Szantaż intymnymi zdjęciami – co grozi i co zrobić?

Szantaż intymnymi zdjęciami lub filmami – jak ocenić sytuację?

W opisanej sytuacji problemem nie jest sama znajomość czy utrzymywanie kontaktu z drugą osobą, lecz groźba wykorzystania intymnych materiałów po to, aby wymusić na Pani określone zachowanie. W języku potocznym nazywa się to szantażem. W prawie karnym trzeba jednak ustalić, które konkretne przepisy pasują do zachowania sprawcy.

Jeżeli ktoś grozi opublikowaniem zdjęć lub filmu, aby zmusić Panią do zerwania kontaktu, zaprzestania rozmów albo podporządkowania się jego żądaniom, w grę może wchodzić art. 191 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy zmuszania innej osoby do określonego działania, zaniechania albo znoszenia przy użyciu przemocy lub groźby bezprawnej. Za taki czyn grozi kara pozbawienia wolności do lat 3.

Równolegle zachowanie sprawcy może spełniać znamiona groźby karalnej z art. 190 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli groźba popełnienia przestępstwa na Pani szkodę albo na szkodę osoby dla Pani najbliższej wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. W sprawach o groźby liczy się nie tylko dosłowne brzmienie wiadomości, ale też kontekst: wcześniejsze zachowania sprawcy, dostęp do materiałów, sposób komunikacji, powtarzalność nacisków oraz realność obawy po stronie pokrzywdzonego.

Groźba bezprawna a groźba karalna

W takich sprawach często pojawiają się dwa pojęcia: groźba karalna i groźba bezprawna. Groźba karalna z art. 190 Kodeksu karnego dotyczy zapowiedzi popełnienia przestępstwa na szkodę danej osoby lub osoby dla niej najbliższej. Groźba bezprawna, istotna między innymi przy art. 191 Kodeksu karnego, jest pojęciem szerszym i obejmuje także groźbę rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci osoby zagrożonej lub osoby jej najbliższej.

Nie trzeba czekać, aż sprawca spełni groźbę. Już samo kierowanie gróźb, które mają wymusić zachowanie pokrzywdzonego i spełniają ustawowe znamiona czynu zabronionego, może uzasadniać zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Szczególnie ważne jest to wtedy, gdy groźby przychodzą w wiadomościach, e-mailach, komunikatorach albo z profili w mediach społecznościowych.

Jeżeli groźby są wysyłane w wiadomościach tekstowych, przydatne może być także omówienie problemu groźby przez SMS, bo sposób utrwalenia korespondencji ma później znaczenie dowodowe.

Rozpowszechnienie nagich zdjęć lub filmu bez zgody

Jeżeli ktoś faktycznie opublikuje albo przekaże innym osobom zdjęcia lub film przedstawiające nagą osobę albo osobę w trakcie czynności seksualnej, zasadniczą podstawą odpowiedzialności karnej może być art. 191a § 1 Kodeksu karnego. Przepis obejmuje dwa odrębne zachowania: utrwalenie takiego wizerunku przy użyciu przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu oraz rozpowszechnianie takiego wizerunku bez zgody osoby przedstawionej.

Zgoda na prywatne nagranie, udział w rozmowie wideo albo przesłanie zdjęcia konkretnej osobie nie oznacza automatycznie zgody na dalsze udostępnianie materiału. Dlatego nawet materiał wykonany albo przekazany pierwotnie za zgodą osoby przedstawionej może zostać następnie rozpowszechniony w sposób wypełniający znamiona art. 191a § 1.

W praktyce podobne problemy pojawiają się nie tylko przy relacjach prywatnych. Czasem chodzi o groźbę upublicznienia zdjęć po zakończeniu znajomości, szantaż internetowy albo próbę wymuszenia pieniędzy, milczenia lub określonego zachowania.

Kiedy utrwalenie intymnego wizerunku jest karalne z art. 191a?

Samo nagranie nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej wiedzy lub zgody nie oznacza automatycznie, że zostały spełnione znamiona art. 191a § 1 Kodeksu karnego. W odniesieniu do utrwalania wizerunku przepis wymaga, aby sprawca użył w tym celu wobec tej osoby przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu.

