Zatrudnienie nauczyciela przez mianowanie – kiedy powstaje z mocy prawa?

Kiedy nauczyciel powinien być zatrudniony przez mianowanie?

Podstawą jest art. 10 ust. 5 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem stosunek pracy z nauczycielem mianowanym i z nauczycielem dyplomowanym nawiązuje się na podstawie mianowania, jeżeli łącznie są spełnione warunki wskazane w ustawie.

Obecnie najważniejsze w praktyce są zwłaszcza dwa elementy: nauczyciel musi posiadać wymagane kwalifikacje do zajmowania danego stanowiska oraz muszą istnieć warunki do zatrudnienia w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony. Wynika to wprost z art. 10 ust. 5 pkt 5 i pkt 6 Karty Nauczyciela.

Jeżeli więc nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego, ale w danym momencie nie miał pełnego etatu albo pełny wymiar nie był zapewniony na czas nieokreślony, szkoła mogła nie mieć obowiązku przekształcenia zatrudnienia w mianowanie właśnie w tym okresie. Ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego i dokumentów kadrowych z danego momentu.

Czy przekształcenie następuje automatycznie?

Tak, ale tylko wtedy, gdy przesłanki ustawowe były spełnione. Zgodnie z art. 10 ust. 5a Karty Nauczyciela stosunek pracy nawiązany na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony przekształca się w stosunek pracy na podstawie mianowania z pierwszym dniem miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela mianowanego, o ile spełnione są warunki określone w art. 10 ust. 5.

Ten sam przepis przewiduje też przekształcenie późniejsze – jeżeli nauczyciel już ma stopień nauczyciela mianowanego albo dyplomowanego, ale warunki z art. 10 ust. 5 zostały spełnione dopiero później, przekształcenie następuje z pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym warunki te zostały spełnione.

To oznacza, że dyrektor nie decyduje swobodnie, czy „dać” mianowanie. Jeżeli przesłanki ustawowe są spełnione, skutek następuje z mocy prawa. Dyrektor powinien jedynie potwierdzić go na piśmie, zgodnie z art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela.

Zobacz również:

• przekształcenie umowy
• brak umowy mianowania

Jak rozumieć warunek pełnego wymiaru zajęć?

Najwięcej sporów dotyczy właśnie art. 10 ust. 5 pkt 6 Karty Nauczyciela, czyli tego, czy „istnieją warunki do zatrudnienia nauczyciela w szkole w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony”. W praktyce trzeba ustalić, czy w chwili uzyskania stopnia lub późniejszego spełnienia warunków szkoła rzeczywiście dysponowała stabilnym, pełnym etatem dla tego nauczyciela.

Nie wystarczy samo czasowe „uzbieranie” godzin, jeżeli pełny wymiar wynikał wyłącznie z przejściowych zastępstw, organizacji na jeden rok albo innych nietrwałych przyczyn. Z drugiej strony sam argument dyrektora, że „nie wiadomo, co będzie w kolejnym roku”, nie przesądza jeszcze braku warunków do mianowania. Trzeba badać arkusz organizacyjny, rodzaj przydzielonych godzin, podstawę ich finansowania i to, czy były to godziny stałe czy przejściowe.

Jeżeli pełny etat był tworzony przez dopełnienie godzin w kilku placówkach, znaczenie ma to, czy rozwiązanie to dawało realne podstawy do zatrudnienia w pełnym wymiarze na czas nieokreślony w rozumieniu Karty Nauczyciela. Tego nie da się ocenić abstrakcyjnie – konieczna jest analiza dokumentów z danego roku szkolnego.

Czy dyrektor może odmówić tylko dlatego, że w przyszłości może zabraknąć godzin?

Co do zasady nie. Sama obawa co do przyszłej liczby godzin nie uchyla skutku, który już nastąpił z mocy prawa na podstawie art. 10 ust. 5a Karty Nauczyciela. Jeżeli w danym momencie warunki były spełnione, przekształcenie następuje niezależnie od późniejszych wątpliwości dyrektora.

Jeżeli zaś później faktycznie dojdzie do zmian organizacyjnych i szkoła nie będzie mogła dalej zatrudniać nauczyciela w pełnym wymiarze, zastosowanie mogą mieć odrębne przepisy dotyczące ograniczenia zatrudnienia albo rozwiązania stosunku pracy. W szczególności w szkołach publicznych znaczenie ma art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela, który pozwala rozwiązać stosunek pracy z nauczycielem w razie częściowej likwidacji szkoły albo zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnienie w pełnym wymiarze zajęć.

Inaczej mówiąc: brak pewności co do przyszłości nie blokuje automatycznie mianowania, ale rzeczywiste późniejsze zmiany organizacyjne mogą prowadzić do dalszych skutków kadrowych.

Czy pismo dyrektora jest konieczne?

Takie pismo jest potrzebne porządkowo i dowodowo, ale nie tworzy samego stosunku pracy z mianowania. Zgodnie z art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy potwierdza na piśmie dyrektor szkoły.

