Nagroda jubileuszowa a umowa zlecenia i dzieło

Kiedy przysługuje nagroda jubileuszowa?

Nie ma jednej ogólnej zasady, zgodnie z którą każdy pracownik po określonej liczbie lat pracy otrzymuje nagrodę jubileuszową. Kodeks pracy nie przyznaje takiego świadczenia wszystkim pracownikom. Nagroda jubileuszowa przysługuje tylko wtedy, gdy wynika z konkretnej podstawy prawnej albo zakładowej.

Taką podstawą może być w szczególności:

• ustawa szczególna, np. dotycząca określonej grupy pracowników sektora publicznego,
• układ zbiorowy pracy,
• regulamin wynagradzania,
• indywidualna umowa o pracę, jeżeli przewiduje takie świadczenie.

Na podstawie przepisów szczególnych nagrody jubileuszowe występują m.in. u pracowników samorządowych, nauczycieli, pracowników urzędów państwowych czy członków korpusu służby cywilnej. W zawodach regulowanych i w jednostkach sektora publicznego trzeba zawsze sprawdzić właściwą ustawę, rozporządzenie oraz wewnętrzne regulacje pracodawcy.

Czy nagroda jubileuszowa przysługuje przy umowie zlecenia albo umowie o dzieło?

Co do zasady nie. Nagroda jubileuszowa jest świadczeniem związanym ze stosunkiem pracy. Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania albo spółdzielczej umowy o pracę. Zleceniobiorca, wykonawca dzieła albo osoba świadcząca usługi na podstawie umowy cywilnoprawnej nie jest pracownikiem w rozumieniu Kodeksu pracy.

Dlatego regulamin wynagradzania pracowników, jako zakładowe źródło prawa pracy, zasadniczo obejmuje pracowników, a nie osoby wykonujące umowy cywilnoprawne. Takich osób nie dotyczą pracownicze zasady nabywania nagrody jubileuszowej, chyba że z innej podstawy wynika wyraźne zobowiązanie do wypłaty podobnego świadczenia.

W praktyce należy więc odróżnić dwie sytuacje:

• pracowniczą nagrodę jubileuszową – należną pracownikowi na podstawie przepisów prawa pracy, ustawy szczególnej albo regulaminu,
• świadczenie umowne dla zleceniobiorcy – możliwe tylko wtedy, gdy strony wyraźnie przewidziały je w umowie cywilnoprawnej albo w dokumencie skutecznie włączonym do tej umowy.

Nieprecyzyjny regulamin wynagradzania a osoby na umowach cywilnoprawnych

Zdarza się, że regulamin wynagradzania używa nieprecyzyjnych sformułowań, np. wskazuje, że obejmuje osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę oraz umów cywilnoprawnych. Taki zapis jest ryzykowny i powinien zostać uporządkowany.

Regulamin wynagradzania w rozumieniu Kodeksu pracy służy regulowaniu warunków wynagradzania pracowników. Jeżeli pracodawca chce przyznać określone świadczenie także zleceniobiorcom, powinien zrobić to jasno w umowie cywilnoprawnej albo w osobnym regulaminie współpracy, który zostanie skutecznie zaakceptowany przez strony.

Samo wadliwe sformułowanie w regulaminie pracowniczym nie oznacza jeszcze automatycznie, że każda osoba na zleceniu albo dziele nabywa prawo do nagrody jubileuszowej. Może jednak stać się argumentem w sporze, zwłaszcza jeżeli sposób wykonywania umowy cywilnoprawnej przypominał zatrudnienie pracownicze.

Kiedy zleceniobiorca może dochodzić praw jak pracownik?

Najważniejszy wyjątek dotyczy sytuacji, w której umowa cywilnoprawna tylko z nazwy była zleceniem albo dziełem, a w rzeczywistości spełniała cechy stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 Kodeksu pracy zatrudnienie pracownicze polega w szczególności na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym oraz za wynagrodzeniem.

Jeżeli te cechy występowały, sama nazwa umowy nie przesądza sprawy. Osoba wykonująca pracę może dochodzić przed sądem ustalenia istnienia stosunku pracy. Dopiero po takim ustaleniu można rozważać dalsze roszczenia pracownicze, w tym nagrodę jubileuszową, jeżeli pracownik spełnia warunki z właściwego regulaminu albo przepisów szczególnych.

Czy okres zlecenia albo dzieła wlicza się do stażu jubileuszowego?

Okres wykonywania umowy zlecenia, umowy o dzieło albo innej umowy cywilnoprawnej nie jest okresem zatrudnienia pracowniczego. Z tego powodu co do zasady nie wlicza się go do stażu pracy wymaganego do nagrody jubileuszowej.

Do stażu jubileuszowego zwykle zalicza się okresy zatrudnienia potwierdzone świadectwami pracy. W przepisach szczególnych często uwzględnia się także poprzednie zakończone okresy zatrudnienia oraz inne okresy, jeżeli odrębne przepisy nakazują ich zaliczenie do stażu pracy. Ostateczna odpowiedź zawsze zależy jednak od podstawy przyznania nagrody, czyli ustawy, regulaminu, układu zbiorowego albo umowy.

Przy pracy na część etatu zasadniczo liczy się okres pozostawania w stosunku pracy, a nie sam wymiar etatu. Inaczej może być tylko wtedy, gdy konkretny przepis albo regulamin wprowadza szczególne zasady. Nie należy też automatycznie podwajać pokrywających się okresów zatrudnienia, jeżeli pracownik w tym samym czasie pracował u dwóch pracodawców.

Jak ustala się wysokość nagrody jubileuszowej?

Wysokość nagrody jubileuszowej zależy od podstawy jej przyznania. Przepisy szczególne często określają procent wynagrodzenia przysługujący po osiągnięciu określonego stażu pracy. W prywatnych zakładach pracy zasady te mogą wynikać z regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego albo umowy o pracę.

Jeżeli regulamin przewiduje, że podstawą nagrody jest wynagrodzenie obliczane jak ekwiwalent albo wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy, trzeba zastosować reguły wskazane w tym regulaminie i właściwych przepisach wykonawczych. W razie sporu znaczenie ma nie tylko sam staż, lecz także data nabycia prawa do nagrody oraz składniki wynagrodzenia uwzględniane w podstawie.

Termin wypłaty nagrody jubileuszowej

Pracownik nabywa prawo do nagrody jubileuszowej zwykle w dniu osiągnięcia stażu wymaganego przez przepisy albo regulamin. Termin wypłaty powinien wynikać z tej samej podstawy, która ustanawia nagrodę. Jeżeli regulamin przewiduje wypłatę razem z najbliższym wynagrodzeniem, pracodawca powinien zastosować ten termin.

Jeżeli regulamin nie wskazuje konkretnego terminu, świadczenie powinno zostać wypłacone bez nieuzasadnionej zwłoki po nabyciu prawa do nagrody i po udokumentowaniu przez pracownika wymaganego stażu. W praktyce pracownik powinien dostarczyć świadectwa pracy albo inne dokumenty potwierdzające okresy zaliczane do stażu.

Przedawnienie roszczenia o nagrodę jubileuszową

Roszczenie pracownika o wypłatę nagrody jubileuszowej jest roszczeniem ze stosunku pracy. Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy takie roszczenia przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne.

Przedawnienie nie oznacza, że dług przestaje istnieć, ale po upływie terminu pracodawca może podnieść zarzut przedawnienia. Jeżeli zrobi to skutecznie w procesie, sąd może oddalić powództwo mimo tego, że pracownik pierwotnie spełniał warunki do nagrody.

Jeżeli natomiast zleceniobiorca dochodzi nie pracowniczej nagrody jubileuszowej, lecz odrębnego świadczenia obiecanego w umowie cywilnoprawnej, termin przedawnienia należy oceniać według Kodeksu cywilnego i treści konkretnego zobowiązania.

FAQ

Czy zleceniobiorcy przysługuje nagroda jubileuszowa?

Co do zasady nie. Zleceniobiorca nie jest pracownikiem, więc nie korzysta z pracowniczej nagrody jubileuszowej. Wyjątkiem może być wyraźne postanowienie umowy cywilnoprawnej albo sytuacja, w której zlecenie w rzeczywistości było stosunkiem pracy.

Czy umowa o dzieło wlicza się do stażu pracy do nagrody jubileuszowej?

Zwykle nie. Umowa o dzieło nie jest stosunkiem pracy, dlatego okres jej wykonywania nie jest okresem zatrudnienia pracowniczego. Można go uwzględnić tylko wtedy, gdy konkretna podstawa prawna albo umowna wyraźnie tak stanowi.

Czy regulamin wynagradzania może przyznać nagrodę osobom na umowach cywilnoprawnych?

Regulamin wynagradzania w rozumieniu Kodeksu pracy dotyczy pracowników. Jeżeli podmiot chce przyznać podobne świadczenie zleceniobiorcom, powinien uregulować to jasno w umowie cywilnoprawnej albo w osobnym dokumencie przyjętym przez strony.

Czy praca na pół etatu liczy się do nagrody jubileuszowej?

Najczęściej liczy się sam okres pozostawania w stosunku pracy, a wymiar etatu wpływa przede wszystkim na wysokość wynagrodzenia będącego podstawą nagrody. Trzeba jednak sprawdzić konkretny regulamin albo przepisy szczególne.

Kiedy pracodawca powinien wypłacić nagrodę jubileuszową?

Termin wypłaty powinien wynikać z ustawy, regulaminu albo układu zbiorowego. Jeżeli nie określono go wprost, nagroda powinna zostać wypłacona bez nieuzasadnionej zwłoki po nabyciu prawa i przedstawieniu dokumentów potwierdzających staż.

Po ilu latach przedawnia się roszczenie o nagrodę jubileuszową?

Roszczenie pracownicze o nagrodę jubileuszową przedawnia się zasadniczo po 3 latach od dnia wymagalności. Wynika to z art. 291 § 1 Kodeksu pracy. Dla roszczeń cywilnoprawnych termin trzeba oceniać osobno.

Podsumowanie

Nagroda jubileuszowa nie jest powszechnym świadczeniem należnym każdej osobie współpracującej z firmą albo instytucją. Jest to przede wszystkim uprawnienie pracownicze, które musi wynikać z ustawy szczególnej, układu zbiorowego, regulaminu wynagradzania albo umowy o pracę. Osoby wykonujące zlecenie lub dzieło nie nabywają automatycznie prawa do takiej nagrody, a okresy umów cywilnoprawnych co do zasady nie zwiększają stażu jubileuszowego.

Jeżeli jednak umowa cywilnoprawna była pozorna i faktycznie odpowiadała stosunkowi pracy, sprawa wymaga dokładniejszej analizy. Wtedy kluczowe może być ustalenie, czy dana osoba powinna być traktowana jak pracownik, a dopiero potem ocena prawa do nagrody jubileuszowej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - ISAP

2. Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych - ISAP

3. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - ISAP

4. Ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych - ISAP

5. Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej - tekst jednolity w Dzienniku Ustaw

6. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - ISAP