Potajemność nagrania może w konkretnych okolicznościach wiązać się z podstępem, ale nie należy utożsamiać tych pojęć automatycznie. Trzeba ustalić, w jaki sposób sprawca doprowadził do utrwalenia wizerunku i czy jego zachowanie rzeczywiście odpowiada jednej z metod wskazanych w art. 191a. Inaczej należy oceniać późniejsze rozpowszechnianie materiału: w tym przypadku brak zgody osoby przedstawionej jest wprost znamieniem ustawowym.

Odrębnie należy ocenić osobę, która nie utrwalała materiału, ale uzyskała do niego dostęp i grozi jego publikacją. Taka osoba może ponosić odpowiedzialność, jeżeli kieruje groźby, zmusza pokrzywdzonego do określonego zachowania lub rozpowszechnia intymny wizerunek bez zgody osoby przedstawionej.

Przy ukrytym nagrywaniu szczególne znaczenie mają konkretne okoliczności działania sprawcy. Więcej na ten temat omawia również materiał dotyczący tego, co grozi za nagranie w toalecie.

Zniewaga, zniesławienie i naruszenie dóbr osobistych

Starsze opracowania czasem błędnie wskazywały art. 213 Kodeksu karnego jako przepis dotyczący zniewagi. Aktualnie trzeba to uporządkować: zniewaga jest uregulowana w art. 216 Kodeksu karnego, a zniesławienie w art. 212 Kodeksu karnego. Samo rozpowszechnienie intymnego wizerunku bez zgody przede wszystkim należy oceniać przez pryzmat art. 191a Kodeksu karnego, a dopiero dodatkowe komentarze, obelgi, pomówienia albo poniżające opisy mogą uzasadniać analizę art. 212 lub 216 Kodeksu karnego.

Niezależnie od odpowiedzialności karnej takie działania mogą naruszać dobra osobiste: godność, cześć, prywatność, intymność, wizerunek oraz dobre imię. Na podstawie art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego można żądać zaniechania naruszeń, usunięcia ich skutków i złożenia odpowiedniego oświadczenia, a przy spełnieniu przesłanek także zadośćuczynienia albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli naruszenie przybiera formę obraźliwej korespondencji, przydatny może być także temat wulgarny e-mail - pozew, bo w takich sprawach granica między odpowiedzialnością karną a cywilną zależy od treści wiadomości i skutków dla pokrzywdzonego.

Co zrobić, gdy ktoś grozi publikacją intymnych materiałów?

Najważniejsze jest zabezpieczenie dowodów. Nie należy usuwać wiadomości ani blokować konta sprawcy przed zapisaniem potrzebnych danych. Warto zachować oryginalne wiadomości, wykonać zrzuty ekranu z widoczną datą, numerem telefonu, nazwą profilu lub adresem e-mail, zapisać linki, identyfikatory kont, nagrania rozmów, potwierdzenia przelewów oraz dane osób, które widziały groźby lub publikację.

Następnie można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na policji albo w prokuraturze. W zawiadomieniu należy opisać, kto grozi, czego żąda, jakie materiały posiada, kiedy wysyłał wiadomości, dlaczego obawa jest realna oraz jakie dowody są dostępne. W przypadku czynów ściganych na wniosek, takich jak groźba karalna z art. 190 Kodeksu karnego albo czyn z art. 191a Kodeksu karnego, warto wyraźnie wskazać, że pokrzywdzony wnosi także o ściganie sprawcy.

Jeżeli materiały zostały już opublikowane, trzeba działać równolegle: zgłosić treść administratorowi portalu lub platformy, zabezpieczyć linki i zrzuty ekranu, złożyć zawiadomienie organom ścigania oraz rozważyć pozew cywilny z wnioskiem o zabezpieczenie roszczeń, np. przez zakaz dalszego rozpowszechniania materiałów.

Wezwanie do zaprzestania – kiedy warto je wysłać?

Wezwanie do zaprzestania może być pomocne, gdy ryzyko natychmiastowej publikacji nie jest wysokie. W takim piśmie można zażądać natychmiastowego zaprzestania gróźb, niewykorzystywania intymnych materiałów, usunięcia posiadanych kopii oraz powstrzymania się od dalszego rozpowszechniania materiałów lub kontaktu poza wskazanym kanałem.

