Badanie alkomatem kilka godzin po kolizji – jak bronić się po alkoholu wypitym później

W sprawach, w których policja bada trzeźwość dopiero po kilku godzinach od kolizji, zasadnicze pytanie brzmi nie to, jaki był wynik w chwili badania, ale czy da się wiarygodnie odtworzyć stan organizmu w chwili prowadzenia pojazdu. Taka ocena jest możliwa, ale nie w każdej sprawie będzie jednoznaczna.

Znaczenie mają tu zarówno przepisy prawa karnego materialnego, jak i dowodowego. Jeżeli chodzi o odpowiedzialność za prowadzenie pojazdu po alkoholu, podstawą są przede wszystkim art. 178a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny oraz art. 87 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń. O tym, czy mamy do czynienia ze stanem po użyciu alkoholu albo stanem nietrzeźwości, decydują progi z art. 46 ust. 2 i 3 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Czy wynik z późnego badania alkomatem wystarcza do skazania?

Nie zawsze. Jeżeli między kolizją a badaniem minęło kilka godzin, sąd lub prokurator musi ocenić, czy wynik badania odnosi się do chwili jazdy, czy tylko do późniejszego stanu organizmu. Sam odczyt z alkomatu z godziny 19:00 nie przesądza jeszcze automatycznie, jaki był stan kierowcy o 10:00 lub 11:00.

W postępowaniu karnym organ ma obowiązek wyjaśnić wszystkie istotne okoliczności sprawy, zarówno obciążające, jak i odciążające, co wynika z art. 4 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Z kolei zgodnie z art. 7 Kodeksu postępowania karnego ocena dowodów jest swobodna, ale musi być logiczna i oparta na całokształcie materiału.

Dlatego w takich sprawach zwykle potrzebny jest dowód z opinii biegłego, jeżeli do ustalenia stanu trzeźwości konieczne są wiadomości specjalne. Podstawę stanowi art. 193 § 1 Kodeksu postępowania karnego.

Jak biegły ustala stan trzeźwości w chwili kolizji?

Biegły z zakresu toksykologii albo medycyny sądowej nie „zgaduje”, lecz dokonuje rekonstrukcji na podstawie danych z akt. Bada w szczególności:

• dokładną godzinę zdarzenia,
• godziny poszczególnych badań alkomatem lub pobrania krwi,
• wyniki kolejnych pomiarów,
• deklarowaną ilość i rodzaj alkoholu,
• czas i sposób spożycia,
• masę ciała, wzrost, płeć, wiek,
• spożyte posiłki, leki i stan zdrowia,
• zachowanie kierowcy obserwowane przez świadków.

Jeżeli kierowca twierdzi, że pił dopiero po kolizji, biegły musi ocenić, czy taki przebieg zdarzeń jest zgodny z wynikiem późniejszego badania. Czasem możliwe jest wskazanie jednego najbardziej prawdopodobnego wariantu, ale w innych sprawach biegły przedstawia kilka wariantów albo stwierdza, że nie da się ustalić stanu z wystarczającą pewnością.

W praktyce szczególnie ważne są pierwsze wyjaśnienia i dane wpisane do protokołu badania trzeźwości. Jeżeli od początku podawano, że alkohol został wypity dopiero po zdarzeniu, zwiększa to wiarygodność tej wersji. Jeżeli taka wersja pojawia się dopiero później, organ może potraktować ją jako linię obrony.

W podobnych sprawach znaczenie ma także to, czy istnieją konsekwencje przy braku badania alkomatem zanim biegły wyda taką opinię.

Jakie progi alkoholu mają znaczenie prawne?

Rozróżnienie między wykroczeniem a przestępstwem ma podstawowe znaczenie:

Stan po użyciu alkoholu przy prowadzeniu pojazdu mechanicznego co do zasady wyczerpuje znamiona wykroczenia z art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń. Stan nietrzeźwości przy prowadzeniu pojazdu mechanicznego w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym oznacza co do zasady przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego.

Jeżeli analiza akt ma dotyczyć już nie samej rekonstrukcji, ale kary po ustalenia zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, warto znać także sankcje za stwierdzony stan nietrzeźwości.

Jakie dowody są najważniejsze, jeśli alkohol był wypity dopiero po kolizji?

Najlepiej działają dowody zewnętrzne, a nie samo twierdzenie kierowcy. W szczególności warto zabezpieczyć:

• świadków, którzy widzieli spożywanie alkoholu już po zdarzeniu,
• nagrania z monitoringu,
• rachunki ze sklepu lub stacji paliw,
• wiadomości SMS, komunikatory, historię połączeń,
• dane osób, z którymi kierowca kontaktował się po kolizji,
• informacje o stanie emocjonalnym po zdarzeniu, jeśli to tłumaczy późniejsze picie,
• protokół oględzin, notatki urzędowe i dokładne godziny interwencji.

Trzeba też pilnować spójności. Jeżeli w jednej wypowiedzi pada informacja o 200 ml wódki, w drugiej o 500 ml, a w trzeciej o piwie i wódce w innych godzinach, biegły może uznać dane wejściowe za niewiarygodne. Wtedy opinia będzie mniej korzystna albo wręcz obciążająca.

