Szantaż na Facebooku i groźba ujawnienia nagrań – co robić?

Co zrobić od razu po otrzymaniu groźby?

W opisanej sytuacji najważniejsze są szybkie i spokojne działania. Jeżeli ktoś żąda pieniędzy za nieujawnienie nagrań lub zdjęć, nie należy wdawać się w negocjacje ani przesyłać środków. W praktyce zapłata bardzo często prowadzi do kolejnych żądań.

W pierwszej kolejności warto:

• zachować całą korespondencję z Messengera, Facebooka, e-maila, WhatsAppa lub innego komunikatora,
• wykonać zrzuty ekranu z datą, godziną i nazwą profilu,
• skopiować link do profilu sprawcy, adres e-mail, numer telefonu, identyfikator konta, nick, numer rachunku i dane do płatności,
• zabezpieczyć listę osób, którym sprawca grozi wysłaniem materiałów, jeżeli o tym pisał,
• nie usuwać rozmowy ani konta, dopóki organy ścigania nie ocenią materiału dowodowego.

Tego rodzaju groźba ujawnienia intymnych nagrań jest niestety częsta przy kontaktach internetowych i wideorozmowach z nieznajomymi.

Jakie przestępstwa mogą wchodzić w grę?

Ocena prawna zależy od dokładnego stanu faktycznego, ale przy szantażu intymnymi materiałami najczęściej wchodzą w grę równolegle co najmniej trzy typy czynów zabronionych.

Zmuszanie do określonego zachowania

Jeżeli sprawca grozi ujawnieniem nagrania po to, aby wymusić zapłatę pieniędzy, może to wyczerpywać znamiona przestępstwa z art. 191 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Żądanie pieniędzy pod groźbą publikacji nagrania jest właśnie klasycznym przykładem próby zmuszenia pokrzywdzonego do określonego działania. W praktyce to często najtrafniejsza podstawa zawiadomienia, gdy materiały jeszcze nie zostały upublicznione, ale sprawca już wywiera presję.

Groźba karalna

W zależności od treści wiadomości może mieć zastosowanie także art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, zgodnie z którym kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub na szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Ten przepis ma zastosowanie wtedy, gdy groźba dotyczy popełnienia przestępstwa. Samo zagrożenie „ujawnię nagranie” nie zawsze będzie automatycznie groźbą z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, bo trzeba ocenić, czy zapowiadane zachowanie stanowi czyn zabroniony. Jeżeli jednak sprawca zapowiada bezprawne rozpowszechnienie nagiego wizerunku, podstawy do powołania także tego przepisu są realne.

Utrwalenie lub rozpowszechnienie nagiego wizerunku

Kluczowe znaczenie ma również art. 191a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z art. 191a § 1 Kodeksu karnego karalne jest zarówno utrwalenie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu, jak i rozpowszechnienie takiego wizerunku bez zgody osoby przedstawionej.

W opisanym stanie faktycznym szczególnie istotny może być element podstępu. Jeżeli sprawca celowo upozorował autentyczną intymną rozmowę tylko po to, aby skłonić drugą osobę do rozebrania się przed kamerą i utrwalić jej wizerunek, organ ścigania może badać właśnie tę kwalifikację.

Art. 191a § 2 Kodeksu karnego przewiduje, że ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że w zawiadomieniu trzeba wyraźnie zaznaczyć, że składa się także wniosek o ściganie sprawcy w zakresie czynu ściganego na wniosek.

Jeżeli szantaż ma charakter emocjonalny lub dotyczy kontaktu z byłą partnerką albo partnerem, pomocne może być także porównanie z materiałem o problemie takim jak szantaż w relacji.

Czy trzeba czekać, aż nagranie zostanie opublikowane?

Nie. Zawiadomienie należy złożyć już na etapie żądania pieniędzy i gróźb. Nie ma obowiązku biernie czekać na publikację materiałów. Sam szantaż i próba wymuszenia określonego zachowania mogą już uzasadniać interwencję policji lub prokuratury.

Jeżeli jednak do publikacji już doszło, trzeba to od razu dopisać do zawiadomienia i dołączyć dowody: linki, zrzuty ekranu, dane odbiorców, informacje o grupach, czatach lub profilach, gdzie materiał się pojawił.

Gdzie zgłosić sprawę?

Sprawę można zgłosić:

• na najbliższym komisariacie lub komendzie policji,
• w prokuraturze rejonowej,
• pisemnie – przez złożenie zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Nie trzeba kierować sprawy wyłącznie do prokuratury właściwej dla miejsca zamieszkania. W praktyce zawiadomienie można złożyć w najbliższej jednostce, a organ przekaże je według właściwości miejscowej, jeżeli będzie to potrzebne.