Jeżeli dyrektor tego nie zrobił, a warunki ustawowe były spełnione, brak dokumentu nie przekreśla samego przekształcenia. Problem polega jednak na tym, że później trzeba je udowodnić, np. w sporze ze szkołą przed sądem pracy.

W podobnych sprawach przydatne mogą być też materiały dotyczące brak aktu mianowania oraz sytuacji, gdy zaginął akt nadania.

Co zrobić, jeśli szkoła nie uznaje mianowania?

Najbezpieczniej zacząć od działań pisemnych. Warto wystąpić do dyrektora o potwierdzenie podstawy zatrudnienia, wskazując datę uzyskania stopnia awansu, datę zatrudnienia na czas nieokreślony, wymiar etatu oraz podstawę prawną: art. 10 ust. 5a i 5b Karty Nauczyciela.

Do pisma dobrze dołączyć kopie dokumentów, które potwierdzają stan faktyczny, w szczególności:

• akt nadania stopnia nauczyciela mianowanego,
• umowę o pracę i aneksy,
• informacje o wymiarze zatrudnienia,
• arkusze organizacyjne lub przydziały godzin, jeżeli są dostępne,
• ewentualną korespondencję z dyrekcją.

Jeżeli dyrektor odmówi albo nie odpowie, nauczyciel może wystąpić do sądu pracy z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy na podstawie mianowania na podstawie art. 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. W takim procesie sąd bada, czy przesłanki z art. 10 ust. 5 i 5a Karty Nauczyciela były w danym czasie spełnione.

Czy roszczenie może być utrudnione przez upływ czasu?

Tak. Samo żądanie ustalenia istnienia stosunku pracy może być oceniane odrębnie od roszczeń majątkowych, ale wszelkie roszczenia o wyrównanie wynagrodzenia, dodatków czy innych świadczeń pracowniczych podlegają przedawnieniu. Zgodnie z art. 291 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.

Dlatego im starsza sprawa, tym ważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dokumentów i precyzyjne ustalenie, czego nauczyciel dochodzi: samego ustalenia mianowania, wyrównania świadczeń, czy także zakwestionowania późniejszych decyzji kadrowych.

Jak ocenić opisaną sytuację?

Jeżeli w roku uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego była Pani zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i rzeczywiście istniały warunki do zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, to przekształcenie mogło nastąpić z mocy prawa na podstawie art. 10 ust. 5a pkt 1 Karty Nauczyciela.

Jeżeli natomiast pełny etat pojawił się dopiero później i dopiero wtedy spełnione zostały wszystkie warunki z art. 10 ust. 5 Karty Nauczyciela, należałoby rozważyć przekształcenie na podstawie art. 10 ust. 5a pkt 2 Karty Nauczyciela – czyli od miesiąca następującego po miesiącu, w którym warunki te zostały spełnione.

Kluczowe będzie więc ustalenie nie tylko tego, że miała Pani „cały etat”, ale też czy był to pełny wymiar w rozumieniu Karty Nauczyciela oraz czy istniały podstawy do zatrudnienia na czas nieokreślony. To właśnie odróżnia sprawę oczywistą od sprawy spornej.

Zobacz również:

• brak aktu mianowania
• brak umowy mianowania

FAQ

Czy dyrektor może dowolnie zdecydować, że nie zatrudni nauczyciela przez mianowanie?

Nie. Jeżeli zostały spełnione przesłanki z art. 10 ust. 5 i 5a Karty Nauczyciela, przekształcenie następuje z mocy prawa. Dyrektor nie ma w tym zakresie swobody uznaniowej.

Czy brak pisma od dyrektora oznacza, że mianowanie nie powstało?

Nie zawsze. Pismo z art. 10 ust. 5b Karty Nauczyciela ma charakter potwierdzający. Jeżeli warunki były spełnione, brak dokumentu nie musi oznaczać braku mianowania, ale utrudnia dowodzenie.

Czy pełny etat zebrany z kilku szkół zawsze daje prawo do mianowania?

Nie. Trzeba ocenić, czy w konkretnej sytuacji istniały warunki do zatrudnienia w pełnym wymiarze na czas nieokreślony w rozumieniu art. 10 ust. 5 pkt 6 Karty Nauczyciela. Sama suma godzin nie wystarcza automatycznie.

Czy po wielu latach można jeszcze iść do sądu?

Można, ale upływ czasu komplikuje sprawę dowodowo, a roszczenia majątkowe ze stosunku pracy co do zasady przedawniają się po 3 latach na podstawie art. 291 § 1 Kodeksu pracy.

Jaki pozew składa się w takiej sprawie?

Najczęściej jest to pozew do sądu pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy na podstawie mianowania, oparty na art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, ewentualnie połączony z roszczeniami o świadczenia pieniężne.

Źródła

• art. 10 ust. 5, 5a i 5b oraz art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela
• art. 291 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego