Niestawienie się na komisji antyalkoholowej – co grozi?

Stan prawny: 25 maja 2026 r.

Czy za niestawienie się na komisji antyalkoholowej grozi kara?

Co do zasady przepisy nie przewidują osobnej kary za samo niestawienie się na wezwanie gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Nie jest to więc automatycznie mandat, grzywna ani odpowiedzialność karna. Wezwanie komisji nie ma też takiego samego charakteru jak wezwanie sądu.

Nie oznacza to jednak, że zignorowanie pisma jest obojętne. Komisja może potraktować brak stawiennictwa jako brak współpracy i prowadzić sprawę dalej na podstawie posiadanych materiałów, np. notatek policyjnych, informacji z pomocy społecznej, zawiadomień członków rodziny, dokumentacji procedury „Niebieskie Karty” lub wcześniejszych interwencji.

W praktyce niestawiennictwo może skończyć się tym, że komisja złoży wniosek o zarządzenie poddania się badaniom albo wniosek do sądu o zobowiązanie do leczenia odwykowego. Podobne mechanizmy występują także w sprawach dotyczących innych uzależnień - zobacz: analogiczna procedura dla osób uzależnionych.

Kiedy komisja może skierować sprawę dalej?

Podstawą działania komisji są przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z art. 24 tej ustawy na badanie przez biegłego kieruje się osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu:

• powodują rozkład życia rodzinnego,
• powodują demoralizację małoletnich,
• uchylają się od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny,
• systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny.

Nie wystarczy więc sam fakt, że ktoś pije alkohol. Dla dalszej procedury istotne są konkretne skutki nadużywania alkoholu oraz materiał dowodowy. Jeżeli osoba wezwana nie przychodzi na rozmowę, nie odbiera korespondencji albo odmawia udziału w badaniu, komisja może uznać, że dobrowolne działania motywujące nie przynoszą skutku.

Niestawiennictwo na wezwanie wspomnianej powyżej komisji bywa w praktyce jednym z powodów szybszego skierowania sprawy do sądu. W takiej sytuacji szczególnie ważne jest, aby ustalić, czy wezwanie dotyczyło rozmowy motywującej, badania przez biegłych, czy już postępowania sądowego - konsekwencje każdego z tych etapów są inne. O problemach praktycznych w podobnych sprawach przeczytasz także tutaj: gdy osoba uzależniona nie współpracuje.

Badanie przez biegłych i wniosek do sądu

Komisja właściwa według miejsca zamieszkania albo pobytu osoby, której sprawa dotyczy, może skierować ją na badanie przez biegłych. Celem badania jest wydanie opinii, czy dana osoba jest uzależniona od alkoholu oraz jaki rodzaj zakładu leczniczego byłby właściwy.

Opinię w przedmiocie uzależnienia od alkoholu wydają wspólnie biegli: lekarz psychiatra oraz psycholog, specjalista psychoterapii uzależnień albo specjalista w dziedzinie psychoterapii uzależnień. Jeżeli badanie nie zostało przeprowadzone na etapie komisji, sąd może zarządzić je w toku postępowania.

Sąd wszczyna postępowanie na wniosek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych albo prokuratora. Członek rodziny może złożyć zawiadomienie do komisji lub prokuratury i przekazać dowody, ale co do zasady nie zastępuje tych organów jako wnioskodawca w sądzie.

Czy sąd może zarządzić przymusowe doprowadzenie?

Tak, ale nie na samym etapie zwykłego wezwania przez komisję. Zgodnie z art. 30 ustawy sąd może zarządzić przymusowe doprowadzenie przez Policję w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa na rozprawę albo uchylania się od zarządzonego poddania się badaniu przez biegłego lub obserwacji w zakładzie leczniczym.

