Urlop dla poratowania zdrowia nauczyciela po powrocie do pracy

Urlop dla poratowania zdrowia – kto może z niego skorzystać

Podstawą prawną jest art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Z przepisu wynika, że urlop dla poratowania zdrowia przysługuje nauczycielowi:

• zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć,
• na czas nieokreślony,
• po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole,
• w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia.

W praktyce chodzi więc o nauczyciela mającego stabilny stosunek pracy. Przy omawianiu statusu zatrudnienia warto pamiętać, że znaczenie ma forma zatrudnienia i wymiar etatu, a przy sporach dotyczących obowiązków i uprawnień pracowniczych pomocne może być także omówienie statusu nauczyciel mianowany.

Jeżeli nauczyciel jest zatrudniony w niepełnym wymiarze albo na czas określony, urlop z art. 73 Karty Nauczyciela co do zasady nie przysługuje.

Jak liczyć 7 lat pracy przed pierwszym urlopem zdrowotnym

Kluczowy jest art. 73 ust. 4 ustawy – Karta Nauczyciela. Przepis stanowi, że 7-letni okres pracy w szkole ma przypadać bezpośrednio przed datą rozpoczęcia pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia. Do tego okresu nie wlicza się przerw w pracy trwających łącznie dłużej niż 6 miesięcy.

To właśnie ten przepis najczęściej powoduje problemy po długich nieobecnościach. Nie chodzi o to, że cały wcześniejszy staż przepada. Chodzi o to, że przy pierwszym urlopie trzeba mieć 7 lat pracy w szkole „domknięte” bezpośrednio przed urlopem, a przerwy przekraczające łącznie 6 miesięcy wydłużają wymagany okres.

W opisanym stanie faktycznym znaczenie mają co najmniej trzy okresy nieobecności:

• zwolnienie lekarskie w ciąży,
• urlop macierzyński,
• urlop rodzicielski,
• ewentualnie także późniejszy okres niewykonywania pracy z powodu urlopu wypoczynkowego, jeśli w danym układzie faktycznym nie poprzedza on realnego powrotu do pracy.

Co istotne, przy ocenie prawa do pierwszego urlopu zdrowotnego trzeba bardzo precyzyjnie ustalić, jakie okresy są „przerwą w pracy” w rozumieniu art. 73 ust. 4 Karty Nauczyciela. W praktyce szkoły najczęściej przyjmują, że długie usprawiedliwione nieobecności przekraczające łącznie 6 miesięcy wydłużają wymagany okres 7 lat. Dlatego po L4, macierzyńskim i rodzicielskim dyrektor może uznać, że warunek 7 lat bezpośrednio przed urlopem nie został jeszcze spełniony.

Czy można dostać urlop zdrowotny od razu po powrocie do pracy?

Nie ma przepisu, który wprost nakazywałby przepracowanie określonej liczby dni po powrocie z urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego albo po chorobie, zanim nauczyciel złoży wniosek o urlop dla poratowania zdrowia. Problem nie polega więc na „karencji po powrocie”, lecz na spełnieniu warunku z art. 73 ust. 4 Karty Nauczyciela.

Jeżeli 7-letni okres pracy bezpośrednio przed pierwszym urlopem został zachowany, sam fakt wcześniejszego korzystania z uprawnień rodzicielskich nie blokuje wniosku. Jeżeli jednak przerwy w pracy przekroczyły łącznie 6 miesięcy i należy je odliczyć od wymaganego okresu, prawo do pierwszego urlopu powstanie dopiero później.

Dlatego odpowiedź na pytanie „czy mogę iść od razu po powrocie?” zależy od dokładnego wyliczenia okresów pracy i przerw. W wielu przypadkach po długim L4 oraz po macierzyńskim i rodzicielskim nauczyciel będzie musiał jeszcze przepracować dodatkowy czas, aby „uzupełnić” brakujący okres.

Jaka jest rola dyrektora i lekarza medycyny pracy

Procedura nie kończy się na samym piśmie do dyrektora. Zgodnie z art. 73 ust. 10–18 ustawy – Karta Nauczyciela urlop dla poratowania zdrowia jest powiązany z orzeczeniem lekarskim wydawanym w trybie przewidzianym dla nauczycieli.

W uproszczeniu wygląda to tak:

1. nauczyciel składa wniosek o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia,
2. dyrektor kieruje nauczyciela na badanie do uprawnionego lekarza medycyny pracy,
3. lekarz wydaje orzeczenie o potrzebie udzielenia urlopu albo o braku takiej potrzeby,
4. od orzeczenia przysługuje odwołanie w terminie i trybie wskazanym w przepisach,
5. na podstawie prawidłowego orzeczenia dyrektor udziela urlopu, jeśli przesłanki ustawowe są spełnione.

Dyrektor nie powinien więc poprzestawać na ogólnym stwierdzeniu, że nauczyciel „nie spełnia warunków”, bez wskazania, której konkretnie przesłanki z art. 73 Karty Nauczyciela brakuje. W praktyce warto wystąpić do dyrektora o pisemne wskazanie przyczyny odmowy — czy chodzi o wymiar etatu, rodzaj umowy, brak 7-letniego okresu pracy, czy brak podstaw do skierowania na badanie.

Czy urlop wypoczynkowy po rodzicielskim zmienia sytuację?

Może mieć znaczenie, ale nie zawsze rozstrzygające. Jeżeli po zakończeniu urlopu rodzicielskiego nauczyciel korzysta jeszcze z zaległego urlopu wypoczynkowego, trzeba odrębnie ocenić, od jakiej daty miałby rozpocząć się urlop dla poratowania zdrowia i czy przed tą datą warunek 7 lat z art. 73 ust. 4 Karty Nauczyciela jest już spełniony.

Samo formalne pozostawanie w stosunku pracy nie rozwiązuje problemu przerw w pracy, jeżeli wcześniej wystąpiły długie okresy nieświadczenia pracy przekraczające ustawowy limit 6 miesięcy. Dlatego data „powrotu do pracy” powinna być ustalana ostrożnie i w powiązaniu z całą historią zatrudnienia.

Co wynika z tego dla opisanej sytuacji

Jeżeli od 2013 r. zatrudnienie trwa nieprzerwanie, to ogólny staż pracy w szkole jest wystarczający. Problemem nie jest więc brak 7 lat w ogóle, ale wymóg, aby dla pierwszego urlopu zdrowotnego 7-letni okres pracy przypadał bezpośrednio przed rozpoczęciem urlopu, z wyłączeniem przerw w pracy ponad 6 miesięcy.

Przy długim L4 w 2023 r. oraz późniejszym urlopie macierzyńskim i rodzicielskim bardzo prawdopodobne jest, że dyrektor uznał, iż ten warunek nie został jeszcze spełniony. W takim układzie urlop dla poratowania zdrowia nie przysługuje jeszcze od razu po zakończeniu tych nieobecności.

Nie da się jednak odpowiedzialnie wskazać jednej daty dla każdego przypadku bez rozpisania:

• dokładnej daty początku i końca L4,
• dokładnej daty początku i końca urlopu macierzyńskiego,
• dokładnej daty początku i końca urlopu rodzicielskiego,
• daty wykorzystania urlopu wypoczynkowego,
• planowanej daty rozpoczęcia urlopu dla poratowania zdrowia.

Dopiero takie zestawienie pozwala obliczyć, o ile przerwy przekraczające łącznie 6 miesięcy wydłużają wymagany okres.

Co warto zrobić praktycznie

• wystąpić do dyrektora o pisemne wskazanie podstawy odmowy, najlepiej z odwołaniem do art. 73 ust. 1 i ust. 4 Karty Nauczyciela,
• sporządzić tabelę wszystkich okresów pracy i nieobecności,
• ustalić, czy jest to na pewno pierwszy urlop dla poratowania zdrowia, bo wymóg „7 lat bezpośrednio przed urlopem” dotyczy właśnie pierwszego urlopu,
• po ustaleniu brakującego okresu ponowić wniosek we właściwym terminie.

FAQ

Czy nauczyciel może złożyć wniosek o urlop zdrowotny zaraz po rodzicielskim?

Tak, przepisy nie zakazują złożenia wniosku po urlopie rodzicielskim. Trzeba jednak nadal spełniać warunki z art. 73 ust. 1 i ust. 4 Karty Nauczyciela, zwłaszcza dotyczące 7 lat pracy bezpośrednio przed pierwszym urlopem.

Czy dyrektor może po prostu odmówić bez uzasadnienia?

Nie powinien. Jeżeli twierdzi, że warunki nie są spełnione, powinien wskazać konkretną przesłankę ustawową, której brakuje, np. niepełny etat, brak zatrudnienia na czas nieokreślony albo niewystarczający okres pracy w rozumieniu art. 73 ust. 4 Karty Nauczyciela.

Czy urlop macierzyński i rodzicielski zawsze odbierają prawo do urlopu zdrowotnego?

Nie. Same w sobie nie wykluczają urlopu dla poratowania zdrowia. Mogą jednak wpłynąć na sposób liczenia 7-letniego okresu pracy bezpośrednio przed pierwszym urlopem, jeśli są traktowane jako przerwy w pracy przekraczające łącznie 6 miesięcy.

Czy potrzebne jest orzeczenie lekarskie?

Tak. Urlop dla poratowania zdrowia jest udzielany w oparciu o orzeczenie lekarza medycyny pracy wydane w trybie określonym w art. 73 ust. 10–18 Karty Nauczyciela.

Czy wymóg 7 lat bezpośrednio przed urlopem dotyczy każdego urlopu zdrowotnego?

Nie. Zgodnie z art. 73 ust. 4 Karty Nauczyciela wymóg ten dotyczy pierwszego urlopu dla poratowania zdrowia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 73 ust. 1, ust. 4 oraz ust. 10–18 – ISAP.

2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia wydane na podstawie art. 73 ust. 16 ustawy – Karta Nauczyciela, dotyczące orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia.