Szantaż i groźby ujawnienia intymnych zdjęć

Groźby ujawnienia intymnych zdjęć – co zrobić w pierwszej kolejności?

W opisanej sytuacji były partner nie tylko straszy ujawnieniem prywatnych materiałów, lecz także żąda pieniędzy. To bardzo poważna sprawa. Nie należy traktować jej jako zwykłej kłótni po rozstaniu, ponieważ groźba rozpowszechnienia intymnych zdjęć może naruszać wolność, prywatność, dobre imię oraz bezpieczeństwo psychiczne pokrzywdzonej osoby.

Najpierw trzeba zabezpieczyć dowody. Warto zachować SMS-y, wiadomości z komunikatorów, e-maile, nagrania głosowe, historię połączeń, nazwy profili, numery telefonów, adresy e-mail i dane kont bankowych, jeżeli sprawca wskazuje sposób zapłaty. Dobrze zrobić zrzuty ekranu obejmujące datę, godzinę, nazwę profilu i pełny kontekst rozmowy. Nie należy kasować rozmów, nawet jeżeli ich treść jest przykra lub krępująca.

Jeżeli sprawca grozi opublikowaniem zdjęć w Internecie, analogiczna sytuacja może być oceniana przez pryzmat groźby bezprawnej, naruszenia prywatności i przepisów dotyczących intymnego wizerunku. W praktyce należy działać szybko, ale spokojnie: nie wdawać się w wielogodzinne negocjacje, nie prowokować sprawcy i nie przekazywać pieniędzy wyłącznie dlatego, że groźba wywołuje silny strach.

Kiedy szantaż może być przestępstwem?

Podstawowym przepisem w takiej sprawie jest art. 191 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z nim osoba, która stosuje przemoc wobec osoby albo groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli były partner żąda pieniędzy, usunięcia wpisu, spotkania, dalszego kontaktu albo innego zachowania pod groźbą ujawnienia intymnych materiałów, może chodzić właśnie o zmuszanie groźbą bezprawną.

Ważne jest to, że dla odpowiedzialności z art. 191 § 1 Kodeksu karnego nie trzeba wykazywać, że pokrzywdzona osoba ostatecznie zapłaciła pieniądze albo wykonała polecenie sprawcy. Istotne jest użycie groźby bezprawnej w celu wywarcia nacisku. Jeżeli groźba ujawnienia prywatnych materiałów ma skłonić pokrzywdzoną osobę do określonego zachowania, sprawa powinna zostać opisana organom ścigania właśnie w tym kontekście.

Osobno należy rozważyć art. 190 § 1 Kodeksu karnego, czyli groźbę karalną. Ten przepis dotyczy grożenia popełnieniem przestępstwa na szkodę danej osoby lub osoby jej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. W przypadku zwykłych gróźb nie każda wypowiedź będzie automatycznie przestępstwem, ale powtarzalne, konkretne i realne zapowiedzi mogą uzasadniać zawiadomienie.

Jeżeli w sprawie pojawia się długotrwałe nękanie, zasypywanie wiadomościami, telefony, śledzenie profili, podszywanie się, publikowanie danych albo systematyczne naruszanie prywatności, warto wskazać także art. 190a Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje uporczywe nękanie, które wzbudza uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza prywatność.

Groźba bezprawna – co oznacza w praktyce?

Definicję groźby bezprawnej zawiera art. 115 § 12 Kodeksu karnego. Zgodnie z aktualnym brzmieniem tego przepisu groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o której mowa w art. 190 Kodeksu karnego, jak i groźba spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, a także groźba rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej. Nie stanowi groźby bezprawnej zapowiedź takiego postępowania, jeżeli ma ona wyłącznie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem albo zachowaniem zagrożonym administracyjną karą pieniężną.

W realiach sprawy o intymne zdjęcia najistotniejsza jest groźba rozgłoszenia informacji lub materiałów, które mogą poniżyć, skompromitować albo naruszyć sferę prywatną pokrzywdzonej osoby. Zapowiedź wysłania zdjęć rodzinie, pracodawcy albo znajomym może zostać oceniona jako groźba bezprawna, zwłaszcza gdy ma wymusić pieniądze albo inne zachowanie.

Nie ma znaczenia, że sprawca znał pokrzywdzoną osobę, był jej partnerem albo uzyskał zdjęcia w czasie relacji. Zgoda na prywatne wykonanie lub przesłanie zdjęć nie oznacza zgody na ich późniejsze rozpowszechnianie ani na wykorzystywanie ich jako narzędzia nacisku.

Ujawnienie intymnych zdjęć bez zgody – art. 191a Kodeksu karnego

W aktualnym stanie prawnym bardzo ważny jest art. 191a Kodeksu karnego. Zgodnie z § 1 tego przepisu karalne jest utrwalanie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, a także rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody tej osoby. Czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Jeżeli więc były partner nie tylko grozi, ale faktycznie wysyła zdjęcia osobom trzecim, publikuje je w Internecie, umieszcza na profilu społecznościowym, wysyła rodzinie albo pracodawcy, należy wyraźnie wskazać w zawiadomieniu możliwość popełnienia przestępstwa z art. 191a Kodeksu karnego. Ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego, dlatego w zawiadomieniu warto dopisać, że pokrzywdzona osoba składa wniosek o ściganie sprawcy.

Jeżeli sprawcą jest były kochanek, analogiczna sytuacja może łączyć wątki nękania, gróźb, naruszenia prywatności oraz odpowiedzialności za bezprawne wykorzystywanie intymnych materiałów. Kwalifikacja prawna zależy jednak od treści wiadomości, częstotliwości kontaktu, rodzaju żądań oraz tego, czy materiały zostały już rozpowszechnione.

Jak przygotować zawiadomienie na policję lub do prokuratury?

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa można złożyć pisemnie albo ustnie do protokołu na policji lub w prokuraturze. W sprawie gróźb, szantażu i intymnych zdjęć lepiej przygotować pismo, ponieważ pozwala ono uporządkować fakty i dołączyć dowody.

W zawiadomieniu należy opisać: kto grozi, od kiedy trwa zachowanie, jakimi słowami sprawca formułuje groźby, czego żąda, gdzie znajdują się zdjęcia lub nagrania, czy zostały już komuś wysłane, jakie skutki wywołały groźby oraz jakie dowody są dostępne. Trzeba wskazać, że sprawa dotyczy m.in. groźby ujawnienia intymnych materiałów oraz żądania pieniędzy.

Jeżeli zachodzi art. 190, art. 190a albo art. 191a Kodeksu karnego, w piśmie warto zamieścić wniosek o ściganie. W przypadku art. 191 § 1 Kodeksu karnego zawiadomienie jest szczególnie istotne, bo organy ścigania zwykle nie dowiedzą się o takim zachowaniu bez informacji od pokrzywdzonej osoby.

Do pisma warto dołączyć wydruki wiadomości, zrzuty ekranu, nośnik z plikami, listę świadków, potwierdzenia połączeń oraz opis profili internetowych sprawcy. Jeżeli istnieje ryzyko szybkiego skasowania materiałów z Internetu, można rozważyć wykonanie notarialnego protokołu z oględzin strony, zabezpieczenie linków i zgłoszenie naruszenia administratorowi platformy.

Czego nie robić, gdy sprawca żąda pieniędzy?

Największym ryzykiem jest przekazanie pieniędzy bez żadnego planu prawnego. Zapłata często nie kończy szantażu, lecz może zachęcić sprawcę do dalszych żądań. Jeżeli pokrzywdzona osoba już zapłaciła, nie przekreśla to możliwości zgłoszenia sprawy – przeciwnie, potwierdzenie przelewu, numer rachunku lub korespondencja o płatności mogą być ważnymi dowodami.

Nie należy też publikować odwetowo danych sprawcy, jego zdjęć ani prywatnych wiadomości. Takie działania mogą skomplikować sytuację prawną pokrzywdzonej osoby. Bezpieczniej jest zachować dowody, ograniczyć kontakt do minimum i skierować sprawę do organów ścigania.

Jeżeli groźby są natychmiastowe, sprawca zapowiada publikację „zaraz”, grozi przemocą albo pojawia się pod domem lub w pracy, należy traktować sprawę jako pilną. W takiej sytuacji można skontaktować się z policją niezwłocznie, a w razie bezpośredniego zagrożenia korzystać z numeru alarmowego 112.

FAQ

Czy samo grożenie ujawnieniem intymnych zdjęć jest karalne?

Może być karalne, jeżeli spełnia znamiona groźby bezprawnej, groźby karalnej, zmuszania do określonego zachowania albo uporczywego nękania. Szczególnie poważna jest sytuacja, gdy sprawca żąda pieniędzy lub innego zachowania pod groźbą ujawnienia zdjęć.

Czy muszę zapłacić, żeby sprawa była uznana za przestępstwo?

Nie. Przy przestępstwie zmuszania groźbą bezprawną istotne jest użycie groźby w celu wywarcia nacisku. To, czy pokrzywdzona osoba faktycznie zapłaciła lub podporządkowała się żądaniom, nie jest warunkiem odpowiedzialności z art. 191 § 1 Kodeksu karnego.

Czy rozpowszechnienie zdjęć zrobionych za moją zgodą też może być przestępstwem?

Tak. Nawet jeżeli zdjęcie zostało kiedyś wykonane lub przesłane dobrowolnie, nie oznacza to zgody na jego publikację albo wysyłanie innym osobom. Rozpowszechnienie nagiego lub seksualnego wizerunku bez zgody może podlegać art. 191a Kodeksu karnego.

Gdzie zgłosić szantaż intymnymi zdjęciami?

Sprawę można zgłosić na policji albo w prokuraturze. Najlepiej przygotować pisemne zawiadomienie, dołączyć dowody i wskazać, że w razie przestępstw ściganych na wniosek pokrzywdzona osoba składa wniosek o ściganie sprawcy.

Czy warto blokować sprawcę?

Po zabezpieczeniu dowodów ograniczenie kontaktu zwykle jest rozsądne, ale przed całkowitym zablokowaniem warto zachować pełną historię rozmów. Jeżeli sprawca tworzy kolejne konta albo kontaktuje się mimo blokad, może to wzmacniać argument o nękaniu.

Podsumowanie

Szantaż intymnymi zdjęciami nie jest prywatnym konfliktem, który trzeba znosić w milczeniu. W zależności od okoliczności może wchodzić w grę zmuszanie groźbą bezprawną, groźba karalna, uporczywe nękanie albo rozpowszechnienie intymnego wizerunku bez zgody. Kluczowe jest szybkie zabezpieczenie dowodów i złożenie zawiadomienia, zanim sprawca usunie wiadomości lub zrealizuje groźbę. Jeżeli sytuacja jest dynamiczna, warto skonsultować treść zawiadomienia i sposób zabezpieczenia materiałów z prawnikiem.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – art. 115 § 12, art. 190, art. 190a, art. 191 i art. 191a.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – art. 304.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 10 grudnia 1998 r., sygn. akt I KZP 22/98.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 1982 r., sygn. akt IV KR 75/82.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 26 września 2006 r., sygn. akt WA 27/06.