Egzamin sędziowski dla asystenta sędziego – czy wcześniejsze niezdanie ogranicza kolejne podejścia?

Czy wcześniejsze niezdanie egzaminu „ze stażu” liczy się później jako niezdanie aplikanta?

W opisanej sytuacji zasadnicza odpowiedź brzmi: nie powinno. Jeżeli asystent sędziego został dopuszczony do egzaminu sędziowskiego na podstawie przepisu przejściowego, a nie jako aplikant aplikacji sędziowskiej lub aplikacji uzupełniającej sędziowskiej, to wcześniejsze niezdanie egzaminu nie powinno konsumować limitu ponownego podejścia przewidzianego dla aplikanta.

Decydujące jest więc nie samo to, że dana osoba pisała „ten sam” egzamin sędziowski, lecz status prawny, z jakim do niego przystępowała.

Podstawa przejściowa dla asystentów i referendarzy – do kiedy działała?

W poprzednim stanie prawnym znaczenie miał art. 19 ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 1139 ze zm.). Przepis ten wprowadzał czasową możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego przez określone osoby zatrudnione w dniu wejścia w życie ustawy, pod warunkami wskazanymi w tym przepisie.

Ten mechanizm miał charakter przejściowy i był ograniczony terminem ustawowym. Oznacza to, że dziś nie tworzy już ogólnej, aktualnej ścieżki dojścia do egzaminu dla nowych kandydatów. Nadal jednak ma znaczenie przy ocenie skutków egzaminu zdawanego w okresie obowiązywania tego przepisu.

Jeżeli więc pierwszy egzamin był zdawany właśnie z tej podstawy przejściowej, to trzeba go oddzielić od zasad właściwych dla aplikanta KSSiP.

Jaki przepis ogranicza liczbę podejść aplikanta?

Kluczowy jest art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (tekst jedn. Dz.U. z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem:

„Aplikant, który nie przystąpił do egzaminu sędziowskiego w wyznaczonym terminie i nie uzyskał zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, lub odstąpił bez usprawiedliwienia od egzaminu w czasie jego trwania albo nie zdał egzaminu, może przystąpić ponownie do egzaminu sędziowskiego tylko raz”.

Przepis ten odnosi się wprost do aplikanta. Nie obejmuje automatycznie każdej osoby, która kiedykolwiek przystąpiła do egzaminu sędziowskiego na innej podstawie prawnej.

Dlaczego status osoby przystępującej do egzaminu ma znaczenie?

Ustawa o KSSiP posługuje się pojęciem „aplikanta” w znaczeniu ścisłym – chodzi o osobę odbywającą określoną aplikację w ramach systemu Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. Sam fakt dopuszczenia do egzaminu w terminie przewidzianym dla aplikantów nie oznacza jeszcze, że do danej osoby stosuje się wszystkie przepisy dotyczące aplikantów.

Inaczej mówiąc: jeżeli ustawa przejściowa pozwalała asystentowi sędziego przystąpić do egzaminu sędziowskiego, to dawała mu dostęp do egzaminu, ale nie zmieniała automatycznie jego statusu na status aplikanta.

To rozróżnienie jest istotne również w innych sprawach pracowniczych i zawodowych, gdzie o uprawnieniu decyduje konkretny status ustawowy, a nie samo wykonywanie podobnych czynności. Zobacz również: zmiana stanowiska w okresie ochronnym – prawa pracownika.

Wniosek praktyczny: ile podejść po ukończeniu aplikacji uzupełniającej sędziowskiej?

Jeżeli dana osoba:

• najpierw podeszła do egzaminu sędziowskiego jako asystent sędziego na podstawie odrębnego przepisu przejściowego,
• nie zdała tego egzaminu,
• a następnie została przyjęta na aplikację uzupełniającą sędziowską i ukończyła ją zgodnie z ustawą o KSSiP,

to powinna być traktowana jako aplikant dopiero w zakresie egzaminu zdawanego po tej aplikacji. W takim układzie zastosowanie znajduje art. 33 ust. 3 ustawy o KSSiP, czyli po niezdaniu egzaminu jako aplikant przysługuje jeszcze jedno ponowne podejście.