Podstawą przyjęcia zawiadomienia i prowadzenia postępowania przygotowawczego są m.in. art. 303 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego oraz art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego, zgodnie z którym każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję.

Co napisać w zawiadomieniu?

Zawiadomienie powinno być konkretne. Warto podać:

• datę pierwszego kontaktu i przebieg rozmów,
• na jakim portalu doszło do kontaktu i z jakiego konta pisał sprawca,
• jakie dokładnie groźby padły,
• czy zażądano pieniędzy, w jakiej kwocie i w jaki sposób miały być przekazane,
• czy sprawca przesłał fragment nagrania lub potwierdzenie, że je posiada,
• czy materiał został już komuś wysłany lub opublikowany,
• wniosek o ściganie sprawcy w zakresie czynów ściganych na wniosek, zwłaszcza z art. 191a § 2 Kodeksu karnego i – zależnie od treści gróźb – także z art. 190 § 2 Kodeksu karnego.

W piśmie można wskazać, że zachowanie sprawcy może wyczerpywać znamiona czynów z art. 191 § 1 Kodeksu karnego, art. 190 § 1 Kodeksu karnego oraz art. 191a § 1 Kodeksu karnego. Ostateczna kwalifikacja należy jednak do organów ścigania.

Jakie dowody są najważniejsze?

W sprawach internetowych liczy się przede wszystkim materiał cyfrowy. Najlepiej przygotować tabelę z podstawowymi informacjami:

Czy można żądać usunięcia materiałów z serwisu?

Tak. Niezależnie od zawiadomienia karnego warto natychmiast zgłosić naruszenie administratorowi platformy, np. Facebooka, Messengera, Instagrama czy serwisu randkowego. W zgłoszeniu należy wskazać, że doszło do bezprawnego rozpowszechnienia intymnych treści bez zgody osoby przedstawionej.

Jeżeli publikacja już nastąpiła, poza ochroną karną można rozważyć również ochronę cywilną dóbr osobistych na podstawie art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W grę może wchodzić żądanie zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, przeprosin, a w określonych przypadkach także zadośćuczynienia lub zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny.

Gdy sprawca domaga się pieniędzy, pomocny bywa też materiał opisujący szantaż za pieniądze.

Czego nie robić?

• Nie płać „dla świętego spokoju”.
• Nie kasuj rozmów i profili bez zabezpieczenia dowodów.
• Nie wysyłaj kolejnych zdjęć ani filmów „na potwierdzenie”.
• Nie groź sprawcy odwetem – to może utrudnić sprawę dowodowo.
• Nie publikuj samodzielnie danych domniemanego sprawcy w internecie, jeśli nie masz pewności co do jego tożsamości.

Jeżeli poznaliście się przez portal randkowy lub media społecznościowe

W wielu sprawach schemat jest podobny: szybkie nawiązanie relacji, rozmowa o seksualnym charakterze, propozycja wideopołączenia, a potem groźba ujawnienia nagrania. Jeżeli kontakt zaczął się od flirtu lub znajomości online, możesz porównać swoją sytuację z opracowaniem o szantażu intymnymi zdjęciami po randkowaniu online.

FAQ

Czy mam płacić, jeśli sprawca grozi natychmiastową publikacją?

Nie. Zapłata zwykle nie kończy sprawy. Najpierw zabezpiecz dowody, zgłoś konto w serwisie i złóż zawiadomienie na policji lub w prokuraturze.

Czy mogę zgłosić sprawę, jeśli nie znam prawdziwych danych sprawcy?

Tak. Wystarczy przekazać wszystkie dostępne dane techniczne: link do profilu, nick, numer telefonu, e-mail, numer rachunku, screeny rozmów i daty kontaktu.

Czy samo nagranie bez mojej zgody zawsze jest przestępstwem?

To zależy od okoliczności. Kluczowe znaczenie ma m.in. to, czy doszło do podstępu, groźby bezprawnej albo późniejszego rozpowszechnienia nagiego wizerunku bez zgody w rozumieniu art. 191a § 1 Kodeksu karnego.

Czy muszę składać osobny wniosek o ściganie?

Najbezpieczniej wyraźnie wpisać do zawiadomienia, że wnosisz o ściganie sprawcy w zakresie czynów ściganych na wniosek, zwłaszcza z art. 191a § 2 Kodeksu karnego.

Czy mogę żądać usunięcia materiału z internetu?

Tak. Równolegle do sprawy karnej zgłoś naruszenie administratorowi serwisu. Jeżeli materiał został opublikowany, można też rozważyć roszczenia cywilne z art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt II KK 304/15
5. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007 r., sygn. akt IV KK 273/06
6. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2006 r., sygn. akt IV KK 403/05