Czy sąd musi powołać biegłego?

Jeżeli ustalenie stanu trzeźwości w chwili jazdy wymaga wiedzy specjalistycznej, co przy kilku godzinach przerwy między zdarzeniem a badaniem jest typowe, organ powinien skorzystać z opinii biegłego na podstawie art. 193 § 1 Kodeksu postępowania karnego. W praktyce bez takiej opinii trudno rzetelnie ocenić wpływ późniejszego spożycia alkoholu na wynik badania.

Strona może składać wnioski dowodowe, w tym o powołanie biegłego albo o opinię uzupełniającą, co wynika z art. 167 Kodeksu postępowania karnego oraz art. 201 Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli opinia jest niepełna, niejasna albo wewnętrznie sprzeczna, można domagać się jej uzupełnienia albo powołania innego biegłego.

Co grozi, jeśli organ uzna, że kierowca był nietrzeźwy w chwili jazdy?

Jeżeli zostanie przyjęty stan nietrzeźwości z art. 46 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zastosowanie ma art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Oprócz kary zasadniczej sąd orzeka również środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Co do zasady zakaz ten wynosi od 3 do 15 lat na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego.

Dodatkowo sąd orzeka świadczenie pieniężne na Fundusz Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości co najmniej 5000 zł – art. 43a § 2 Kodeksu karnego. Przy ponownym skazaniu konsekwencje są dalej idące.

Jeżeli organ przyjmie jedynie stan po użyciu alkoholu, odpowiedzialność opiera się zasadniczo na art. 87 § 1 Kodeksu wykroczeń. W takiej sprawie również możliwy jest zakaz prowadzenia pojazdów – na podstawie art. 87 § 3 Kodeksu wykroczeń.

W sprawach, w których brak bezpośredniego dowodu jazdy w stanie nietrzeźwości, znaczenie może mieć także obrona przy braku bezpośrednich dowodów, zwłaszcza gdy Pana wyjaśnienia, które winne być spójne, są kwestionowane przez organ.

Jak bronić się praktycznie w takiej sprawie?

Jeżeli rzeczywiście alkohol został wypity dopiero po kolizji, najważniejsze są szybkie i uporządkowane działania:

1. spisać dokładną chronologię dnia: godziny jazdy, kolizji, powrotu do domu, spożycia alkoholu, kontaktów z innymi osobami i przyjazdu policji,
2. ustalić świadków i ich dane kontaktowe,
3. zabezpieczyć rachunki, monitoring, wiadomości i historię połączeń,
4. sprawdzić, co dokładnie wpisano do protokołu badania trzeźwości,
5. złożyć wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lub o opinię uzupełniającą, jeśli dotychczasowa jest niejasna,
6. unikać zmieniania wersji wydarzeń bez mocnego powodu, bo to zwykle osłabia linię obrony.

Znaczenie ma też to, czy w chwili przyjazdu policji były już widoczne objawy świeżego spożycia, czy raczej fazy eliminacji alkoholu. To jednak wymaga oceny specjalistycznej i zależy od konkretnego stanu faktycznego.

FAQ

Czy mogę zostać skazany tylko na podstawie wyniku alkomatu z kilku godzin po kolizji?

Tak, ale tylko wtedy, gdy z całego materiału dowodowego, w tym z opinii biegłego, będzie wynikało, że w chwili jazdy był Pan co najmniej w stanie po użyciu alkoholu albo w stanie nietrzeźwości. Sam późny wynik bez analizy okoliczności sprawy często nie wystarcza.

Czy warto powoływać świadków, którzy widzieli mnie po zdarzeniu?

Tak. Świadkowie, którzy potwierdzą spożywanie alkoholu dopiero po kolizji, mogą mieć duże znaczenie. Najlepiej, gdy ich relacja da się powiązać z konkretnymi godzinami i innymi dowodami.

Czy biegły może stwierdzić stan trzeźwości jednoznacznie?

Czasem tak, ale nie zawsze. Przy długim odstępie czasu, niepełnych danych albo niespójnych wyjaśnieniach biegły może wskazać jedynie prawdopodobieństwo albo kilka wariantów.

Czy mam prawo kwestionować opinię biegłego?

Tak. Jeżeli opinia jest niejasna, niepełna albo sprzeczna, można wnosić o jej uzupełnienie albo o powołanie innego biegłego na podstawie art. 201 Kodeksu postępowania karnego.

Czy późniejsze wypicie alkoholu zawsze wyłącza odpowiedzialność?

Nie. Taka obrona jest skuteczna tylko wtedy, gdy da się ją wiarygodnie udowodnić. Jeżeli dowodów brak albo wersja wydarzeń jest niespójna, organ może ją odrzucić.

Źródła

• art. 178a § 1, art. 42 § 2, art. 43a § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 4, art. 7, art. 167, art. 193 § 1, art. 201 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
• art. 87 § 1 i § 3 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• art. 46 ust. 2 i 3 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi