Szantaż intymnymi zdjęciami – co robić i jak zgłosić sprawę

Co zrobić od razu po otrzymaniu gróźb?

W opisanej sytuacji należy działać szybko. Jeżeli ktoś żąda od Pana pieniędzy i grozi ujawnieniem intymnych zdjęć, proszę przede wszystkim przerwać dalsze płatności, zabezpieczyć dowody i złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na policji albo w prokuraturze.

W praktyce takie zachowanie może wypełniać znamiona zmuszania do określonego działania, o którym mowa w art. 191 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym: „Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Żądanie zapłaty pod groźbą publikacji zdjęć bardzo często właśnie pod ten przepis podpada.

Równolegle może chodzić o groźbę karalną z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. W zależności od treści wiadomości i sposobu działania sprawcy znaczenie może mieć też ochrona przewidziana dla prywatności i intymności seksualnej.

Jakie przepisy mogą mieć zastosowanie?

W sprawach dotyczących szantażu intymnymi materiałami najczęściej analizuje się kilka przepisów jednocześnie, bo wiele zależy od tego, czy sprawca tylko grozi, czy już ujawnił materiały, czy żąda pieniędzy oraz w jaki sposób wszedł w ich posiadanie.

Jeżeli sprawca podszywał się pod inną osobę, relacja zaczęła się w serwisie randkowym, a celem od początku było wyłudzenie pieniędzy, organy ścigania mogą badać także wątek oszustwa. To jednak zawsze zależy od konkretnego materiału dowodowego.

Intymność seksualna pod ochroną prawa

Istotny jest tu zwłaszcza art. 191a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten stanowi:

§ 1. Kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej, używając w tym celu wobec niej przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, albo wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody rozpowszechnia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Z punktu widzenia pokrzywdzonego oznacza to dwie ważne rzeczy. Po pierwsze, karalne może być już samo bezprawne rozpowszechnienie intymnego wizerunku. Po drugie, w zakresie art. 191a § 1 Kodeksu karnego trzeba zadbać, aby w zawiadomieniu wyraźnie wskazać, że składa Pan wniosek o ściganie sprawcy.

W orzecznictwie podkreślono, że elektroniczna forma publikacji takich materiałów nie umniejsza szkodliwości czynu. Nadal jest to poważna ingerencja w prywatność i sferę intymną człowieka. Trafnie wskazał to Sąd Najwyższy w wyroku z 13 kwietnia 2016 r., sygn. II KK 304/15.

Czy samo grożenie publikacją też można zgłosić?

Tak. Nie trzeba czekać, aż zdjęcia lub nagrania rzeczywiście trafią do internetu. Jeżeli sprawca wysyła wiadomości, w których grozi publikacją, rozesłaniem materiału rodzinie, pracodawcy albo znajomym, można zgłosić sprawę już na tym etapie.

Podstawą może być wspomniany art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Przepis brzmi:

§ 1. Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

W praktyce dla organów ścigania znaczenie mają: treść wiadomości, powtarzalność kontaktu, wcześniejsze zachowania sprawcy, to czy posiada on faktycznie materiały oraz to, czy po groźbach doszło już np. do wysłania zdjęcia próbnego lub pokazania listy odbiorców. Właśnie te okoliczności zwykle budują „uzasadnioną obawę”, o której mówi przepis.

Jak zabezpieczyć dowody?

To jeden z najważniejszych etapów. Proszę nie ograniczać się do samych zrzutów ekranu, jeśli można zachować więcej materiału. Warto przygotować:

• zrzuty ekranu całej rozmowy wraz z datą, godziną i nazwą profilu,
• eksport lub zapis wiadomości z komunikatora, jeśli aplikacja to umożliwia,
• link do profilu sprawcy, jego login, numer telefonu, adres e-mail, nick, identyfikator konta,
• potwierdzenia przelewów, numer rachunku bankowego lub dane odbiorcy płatności,
• adresy URL miejsc, w których materiały mogły zostać opublikowane,
• informacje o świadkach, którym sprawca mógł coś wysłać albo którym Pan pokazywał wiadomości na bieżąco.

Jeżeli materiały już pojawiły się w sieci, warto wykonać także nagranie ekranu pokazujące wejście na stronę, datę i zawartość publikacji. Nie należy samodzielnie przerabiać plików ani usuwać metadanych. Im bardziej oryginalna forma dowodu, tym lepiej.

Gdzie zgłosić sprawę i jak to zrobić?

Zawiadomienie można złożyć:

• ustnie do protokołu na komisariacie policji,
• pisemnie w jednostce policji,
• pisemnie w prokuraturze rejonowej.

Zgodnie z art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. W sprawach takich jak art. 190 § 2 Kodeksu karnego czy art. 191a § 2 Kodeksu karnego trzeba dodatkowo zadbać o wniosek o ściganie.

W zawiadomieniu proszę opisać chronologicznie:

• kiedy i gdzie doszło do poznania sprawcy,
• jakie materiały zostały przekazane,
• od kiedy zaczęły się groźby,
• jakiej kwoty zażądano,
• ile pieniędzy zostało już przelane,
• jakie dane identyfikujące sprawcę są znane,
• czy wnosi Pan o ściganie sprawcy z art. 190 § 2 i art. 191a § 2 Kodeksu karnego.

Warto od razu złożyć nośnik z kopiami dowodów albo wskazać, że przekaże je Pan elektronicznie według wytycznych jednostki. Proszę też zachować potwierdzenie przyjęcia zawiadomienia.

Czy trzeba zgłosić sprawę w miejscu zamieszkania?

Nie ma takiego obowiązku. W praktyce można zgłosić sprawę w najbliższej jednostce policji. Jeżeli zawiadomienie trafi do jednostki niewłaściwej miejscowo, organ powinien przekazać sprawę dalej. Nie warto więc odkładać działania tylko dlatego, że nie ma Pan pewności, która prokuratura będzie ostatecznie właściwa.

Jeżeli sprawa ma charakter internetowy, a sprawca działa z innego miasta lub zza granicy, ustalenie właściwości bywa bardziej złożone. To jednak nie jest problem pokrzywdzonego na etapie pierwszego zgłoszenia.

Czy płacenie sprawcy szkodzi sprawie?

Samo to, że pokrzywdzony zapłacił z obawy przed ujawnieniem materiałów, nie przekreśla sprawy. Przeciwnie, potwierdzenia przelewów mogą być bardzo ważnym dowodem pokazującym presję wywieraną przez sprawcę. Typowe jest to, że po pierwszej wpłacie żądania nie ustają.

Nie należy natomiast zakładać, że kolejna zapłata „zamknie temat”. W praktyce bardzo często prowadzi to do dalszego szantażu. Dlatego po zabezpieczeniu dowodów lepiej przejść do formalnego zgłoszenia.

Czy można żądać usunięcia materiałów z internetu?

Tak, ale ścieżki działania są równoległe. Oprócz zawiadomienia karnego warto korzystać z procedur zgłaszania naruszeń na platformach internetowych, w serwisach społecznościowych i u administratorów stron. Jeżeli materiały są już publiczne, liczy się czas.

Niezależnie od odpowiedzialności karnej może wchodzić w grę także ochrona dóbr osobistych na podstawie art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności prawa do prywatności, czci i wizerunku. W określonych stanach faktycznych można dochodzić m.in. zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, przeprosin, a czasem także zadośćuczynienia lub odszkodowania. To jednak wymaga osobnej oceny, zwłaszcza gdy sprawca jest trudny do ustalenia.

Jeżeli sprawca to były partner albo osoba znana pokrzywdzonemu

W takich sprawach często pojawia się dodatkowy wątek kontroli, przemocy psychicznej i wymuszania kontaktu. Jeżeli obok gróźb ujawnienia materiałów pojawia się nękanie wieloma telefonami, wiadomościami i obserwowaniem, trzeba przeanalizować także możliwość zakwalifikowania zachowania z art. 190a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, czyli uporczywego nękania.

Jeżeli sprawcą jest partner lub były partner, znaczenie mają przede wszystkim treść żądań, groźby oraz dowody nacisku psychicznego.

FAQ

Czy mam iść na policję, jeśli zapłaciłem już sprawcy?

Tak. Wpłata nie przekreśla sprawy. Potwierdzenia przelewów są cennym dowodem pokazującym presję i żądania sprawcy.

Czy muszę czekać, aż zdjęcia zostaną opublikowane?

Nie. Już sama groźba może uzasadniać zawiadomienie, zwłaszcza gdy wzbudza realną obawę jej spełnienia i służy wymuszeniu pieniędzy albo innego zachowania.

Czy mogę zgłosić sprawę anonimowo?

Zawiadomienie można przesłać bez pełnych danych, ale w praktyce skuteczniejsze jest formalne wystąpienie jako pokrzywdzony. Przy przestępstwach ściganych na wniosek konieczne jest wskazanie, że wnosi Pan lub Pani o ściganie sprawcy.

Czy usunięcie rozmowy przez sprawcę zamyka sprawę?

Nie zawsze. Znaczenie mają także Pana lub Pani kopie, potwierdzenia przelewów, dane konta, loginy, numery telefonów oraz informacje, które można uzyskać od operatorów i platform.

Czy to ma znaczenie, że sam wysłałem zdjęcia dobrowolnie?

Tak, ale nie w taki sposób, jak często obawiają się pokrzywdzeni. Dobrowolne przesłanie zdjęć nie daje drugiej osobie prawa do szantażu ani do ich rozpowszechniania bez zgody. Nadal może dojść do odpowiedzialności karnej i cywilnej sprawcy.

Podsumowanie

Jeżeli sprawca ma Pana intymne zdjęcia, żąda pieniędzy i grozi publikacją, należy jak najszybciej przerwać dalsze wpłaty, zabezpieczyć całą korespondencję i zgłosić sprawę organom ścigania. W zależności od treści gróźb i przebiegu zdarzeń w grę mogą wchodzić przede wszystkim art. 191 § 1, art. 190 § 1 oraz art. 191a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. W sprawach z art. 190 § 2 i art. 191a § 2 Kodeksu karnego proszę pamiętać o wyraźnym wniosku o ściganie.

Źródła:

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

Wyrok Sądu Najwyższego z 13.04.2016 r., II KK 304/15.