Nie zawsze jednak warto zaczynać od wezwania. Jeżeli sprawca eskaluje zachowanie, żąda pieniędzy, grozi publikacją w konkretnym terminie albo już rozpowszechnia materiały, priorytetem powinno być zabezpieczenie dowodów i zawiadomienie policji lub prokuratury. Każdy stan faktyczny wymaga osobnej oceny.

Pozew o ochronę dóbr osobistych i zadośćuczynienie

Jeżeli doszło do naruszenia dóbr osobistych, pozew może obejmować kilka żądań jednocześnie. Pokrzywdzony może domagać się zakazania dalszego rozpowszechniania materiałów, usunięcia skutków naruszenia, złożenia przeprosin w odpowiedniej formie, zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę albo odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny, a gdy powstała szkoda majątkowa – także jej naprawienia na zasadach przewidzianych w przepisach.

Sprawy o ochronę dóbr osobistych dotyczące praw niemajątkowych oraz łącznie z nimi dochodzonych roszczeń majątkowych należą co do zasady do właściwości sądu okręgowego. Jeżeli dochodzone są wyłącznie roszczenia majątkowe, właściwość rzeczowa sądu może zależeć między innymi od wartości przedmiotu sporu. W pozwie trzeba dokładnie określić żądania, opisać naruszenie lub zagrożenie dobra osobistego oraz przedstawić dostępne dowody.

FAQ

Czy grożenie publikacją intymnych zdjęć jest przestępstwem?

Może być przestępstwem, jeżeli zachowanie sprawcy spełnia ustawowe znamiona konkretnego czynu. Jeżeli groźba ma zmusić pokrzywdzonego do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, może znaleźć zastosowanie art. 191 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli jest to groźba popełnienia przestępstwa i wzbudza uzasadnioną obawę spełnienia, należy również rozważyć art. 190 § 1.

Co grozi za opublikowanie nagich zdjęć bez zgody?

Rozpowszechnienie wizerunku nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody może podlegać pod art. 191a § 1 Kodeksu karnego. Przepis przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Czy każde potajemne nagranie intymne jest przestępstwem z art. 191a?

Nie. Przy utrwalaniu wizerunku art. 191a wymaga użycia wobec osoby przedstawionej przemocy, groźby bezprawnej lub podstępu. Sama okoliczność, że nagrywana osoba nie wiedziała o nagraniu albo nie wyraziła na nie zgody, nie jest samodzielnym znamieniem tego typu czynu. Potajemny sposób działania może jednak w konkretnym stanie faktycznym wiązać się z podstępem i dlatego wymaga indywidualnej oceny.

Czy muszę czekać, aż sprawca opublikuje zdjęcia?

Nie. Jeżeli sprawca już grozi publikacją i próbuje w ten sposób wymusić określone zachowanie, można działać na etapie gróźb. Warto najpierw zabezpieczyć wiadomości i inne dowody, a następnie rozważyć zawiadomienie policji lub prokuratury.

Jakie dowody są najważniejsze?

Przydatne są przede wszystkim oryginalne wiadomości, zrzuty ekranu z datą, numerem telefonu lub nazwą profilu, linki do publikacji, adresy e-mail, nagrania rozmów, dane świadków oraz dowody wskazujące, że sprawca posiadał albo rozpowszechniał materiały.

Czy zgoda na nagranie oznacza zgodę na publikację?

Nie. Zgoda na utrwalenie albo prywatne przesłanie materiału nie oznacza automatycznie zgody na jego dalsze rozpowszechnianie. Dlatego materiał może zostać wykonany za zgodą osoby przedstawionej, a jego późniejsze rozpowszechnianie bez jej zgody może podlegać odrębnej odpowiedzialności.

Źródła

• Kodeks karny, w szczególności art. 190, art. 191, art. 191a, art. 212, art. 216 oraz art. 115 § 12: tekst ustawy w ISAP.
• Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24 i art. 448: tekst ustawy w ISAP.
• Kodeks postępowania karnego, w szczególności przepisy dotyczące zawiadomienia o przestępstwie i działania organów ścigania: tekst ustawy w ISAP.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy dotyczące właściwości sądu i zabezpieczenia roszczeń: tekst ustawy w ISAP.