Odstąpienie od umowy z wykonawcą i dokończenie prac na jego koszt

Wadliwe i nieterminowe wykonanie montażu pompy ciepła

W opisanej sytuacji najczęściej stosuje się przepisy o umowie o dzieło, jeżeli przedmiotem umowy było osiągnięcie oznaczonego rezultatu, np. wykonanie kompletnej i działającej instalacji pompy ciepła. Podstawą jest art. 627 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, zgodnie z którym przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia.

W praktyce montaż instalacji bywa też kwalifikowany jako umowa o roboty budowlane albo umowa mieszana – to zależy od zakresu prac, dokumentacji, skali inwestycji i treści kontraktu. Jeżeli jednak chodzi o typowy montaż urządzenia w istniejącym budynku, bez rozbudowanej dokumentacji projektowej i procesu inwestycyjnego, najczęściej nadal punktem wyjścia są przepisy o dziele. Ocena może się zmienić przy bardziej rozbudowanej inwestycji.

Kiedy można wejść z inną firmą na koszt wykonawcy

Najważniejszy dla Pana przypadku jest art. 636 § 1 ustawy – Kodeks cywilny. Przepis ten stanowi, że jeżeli przyjmujący zamówienie wykonywa dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin, a po bezskutecznym upływie tego terminu może albo odstąpić od umowy, albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

To oznacza, że samo niezadowolenie z jakości prac nie wystarcza. Co do zasady trzeba najpierw:

• opisać wady i niezgodności z umową,
• wezwać wykonawcę do prawidłowego wykonania lub dokończenia prac,
• wyznaczyć mu realny, konkretny termin,
• uprzedzić, że po jego bezskutecznym upływie prace zostaną powierzone innej firmie na jego koszt i niebezpieczeństwo.

Jeżeli takie wezwanie zostało już wysłane e-mailem, warto je ponowić w sposób mocniejszy dowodowo: listem poleconym za potwierdzeniem nadania, ewentualnie również na adres e-mail używany w kontaktach, a gdy to możliwe także przez ePUAP lub doręczenie przez kuriera z potwierdzeniem odbioru.

Opóźnienie wykonawcy a odstąpienie od umowy

Niezależnie od wad, znaczenie ma też art. 635 ustawy – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, aby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego odstąpić od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.

W Pana sprawie termin już upłynął, więc art. 635 Kodeksu cywilnego wzmacnia argumentację dotyczącą niewykonania zobowiązania w czasie. W praktyce przy już przekroczonym terminie bezpieczniej jest oprzeć działanie równolegle na:

• art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego – jeśli chce Pan zlecić dokończenie lub poprawki innej firmie na koszt wykonawcy,
• art. 471 Kodeksu cywilnego – jeśli będzie Pan dochodził naprawienia szkody wynikłej z nienależytego wykonania umowy,
• art. 494 § 1 Kodeksu cywilnego – jeżeli dojdzie do skutecznego odstąpienia od umowy i rozliczeń po odstąpieniu.

Art. 471 Kodeksu cywilnego przewiduje odpowiedzialność odszkodowawczą dłużnika za szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że dłużnik wykaże, że jest to następstwo okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Co zrobić krok po kroku

Najbezpieczniejsza ścieżka działania wygląda następująco:

1. Zabezpieczyć dowody – umowę, aneksy, potwierdzenia płatności, korespondencję, zdjęcia, nagrania, dokumentację techniczną, wpisy w karcie gwarancyjnej, wiadomości SMS i e-mail.
2. Sporządzić listę wad i braków – najlepiej w punktach, ze wskazaniem, czego nie wykonano i co wykonano nieprawidłowo.
3. Wysłać ostateczne wezwanie – z terminem na usunięcie wad i dokończenie prac oraz z zapowiedzią skorzystania z art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego.
4. Rozważyć opinię fachowca – np. niezależnego instalatora lub rzeczoznawcy, który wskaże błędy i przewidywany koszt naprawy.
5. Po bezskutecznym upływie terminu – zlecić poprawienie lub dokończenie prac innej firmie, zachowując kosztorys, zlecenie i faktury.
6. Wezwać pierwotnego wykonawcę do zapłaty – wskazując konkretne kwoty i termin zapłaty.
7. W razie braku zapłaty – skierować sprawę do sądu o zwrot kosztów i ewentualne odszkodowanie.

Jak powinno wyglądać wezwanie do wykonawcy

W piśmie warto wskazać:

• datę i numer umowy,
• zakres prac, które miały być wykonane,
• umówiony termin zakończenia,
• opis stwierdzonych wad i braków,
• termin na ich usunięcie albo zakończenie prac,
• powołanie na art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego,
• zapowiedź powierzenia prac innej firmie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy po bezskutecznym upływie terminu,
• ewentualnie zastrzeżenie dochodzenia dalszego odszkodowania na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego.

Termin powinien być odpowiedni, czyli realny w danych okolicznościach. Przy częściowo wykonanej instalacji często wystarczy kilka dni lub kilkanaście dni, ale zależy to od zakresu pozostałych prac, dostępności urządzeń i pilności sytuacji. Zbyt krótki termin może później ułatwić wykonawcy obronę.

Czy można żądać zwrotu dodatkowych kosztów, nie tylko dokończenia montażu

Tak, ale te roszczenia trzeba odróżnić. Czym innym jest prawo do powierzenia prac zastępczych na koszt wykonawcy z art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego, a czym innym odszkodowanie za dalszą szkodę na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego.

Możliwe do dochodzenia mogą być w szczególności:

• koszt usunięcia wad i dokończenia montażu przez nową firmę,
• koszt materiałów, które trzeba było dokupić z powodu błędów pierwszego wykonawcy,
• koszt ekspertyzy technicznej, jeżeli była potrzebna do ustalenia wad i zakresu napraw,
• udokumentowane straty wynikające z opóźnienia, np. wyższe koszty ogrzewania, jeżeli da się je rozsądnie wykazać.