Jeżeli sąd nie ma opinii biegłego w przedmiocie uzależnienia od alkoholu, może zarządzić odpowiednie badania. Może też, jeżeli na podstawie opinii biegłego uzna to za niezbędne, zarządzić oddanie osoby badanej pod obserwację w zakładzie leczniczym na czas nie dłuższy niż 2 tygodnie. W wyjątkowych wypadkach, na wniosek zakładu, termin ten może zostać przedłużony do 6 tygodni. Przed wydaniem takiego postanowienia sąd wysłuchuje osobę, której postępowanie dotyczy.

Jeżeli sprawa obejmuje przemoc, zagrożenie dla dzieci albo awantury domowe, równolegle mogą pojawić się inne działania: zawiadomienie policji, procedura „Niebieskie Karty”, wnioski rodzinne lub środki ochrony przed przemocą. Gdy komisja składa wniosek do sądu o zarządzenie poddania się badaniom, a w tle pojawia się ryzyko dla domowników, przydatny może być także artykuł: ochrona bliskich osoby uzależnionej.

Czy sąd może zobowiązać do leczenia odwykowego?

Tak, ale wyłącznie po spełnieniu przesłanek ustawowych. Sąd może zobowiązać osobę uzależnioną od alkoholu do poddania się leczeniu w stacjonarnym albo niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego, jeżeli zachodzą okoliczności wskazane w art. 24 ustawy.

Postępowanie toczy się przed sądem rejonowym właściwym według miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, której dotyczy sprawa, w trybie nieprocesowym. Sąd ocenia dokumenty, opinię biegłych, stanowisko osoby zainteresowanej i pozostały materiał dowodowy. Samo niestawienie się na komisji nie przesądza więc jeszcze o obowiązku leczenia, ale może być jednym z elementów obrazu sprawy.

Obowiązek leczenia trwa tak długo, jak wymaga tego cel leczenia, nie dłużej jednak niż 2 lata od uprawomocnienia się orzeczenia. Na czas trwania obowiązku leczenia sąd może ustanowić nadzór kuratora.

Co zrobić po otrzymaniu wezwania?

Najrozsądniej nie ignorować pisma. Jeżeli chcesz uniknąć eskalacji sprawy, sprawdź dokładnie, kto Cię wzywa, na jaki termin, w jakim celu i czy pismo zawiera pouczenie. Warto zachować kopertę, wezwanie oraz potwierdzenia odbioru.

• Jeżeli możesz przyjść - staw się i przedstaw swoje stanowisko spokojnie oraz rzeczowo.
• Jeżeli nie możesz przyjść - wyślij krótkie usprawiedliwienie i poproś o nowy termin.
• Jeżeli nie zgadzasz się z zarzutami - przygotuj dokumenty i dowody, np. zaświadczenia, pisma, świadków, dowody leczenia albo terapii.
• Jeżeli sprawa trafiła już do sądu - potraktuj wezwania sądowe priorytetowo, bo ich ignorowanie może skończyć się przymusowym doprowadzeniem.

FAQ

Podsumowanie

Niestawienie się na komisji antyalkoholowej zwykle nie powoduje natychmiastowej kary, ale może pogorszyć sytuację procesową osoby wezwanej. Komisja może bowiem uznać, że dobrowolna rozmowa nie jest możliwa, i przekazać sprawę do kolejnego etapu. Najpoważniejsze konsekwencje pojawiają się dopiero w sądzie: zarządzenie badania przez biegłych, obserwacja, przymusowe doprowadzenie przez Policję oraz zobowiązanie do leczenia odwykowego.

Jeżeli otrzymałeś wezwanie, nie lekceważ go. Ustal, na jakim etapie jest sprawa, czy możesz usprawiedliwić nieobecność i jakie dowody warto przedstawić. W sprawach rodzinnych, przemocowych i dotyczących dzieci reakcja powinna być szczególnie szybka.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w szczególności art. 24-30 - Dz.U. 1982 nr 35 poz. 230; aktualny tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 2151.
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 grudnia 2007 r. w sprawie biegłych w przedmiocie uzależnienia od alkoholu - tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 1936.
3. Informacje Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom dotyczące procedury zobowiązania do leczenia odwykowego.