, czy sprawa dotyczy przestępstwa, wykroczenia czy przestępstwa skarbowego. Jeżeli masz status podejrzanego, rozważ ustanowienie obrońcy przed przesłuchaniem. Jeżeli jesteś świadkiem, przygotuj dokumenty i przypomnij sobie okoliczności, ale nie uzgadniaj zeznań z innymi osobami.

Nie warto ignorować wezwań. Jeżeli termin jest niemożliwy do dotrzymania z powodu choroby, pobytu za granicą albo innej obiektywnej przeszkody, trzeba jak najszybciej usprawiedliwić niestawiennictwo i wnioskować o wyznaczenie nowego terminu. Brak reakcji może zostać potraktowany jako utrudnianie postępowania.

Jeżeli sprawa dotyczy zdarzenia sprzed wielu lat, nadal trzeba sprawdzić jej aktualny etap. Możliwe są różne scenariusze: odmowa wszczęcia, umorzenie, zawieszenie postępowania, skierowanie aktu oskarżenia do sądu, wydanie wyroku albo prowadzenie poszukiwań. Każdy z tych etapów wymaga innej reakcji.

Podsumowanie

Sprawdzenie, czy toczy się przeciwko tobie postępowanie karne, wymaga połączenia kilku działań: analizy korespondencji, kontaktu z właściwą jednostką, ewentualnego uzyskania informacji z KRK oraz weryfikacji bazy osób poszukiwanych. Najważniejsze jest ustalenie statusu procesowego – od niego zależą prawa, obowiązki i ryzyko związane z osobistym stawieniem się przed organem.

Jeżeli sprawa może wiązać się z zarzutami, zatrzymaniem, tymczasowym aresztowaniem albo listem gończym, nie działaj pochopnie. Najpierw ustal organ, sygnaturę i podstawę wezwania lub poszukiwania, a następnie zdecyduj, czy potrzebna jest pomoc obrońcy.