W przypadku kosztów ogrzewania gazem zamiast pompą ciepła trzeba wykazać wysokość szkody i związek przyczynowy z opóźnieniem wykonawcy. Nie wystarczy ogólne stwierdzenie, że „straty były”. Najlepiej porównać faktury, okres opóźnienia i wyliczenie różnicy kosztów.

Czy trzeba odstępować od całej umowy

Nie zawsze. Jeżeli Panu zależy przede wszystkim na szybkim uruchomieniu instalacji, praktycznie najczęściej korzystniejsze jest powierzenie dokończenia lub poprawienia prac innej firmie na podstawie art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego, zamiast pełnego odstąpienia od całej umowy.

Odstąpienie bywa zasadne, gdy:

• wady są tak poważne, że dzieło nie nadaje się do naprawy,
• zaufanie do wykonawcy zostało całkowicie utracone,
• zakres niewykonania jest na tyle duży, że dalsza współpraca nie ma sensu,
• chce Pan odzyskać zapłacone pieniądze i całkowicie rozliczyć się po rozwiązaniu stosunku umownego.

Jeśli jednak większość elementów jest już na miejscu, a problem dotyczy dokończenia i usunięcia błędów, to model „prace zastępcze + rozliczenie kosztów” bywa prostszy i bardziej użyteczny.

Jak rozliczyć wcześniej zapłacone 38 tys. zł

To zależy od tego, czy dojdzie do odstąpienia od umowy, czy tylko do wykonania zastępczego.

Jeżeli zapłacił Pan już 38 tys. zł z 40 tys. zł, to w sporze istotne będzie ustalenie, jaka jest rzeczywista wartość prac wykonanych prawidłowo, a jaki koszt trzeba ponieść, by instalację doprowadzić do stanu zgodnego z umową. Często właśnie ta różnica staje się przedmiotem roszczenia.

Jakie dowody najlepiej zgromadzić

W sporach z wykonawcą dowody przesądzają o wyniku sprawy. Warto mieć:

• umowę i ewentualne załączniki,
• harmonogram lub termin z korespondencji,
• potwierdzenia wpłat, przelewów i zaliczek,
• zdjęcia kolejnych etapów prac i wad,
• korespondencję z wezwaniami,
• opinię instalatora, serwisanta albo rzeczoznawcy,
• kosztorys nowej firmy,
• faktury i rachunki za poprawki,
• dokumenty potwierdzające dodatkową szkodę, np. rachunki za ogrzewanie.

Jeżeli wykonawca jest autoryzowanym serwisantem producenta, praktycznie warto również zgłosić sprawę producentowi lub dystrybutorowi. Nie zastępuje to roszczeń cywilnych wobec wykonawcy, ale może pomóc dowodowo lub organizacyjnie.

Czy po odbiorze prac uprawnienia są takie same

Nie. Uprawnienie z art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego dotyczy etapu wykonywania dzieła i co do zasady powinno być realizowane przed jego odebraniem. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że po odebraniu dzieła podstawowe znaczenie zyskują już reżimy odpowiedzialności za wady i nienależyte wykonanie zobowiązania, a nie mechanizm z art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego. Dlatego w opisanym stanie faktycznym ważne jest, że instalacja nie została ukończona.

Co napisać w końcowym wezwaniu

W praktyce pismo powinno zawierać jednoznaczne sformułowanie, np. że na podstawie art. 636 § 1 ustawy – Kodeks cywilny wzywa Pan wykonawcę do usunięcia wskazanych wad i zakończenia prac w terminie do dnia X, a po bezskutecznym upływie tego terminu powierzy Pan poprawienie i dalsze wykonanie dzieła innej firmie na koszt i niebezpieczeństwo wykonawcy, z zastrzeżeniem dochodzenia dalszego odszkodowania na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli chce Pan zakończyć współpracę definitywnie, można zamiast tego złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, ale wtedy trzeba dobrze przemyśleć późniejsze rozliczenia, w tym zwrot świadczeń i wartość prac już wykonanych.

FAQ

Czy e-mail z wezwaniem wystarczy?

Może mieć znaczenie dowodowe, ale bezpieczniej wysłać także pismo listem poleconym. W sporze sądowym łatwiej wykazać treść i datę wezwania.

Czy mogę od razu zatrudnić inną firmę?

Jeżeli chce Pan oprzeć się na art. 636 § 1 Kodeksu cywilnego, co do zasady najpierw trzeba wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu odpowiedni termin. Wyjątki zależą od konkretnego stanu faktycznego i skali zagrożenia.

Czy mogę żądać zwrotu kosztów ogrzewania gazem?

Tak, ale jako odszkodowania z art. 471 Kodeksu cywilnego. Trzeba udowodnić wysokość szkody oraz to, że wynika ona z opóźnienia lub wadliwego działania wykonawcy.

Czy muszę mieć opinię rzeczoznawcy?

Nie zawsze, ale przy sporze technicznym bardzo pomaga. Zwłaszcza wtedy, gdy wykonawca będzie kwestionował istnienie wad albo koszt ich usunięcia.

Czy można jednocześnie żądać zwrotu kosztów i odszkodowania?

Tak, o ile chodzi o różne pozycje roszczeń. Koszt dokończenia lub poprawienia prac to jedno, a dodatkowa szkoda, np. wyższe rachunki lub koszt ekspertyzy, to drugie.

Źródła

• art. 627, art. 635, art. 636 § 1, art. 471, art. 494 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 1997 r., II CKN 65/97
• wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 63
• wyrok Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2014 r., IV CSK 610/13