Jak uzyskać kopię umowy o zakazie konkurencji od byłego pracodawcy

Zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia – co musi wynikać z dokumentu

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest odrębną umową między pracownikiem a pracodawcą. Jej dopuszczalność wynika z art. 101(2) § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Przepis pozwala objąć takim zakazem tylko pracownika mającego dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.

Taka umowa musi być zawarta na piśmie pod rygorem nieważności – art. 101(3) Kodeksu pracy. Jeżeli więc nie istnieje podpisany dokument, sam zakaz konkurencji po ustaniu zatrudnienia co do zasady nie obowiązuje.

W praktyce najważniejsze jest ustalenie, czy podpisano osobną umowę, na jaki okres, jakie działania uznano za konkurencyjne i jakie odszkodowanie przewidziano. Odszkodowanie nie może być niższe niż 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy, za okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu – art. 101(2) § 3 Kodeksu pracy.

Zobacz również: zakaz konkurencji

Czy były pracodawca musi wydać kopię umowy

Nie ma przepisu, który w każdym przypadku nakładałby na byłego pracodawcę obowiązek wydania „duplikatu” umowy tylko dlatego, że pracownik zgubił swój egzemplarz. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może całkowicie odmówić dostępu do dokumentu.

Po pierwsze, pracodawca ma obowiązek prowadzić i przechowywać dokumentację pracowniczą. Wynika to z art. 94 pkt 9a i 9b Kodeksu pracy oraz z rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej. Co do zasady dokumentacja pracownicza jest przechowywana przez 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy ustał lub wygasł, chyba że do danego stosunku pracy mają zastosowanie przepisy przejściowe przewidujące inny okres.

Po drugie, były pracownik może wystąpić o dostęp do swoich danych osobowych. Zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. (RODO), osoba, której dane dotyczą, ma prawo uzyskać od administratora potwierdzenie, czy przetwarzane są jej dane osobowe, a jeżeli tak – uzyskać do nich dostęp. Z kolei art. 15 ust. 3 RODO stanowi, że administrator dostarcza osobie, której dane dotyczą, kopię danych osobowych podlegających przetwarzaniu.

Jeżeli umowa o zakazie konkurencji zawiera Twoje dane osobowe i jest nadal przechowywana przez byłego pracodawcę, możesz powołać się właśnie na art. 15 ust. 1 i 3 RODO. W praktyce pracodawca powinien umożliwić dostęp do dokumentu, a najczęściej także przekazać kopię danych z tego dokumentu.

Przy zagadnieniach związanych z ochroną danych i poufnością warto też odróżnić zakaz konkurencji od odrębnych zobowiązań, takich jak umowa NDA, które mogą funkcjonować niezależnie od umowy pracowniczej.

Jakiej podstawy prawnej użyć we wniosku do byłego pracodawcy

Najbezpieczniej oprzeć wniosek równocześnie na dwóch podstawach:

• art. 15 ust. 1 i 3 RODO – gdy żądasz dostępu do swoich danych osobowych i ich kopii,
• art. 94 pkt 9a i 9b Kodeksu pracy w związku z przepisami o dokumentacji pracowniczej – gdy wskazujesz, że pracodawca ma obowiązek prowadzić i przechowywać dokumentację związaną z zatrudnieniem.

We wniosku warto wyraźnie napisać, że prosisz o:

• potwierdzenie, czy zawarto z Tobą umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy,
• wskazanie daty jej zawarcia i okresu obowiązywania,
• przekazanie kopii dokumentu albo skanu, ewentualnie kopii danych osobowych zawartych w tym dokumencie,
• informację o wysokości i sposobie wypłaty odszkodowania, jeżeli umowa nadal obowiązuje lub obowiązywała po ustaniu zatrudnienia.

Termin odpowiedzi na żądanie z art. 15 RODO wynika z art. 12 ust. 3 RODO – administrator powinien udzielić informacji bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca od otrzymania żądania. Termin ten można przedłużyć o kolejne dwa miesiące ze względu na skomplikowany charakter żądania lub liczbę żądań, ale trzeba o tym poinformować osobę w ciągu miesiąca od wpływu wniosku.

Jak napisać wniosek o udostępnienie umowy

Najlepiej złożyć wniosek w formie pozwalającej wykazać datę doręczenia: e-mailem na oficjalny adres pracodawcy, przez ePUAP, listem poleconym albo osobiście za potwierdzeniem odbioru.

W piśmie wskaż:

• swoje dane identyfikacyjne, w tym imię, nazwisko, ewentualnie datę zatrudnienia i stanowisko,
• że działasz jako osoba, której dane dotyczą, na podstawie art. 15 ust. 1 i 3 RODO,
• że żądasz potwierdzenia istnienia umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy oraz przekazania jej kopii albo kopii danych z tego dokumentu,
• termin odpowiedzi wynikający z art. 12 ust. 3 RODO,
• preferowaną formę odpowiedzi, np. skan PDF przesłany na wskazany adres e-mail.

