Jak sprawdzić, czy toczy się przeciwko mnie postępowanie karne?

Pan Mateusz miał wątpliwości, czy wobec niego toczy się postępowanie karne. Chciał ustalić, czy powinien zgłosić się na Policję i złożyć wyjaśnienia. Taka sytuacja wymaga ostrożności, ponieważ inaczej wygląda pozycja świadka, inaczej osoby, którą organ dopiero bierze pod uwagę jako możliwego sprawcę, a jeszcze inaczej podejrzanego w rozumieniu Kodeksu postępowania karnego.

Czy można sprawdzić, czy toczy się postępowanie karne?

Można próbować to ustalić, ale nie ma ogólnodostępnej bazy, w której po wpisaniu nazwiska pojawią się wszystkie prowadzone dochodzenia, śledztwa lub czynności sprawdzające. Organy ścigania nie zawsze ujawniają informacje osobie, która pyta „na wszelki wypadek”, zwłaszcza gdy sprawa jest na wczesnym etapie albo ujawnienie danych mogłoby utrudnić postępowanie.

Postępowanie „w sprawie” a postępowanie przeciwko osobie

Na początku postępowanie przygotowawcze może być prowadzone „w sprawie”: Policja lub prokuratura ustalają, czy doszło do przestępstwa, jego okoliczności i kto mógł je popełnić. To, że organ interesuje się konkretną osobą albo sprawdza jej zachowanie, nie oznacza jeszcze automatycznie, że osoba ta ma formalny status podejrzanego.

Zgodnie z art. 71 § 1 Kodeksu postępowania karnego podejrzanym jest osoba, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, albo osoba, której bez wydania takiego postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w charakterze podejrzanego. Określenie „osoba podejrzewana” opisuje więc sytuację faktyczną i nie jest tym samym co procesowy status podejrzanego.

Art. 313 K.p.k. reguluje typowy sposób przedstawienia zarzutów: gdy zebrane dane dostatecznie uzasadniają podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, wydaje się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, co do zasady ogłasza je niezwłocznie i przesłuchuje podejrzanego. Kodeks przewiduje wyjątki, m.in. gdy ogłoszenie postanowienia lub przesłuchanie nie jest możliwe z powodu ukrywania się albo nieobecności w kraju.

Gdzie uzyskać informacje o sprawie?

Najbardziej praktyczne kroki to sprawdzenie otrzymanej korespondencji, ustalenie miejsca zdarzenia, a następnie kontakt z jednostką Policji lub prokuraturą właściwą dla sprawy. Jeżeli w piśmie podano sygnaturę, należy się nią posługiwać przy każdym kontakcie. Jeżeli sygnatury nie ma, pomocne mogą być data i miejsce zdarzenia, nazwisko osoby zawiadamiającej albo krótki opis sprawy.

Jeżeli w danej miejscowości działa kilka komisariatów lub kilka prokuratur rejonowych, właściwość może zależeć od miejsca czynu i innych okoliczności. Zakres informacji, które organ przekaże, zależy również od statusu procesowego pytającego i etapu postępowania. Inne uprawnienia ma świadek, inne pokrzywdzony, a inne podejrzany i jego obrońca.

Wezwanie z Policji lub prokuratury – co sprawdzić przed stawieniem się?

Jeżeli otrzymałeś wezwanie, przeczytaj dokładnie, w jakim charakterze masz się stawić. Świadek składa zeznania i co do zasady ma obowiązek mówić prawdę, z uwzględnieniem przewidzianych prawem przypadków odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytanie. Podejrzany składa wyjaśnienia, ale może odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania albo odmówić składania wyjaśnień. Ma również prawo do obrońcy.

Podejrzany ma obowiązek zawiadamiać organ m.in. o zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającej dłużej niż 7 dni oraz o zmianie określonych danych kontaktowych znanych organowi. Ma także obowiązek stawić się na wezwanie. O tych obowiązkach powinien zostać pouczony przy pierwszym przesłuchaniu.

Nieusprawiedliwione niestawiennictwo podejrzanego lub oskarżonego może skutkować zatrzymaniem i przymusowym sprowadzeniem. Zastosowanie środków zapobiegawczych wymaga natomiast spełnienia odrębnych przesłanek przewidzianych w Kodeksie postępowania karnego.

Czy podejrzany może sprawdzić akta postępowania?

Podejrzany jest stroną postępowania przygotowawczego i może wnioskować o udostępnienie akt oraz możliwość sporządzania odpisów lub kopii. Zgodnie z art. 156 § 5 K.p.k. dostęp do akt w postępowaniu przygotowawczym może jednak zostać ograniczony, jeżeli wymaga tego zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania albo ochrona ważnego interesu państwa. W przedmiocie udostępnienia akt prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie.

Na odmowę udostępnienia akt stronie przysługuje zażalenie. Jeżeli odmowę wydał prokurator, zażalenie przysługuje do sądu, co wynika z art. 159 K.p.k.

Czy KRK pokaże toczące się postępowanie?

Krajowy Rejestr Karny nie jest pełną bazą wszystkich czynności Policji i prokuratury. Co do zasady nie służy do sprawdzania, czy gdzieś prowadzone jest zwykłe dochodzenie albo śledztwo na wczesnym etapie. W KRK gromadzi się natomiast m.in. dane o osobach prawomocnie skazanych, osobach, wobec których prawomocnie warunkowo umorzono postępowanie, osobach tymczasowo aresztowanych oraz poszukiwanych listem gończym.

Informację z KRK można uzyskać w formie papierowej albo elektronicznie przez e-KRK. Opłata za informację elektroniczną wynosi 20 zł, a za informację w formie papierowej 30 zł.

Jeżeli celem jest sprawdzenie informacji o pozbawieniu wolności lub poszukiwaniu listem gończym, w pkt 12 zapytania można wskazać zakres „kartoteka osób pozbawionych wolności oraz poszukiwanych listem gończym”. Trzeba jednak pamiętać, że brak informacji w KRK w sprawdzonym zakresie nie oznacza, że wobec danej osoby nie jest prowadzone postępowanie przygotowawcze. Jeżeli z dostępnych informacji wynika już, że wydano nakaz aresztowania, osobno wyjaśniamy, jak sprawdzić, w jakiej sprawie i z jakiego powodu został wydany.

Jeżeli chcesz szerzej ustalić, jak sprawdzić kartotekę karną w KRK, trzeba odróżnić dane z Krajowego Rejestru Karnego od informacji znajdujących się w wewnętrznych systemach Policji.

A jeśli obawiasz się, że jesteś poszukiwany?

To odrębna kwestia od samego ustalenia, czy istnieje postępowanie karne. Samą publiczną bazę i znaczenie widocznych w niej danych omawia poradnik: czy jestem poszukiwany w Polsce. Brak danych w publicznej bazie nie daje pewności, że nie są prowadzone inne czynności.

Co zrobić, gdy potwierdzisz, że sprawa istnieje?

Najpierw ustal podstawowe informacje: sygnaturę, organ prowadzący, swój status procesowy, termin najbliższej czynności oraz to, czego dotyczy postępowanie. Jeżeli masz status podejrzanego, rozważ ustanowienie obrońcy przed przesłuchaniem. Jeżeli jesteś świadkiem, przygotuj potrzebne dokumenty i przypomnij sobie okoliczności, ale nie uzgadniaj zeznań z innymi osobami.

Nie ignoruj wezwania. Jeżeli z obiektywnej przyczyny nie możesz się stawić, skontaktuj się z organem możliwie szybko i ustal sposób usprawiedliwienia nieobecności; w przypadku usprawiedliwiania niestawiennictwa z powodu choroby przepisy przewidują szczególne wymagania. Konsekwencje niestawiennictwa zależą m.in. od tego, w jakim charakterze zostałeś wezwany.

Jeżeli sprawa dotyczy zdarzenia sprzed wielu lat, sprawdź jej aktualny etap. Możliwe są różne scenariusze: odmowa wszczęcia, umorzenie, zawieszenie postępowania, skierowanie aktu oskarżenia do sądu, wydanie wyroku albo dalsze prowadzenie postępowania przygotowawczego. Każdy z tych etapów może wymagać innego działania.

FAQ