Czy prywatny SMS o audycie w pracy może mieć konsekwencje prawne?

Jak ocenić prywatny SMS o audycie w pracy?

Sama okoliczność wysłania prywatnej wiadomości do współpracownicy nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności. Znaczenie mają przede wszystkim: dokładna treść SMS-a, prawdziwość zawartych w nim twierdzeń, liczba odbiorców, ewentualne dalsze rozpowszechnienie wiadomości, a także to, czy przekazane informacje były objęte poufnością wynikającą z przepisów, umowy lub regulacji wewnętrznych pracodawcy.

W praktyce taka sytuacja może być oceniana równolegle na gruncie prawa cywilnego, karnego i prawa pracy. Nie każda nieostrożna lub emocjonalna wypowiedź wywoła realne skutki prawne, ale nie da się też odpowiedzieć całkowicie abstrakcyjnie, bez analizy treści wiadomości i relacji między stronami.

Naruszenie dóbr osobistych

Na gruncie cywilnym punktem wyjścia są art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 23 Kodeksu cywilnego dobra osobiste człowieka, w tym cześć, dobre imię i nazwisko lub pseudonim, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje natomiast, że osoba, której dobro osobiste jest zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, a w razie dokonanego naruszenia także usunięcia jego skutków, w szczególności przez złożenie oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. W razie szkody majątkowej lub krzywdy mogą też wchodzić w grę roszczenia z art. 24 § 2 i art. 448 Kodeksu cywilnego.

W opisanej sytuacji potencjalnie mogłoby chodzić o dobre imię konkretnej osoby fizycznej, np. przełożonego, albo o renomę pracodawcy jako jednostki organizacyjnej. Trzeba jednak podkreślić, że prywatna wiadomość wysłana do jednej osoby co do zasady ma mniejszą zdolność naruszenia renomy niż publiczna publikacja w mediach społecznościowych, grupie pracowniczej czy na forum internetowym.

Nie oznacza to jednak, że prywatna wiadomość nigdy nie może naruszać dóbr osobistych. Jeżeli zawiera nieprawdziwe, obraźliwe lub poniżające twierdzenia, a odbiorca potraktuje je jako wiarygodne albo rozpowszechni dalej, osoba, której dotyczą, może próbować wywodzić roszczenia cywilne.

Zniesławienie i zniewaga – odpowiedzialność karna

W sprawach tego typu najczęściej rozważa się art. 212 i art. 216 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Art. 212 § 1 Kodeksu karnego penalizuje pomawianie osoby, grupy osób, instytucji, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Z kolei art. 216 § 1 Kodeksu karnego dotyczy zniewagi, czyli wypowiedzi ubliżającej, poniżającej lub obelżywej.

Ważne jest jednak to, że nie każda krytyczna wypowiedź spełnia znamiona przestępstwa. Przy prywatnym SMS-ie zwykle pojawia się problem z wykazaniem skali oddziaływania oraz z oceną, czy była to wypowiedź znieważająca lub pomawiająca w rozumieniu przepisów karnych.

Dodatkowo art. 213 § 2 Kodeksu karnego stanowi, że nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2 ten, kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut służący obronie społecznie uzasadnionego interesu. W praktyce przy wypowiedzi niepublicznej prawdziwość zarzutu również ma bardzo duże znaczenie dowodowe i ocenne. Jeżeli wiadomość była prywatna i opierała się na prawdziwych informacjach, ryzyko skutecznego przypisania odpowiedzialności karnej zwykle maleje.

Trzeba też pamiętać, że zarówno przestępstwo z art. 212 Kodeksu karnego, jak i z art. 216 Kodeksu karnego są co do zasady ścigane z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że pokrzywdzony zwykle sam wnosi prywatny akt oskarżenia do sądu, a nie ogranicza się do zwykłego zawiadomienia policji.

Czy prywatny SMS musi być publiczny, aby powstało ryzyko?

Nie. Publiczny charakter wypowiedzi zwiększa ryzyko i zwykle pogarsza sytuację autora, ale także wiadomość prywatna może zostać użyta jako dowód w sporze cywilnym, prywatnoskargowym albo pracowniczym. Jeżeli odbiorca pokaże ją innym osobom, przełożonym lub pełnomocnikowi, treść wiadomości może wejść do materiału dowodowego.

Nie znaczy to jednak, że każda prywatna krytyczna wiadomość automatycznie narusza prawo. Sąd ocenia m.in. kontekst, słownictwo, cel wypowiedzi, relację między nadawcą a odbiorcą i to, czy autor przedstawiał fakty, czy jedynie subiektywną opinię lub ostrzeżenie.

Odpowiedzialność pracownicza wobec pracodawcy

Niezależnie od prawa cywilnego i karnego trzeba uwzględnić obowiązki pracownicze. Zgodnie z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy pracownik jest obowiązany dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Dodatkowo art. 100 § 2 pkt 6 Kodeksu pracy nakłada obowiązek przestrzegania tajemnicy określonej w odrębnych przepisach.

To oznacza, że nawet jeżeli nie doszło do zniesławienia ani naruszenia dóbr osobistych, pracodawca może analizować sprawę pod kątem naruszenia obowiązku lojalności lub poufności. Szczególnie istotne jest to wtedy, gdy informacja o audycie, jego zakresie, planowanych czynnościach albo wewnętrznych podejrzeniach nie powinna była być przekazywana dalej.

Jeżeli pracownik był związany odrębną umową o zachowaniu poufności, regulaminem, polityką compliance albo instrukcjami dotyczącymi audytu, ocena może być surowsza. Sama dobra wiara nie zawsze wyłącza odpowiedzialność pracowniczą, jeśli obiektywnie doszło do ujawnienia informacji, które powinny pozostać wewnętrzne.