Oznacza to w praktyce, że wcześniejsze niezdanie egzaminu zdawanego „ze stażu pracy” nie powinno redukować limitu podejść przysługujących już w reżimie aplikacji.

Czy można to ująć prościej?

Tak. Są tu de facto dwa różne tytuły przystąpienia do tego samego egzaminu:

Na co jeszcze zwrócić uwagę w indywidualnej sprawie?

W praktyce warto sprawdzić:

• czy pierwsze dopuszczenie do egzaminu nastąpiło wyłącznie na podstawie przepisu przejściowego,
• czy osoba rzeczywiście nie miała wtedy statusu aplikanta KSSiP,
• czy po ukończeniu aplikacji uzupełniającej sędziowskiej stosuje się do niej standardowy reżim egzaminacyjny z ustawy o KSSiP,
• czy nie było zmian ustawowych lub regulaminowych dotyczących organizacji egzaminu w danym roczniku.

Jeżeli problem dotyczy aktualnej drogi zawodowej w sądownictwie, warto też przejrzeć najnowsze komunikaty Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz akty wykonawcze dotyczące organizacji egzaminu.

W sprawach związanych z zatrudnieniem i statusem zawodowym pomocne bywają również materiały o szczególnych uprawnieniach pracowników. Zobacz również: członkostwo w związku zawodowym po zwolnieniu z pracy.

Odpowiedź końcowa

Jeżeli kuzyn najpierw nie zdał egzaminu sędziowskiego jako asystent sędziego dopuszczony do egzaminu na podstawie przepisu przejściowego, a dopiero później zostałby aplikantem aplikacji uzupełniającej sędziowskiej, to wcześniejsze niezdanie tego egzaminu nie powinno być traktowane jako wykorzystanie jedynego „drugiego podejścia” z art. 33 ust. 3 ustawy o KSSiP.

Innymi słowy: po ukończeniu aplikacji uzupełniającej sędziowskiej przystępowałby do egzaminu już jako aplikant, a w razie niezdania miałby – na podstawie art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury – prawo do jednego ponownego podejścia.

To jest jednak ocena oparta na typowym rozumieniu przepisów. W sprawie indywidualnej należy jeszcze sprawdzić treść decyzji o dopuszczeniu do egzaminu, rocznik egzaminu oraz obowiązujące w danym czasie przepisy przejściowe.

FAQ

Czy asystent sędziego po samym dopuszczeniu do egzaminu staje się aplikantem?

Nie. Samo dopuszczenie do egzaminu na podstawie przepisu przejściowego nie nadaje automatycznie statusu aplikanta w rozumieniu ustawy o KSSiP.

Czy art. 33 ust. 3 ustawy o KSSiP dotyczy każdej osoby zdającej egzamin sędziowski?

Nie. Przepis mówi wprost o aplikancie. Dlatego trzeba badać, z jakiego tytułu dana osoba przystępowała do egzaminu.

Czy wcześniejsze niezdanie egzaminu „ze stażu pracy” zamyka drogę do egzaminu po aplikacji?

Co do zasady nie. Nie powinno ono samo w sobie odbierać uprawnień egzaminacyjnych wynikających później z ukończenia aplikacji uzupełniającej sędziowskiej.

Czy odpowiedź może zależeć od konkretnego rocznika i dokumentów?

Tak. Znaczenie mogą mieć przepisy obowiązujące w dacie dopuszczenia do egzaminu, decyzja o dopuszczeniu oraz aktualne regulacje KSSiP.

Źródła

• art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (tekst jedn. Dz.U. z późn. zm.),
• art. 19 ustawy z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 1139 ze zm.),
• ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z późn. zm.).