Możesz też dodać, że w razie odmowy poprosisz o wskazanie konkretnej podstawy prawnej odmowy oraz rozważysz złożenie skargi do Prezesa UODO.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia albo milczy

Jeżeli były pracodawca nie odpowiada, odpowiada wymijająco albo odmawia przekazania dokumentu bez podania podstawy prawnej, możesz złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Uprawnienie to wynika z art. 77 ust. 1 RODO, a krajową procedurę uzupełnia ustawa z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.

W skardze warto dołączyć:

• kopię wniosku do pracodawcy,
• dowód nadania lub doręczenia,
• otrzymaną odpowiedź albo informację, że odpowiedzi nie było,
• krótkie wyjaśnienie, dlaczego dokument jest istotny dla Twojej sytuacji zawodowej.

Jeżeli problem dotyczy nie tylko dostępu do danych, ale też np. sporu o obowiązywanie zakazu, wysokość odszkodowania lub odpowiedzialność za jego naruszenie, może być potrzebne odrębne postępowanie przed sądem pracy. W takim przypadku znaczenie ma już konkretny stan faktyczny: treść umowy, sposób jej wykonywania, to czy wypłacano odszkodowanie i czy zakaz nadal trwa.

Zobacz również: dochodzenie odszkodowania

Czy można iść od razu do sądu pracy

Tak, ale nie w każdej sprawie będzie to pierwszy i najlepszy krok. Jeżeli chodzi wyłącznie o uzyskanie kopii danych lub dokumentu zawierającego dane osobowe, zwykle szybciej zacząć od wniosku z art. 15 RODO, a następnie – w razie potrzeby – skargi do Prezesa UODO.

Z kolei gdy spór dotyczy skutków umowy o zakazie konkurencji, np. tego, czy obowiązuje, czy jest ważna, czy należy się odszkodowanie albo czy pracodawca może żądać od Ciebie zapłaty, droga sądu pracy bywa konieczna. W takiej sytuacji sam dostęp do dokumentu jest tylko etapem przygotowania do dalszej obrony swoich praw.

Czy zakaz konkurencji obowiązuje, jeśli pracodawca nie płaci odszkodowania

To częsta praktyczna wątpliwość, ale odpowiedź zależy od treści umowy i okoliczności konkretnej sprawy. Z art. 101(2) § 3 Kodeksu pracy wynika, że odszkodowanie jest elementem koniecznym zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że niewywiązywanie się z obowiązku zapłaty odszkodowania może mieć wpływ na dalsze związanie pracownika zakazem, ale ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego, brzmienia umowy oraz przebiegu rozliczeń między stronami.

Dlatego zanim podejmiesz zatrudnienie w tej samej branży, warto ustalić nie tylko sam fakt podpisania umowy, ale również to, czy była wykonywana zgodnie z prawem i czy pracodawca spełniał swoje obowiązki.

FAQ

Czy pracodawca musi wydać mi dokładnie kserokopię podpisanej umowy?

Nie zawsze w takiej formie, ale co do zasady powinien zrealizować Twoje prawo dostępu do danych na podstawie art. 15 ust. 3 RODO. W praktyce może to być skan, kopia elektroniczna albo kopia danych zawartych w dokumencie.

Czy mogę żądać informacji, jeśli od rozwiązania umowy minęło kilka lat?

Tak, o ile pracodawca nadal przechowuje dokumentację. Co do zasady okres przechowywania dokumentacji pracowniczej wynosi 10 lat od końca roku kalendarzowego, w którym stosunek pracy ustał lub wygasł – art. 94 pkt 9b Kodeksu pracy.

Ile czasu ma były pracodawca na odpowiedź?

Na żądanie realizowane na podstawie art. 15 RODO powinien odpowiedzieć bez zbędnej zwłoki, najpóźniej w ciągu miesiąca – art. 12 ust. 3 RODO. Wyjątkowo termin może zostać przedłużony maksymalnie o kolejne dwa miesiące.

Czy bez pisemnej umowy zakaz konkurencji po ustaniu pracy jest ważny?

Nie. Art. 101(3) Kodeksu pracy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

Czy mogę podjąć pracę u konkurencji, jeśli nie mam swojej kopii umowy?

To ryzykowne. Najpierw warto ustalić, czy zakaz w ogóle został ważnie zawarty, jaki ma zakres i czy pracodawca wykonywał swoje obowiązki, zwłaszcza dotyczące odszkodowania. Bez analizy konkretnej sytuacji nie da się bezpiecznie udzielić jednej odpowiedzi dla wszystkich przypadków.

Źródła

• art. 94 pkt 9a i 9b, art. 101(2) § 1 i § 3, art. 101(3) ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy
• art. 12 ust. 3, art. 15 ust. 1 i 3, art. 77 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. (RODO)
• ustawa z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych
• rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej
• art. 15 RODO – tekst przepisu