W sekcji dotyczącej zgłoszenie naruszenia warto pamiętać, że czym innym jest legalne zgłaszanie nieprawidłowości odpowiednim kanałem, a czym innym nieformalnie ostrzeganie współpracownika o działaniach pracodawcy lub audytorów.

Czy można mówić o ujawnieniu tajemnicy przedsiębiorstwa?

Taka kwalifikacja jest możliwa tylko w niektórych stanach faktycznych. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dla takich osób dostępne, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności.

Nie każda informacja o samym fakcie audytu będzie tajemnicą przedsiębiorstwa. Może nią jednak być np. wewnętrzny plan kontroli, zakres badania, nazwiska osób objętych czynnościami, wrażliwe ustalenia, dokumenty lub dane, jeżeli pracodawca realnie chronił ich poufność. Wtedy pojawia się dodatkowe ryzyko sporu z pracodawcą.

Jakie znaczenie ma prawdziwość wiadomości?

Prawdziwość ma bardzo duże znaczenie, ale nie rozwiązuje wszystkiego. Jeżeli wiadomość zawierała prawdziwe informacje i miała charakter ostrzegawczy, a nie obraźliwy, ryzyko odpowiedzialności za pomówienie jest zwykle mniejsze. Nadal jednak może pozostać pytanie, czy pracownik miał prawo te informacje przekazywać i czy nie naruszył obowiązku poufności.

Z drugiej strony, jeżeli w SMS-ie znalazły się sformułowania typu „szukają kozła ofiarnego”, „ustawili sprawę”, „chcą kogoś wrobić”, a autor nie ma podstaw do takich twierdzeń, to właśnie te fragmenty mogą być oceniane jako zarzuty godzące w dobre imię konkretnych osób lub pracodawcy.

Jakie konsekwencje realnie mogą wystąpić?

W praktyce najczęściej spotyka się:

To, która z tych dróg byłaby realna, zależy od treści SMS-a i od tego, czy pracodawca albo inna osoba wykaże konkretne naruszenie oraz szkodę lub zagrożenie dla swoich dóbr.

Co zrobić, jeżeli druga strona „szuka prawnika”?

Po pierwsze, nie warto samodzielnie dopisywać wyjaśnień w emocjach ani kasować materiału dowodowego. Jeżeli wiadomość istnieje, druga strona i tak może dysponować jej zrzutem ekranu. Lepiej zachować własną kopię całej korespondencji, aby widoczny był pełny kontekst rozmowy.

Po drugie, warto zabezpieczyć okoliczności przemawiające na Pani korzyść: że wiadomość miała charakter prywatny, że nie była kierowana do szerszego grona, że wynikała z troski o współpracownicę, a nie z zamiaru zaszkodzenia komukolwiek. W razie potrzeby znaczenie mogą mieć także wcześniejsze rozmowy, regulaminy pracodawcy oraz to, czy była Pani zobowiązana do zachowania szczególnej poufności.

Po trzecie, jeżeli pojawi się oficjalne wezwanie do przeprosin, do zapłaty albo do złożenia wyjaśnień pracodawcy, najlepiej odpowiadać dopiero po analizie prawnika. Niekiedy zbyt szerokie wyjaśnienia bardziej szkodzą niż pomagają.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak bardzo ocena zależy od treści wypowiedzi i od tego, czy informacja została przekazana prywatnie, publicznie czy z naruszeniem poufności.

Podsumowanie

Prywatny SMS z ostrzeżeniem o audycie nie daje automatycznie podstaw do odpowiedzialności. Najmniejsze ryzyko występuje wtedy, gdy wiadomość była skierowana do jednej osoby, nie zawierała obelg ani nieprawdziwych oskarżeń, a przekazane informacje nie były objęte poufnością.

Większe ryzyko pojawia się, gdy w wiadomości znalazły się niezweryfikowane zarzuty wobec konkretnych osób, gdy SMS został dalej rozpowszechniony albo gdy dotyczył informacji, które pracownik miał obowiązek zachować w tajemnicy. W takiej sprawie szczegóły mają decydujące znaczenie i nie warto opierać się wyłącznie na ogólnych przypuszczeniach.

FAQ

Czy prywatny SMS może być dowodem w sądzie?

Tak. Zrzut ekranu, zapis korespondencji albo telefon mogą zostać wykorzystane jako dowód, choć sąd zawsze ocenia ich wiarygodność i pełny kontekst wypowiedzi.

Czy prawdziwa informacja wyłącza odpowiedzialność?

Nie zawsze. Prawdziwość zmniejsza ryzyko zarzutu pomówienia, ale nie wyklucza naruszenia obowiązków pracowniczych, jeśli informacja była poufna.

Czy pracodawca może zwolnić za taki SMS?

Może próbować wyciągnąć konsekwencje pracownicze, jeżeli uzna, że doszło do naruszenia art. 100 § 2 pkt 4 lub 6 Kodeksu pracy. To jednak wymaga oceny w konkretnej sprawie, w tym treści wiadomości i obowiązków pracownika.

Czy wysłanie wiadomości z zagranicznego numeru ma znaczenie?

Samo użycie zagranicznej karty SIM nie wyłącza odpowiedzialności. Jeżeli autor wiadomości zostanie ustalony innymi sposobami, numer telefonu nie stanowi ochrony prawnej.

Czy lepiej samemu przeprosić od razu?

Niekoniecznie. Jeżeli nie zna Pani stanowiska drugiej strony i podstaw zarzutów, spontaniczne przeprosiny mogą zostać potraktowane jako przyznanie winy. Lepiej najpierw ocenić sprawę pod kątem prawnym.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – ISAP.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – ISAP.

3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – ISAP.

4. Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji – ISAP.