Zaniżona faktura za samochód z komisu – wezwanie z urzędu skarbowego

Wezwanie do urzędu skarbowego po zakupie auta z komisu

W praktyce urząd skarbowy najczęściej wzywa kupującego jako świadka, gdy prowadzi kontrolę podatkową, czynności sprawdzające albo postępowanie dotyczące komisu. Organ chce wtedy ustalić, jaka była rzeczywista cena samochodu, czy część zapłaty przekazano poza fakturą, kto ustalał treść dokumentów oraz czy podobny schemat dotyczył także innych klientów.

Jeżeli kupił Pan samochód za 15 000 zł, a faktura VAT marża wskazuje 5000 zł, to urząd może uznać, że dokument nie odpowiada rzeczywistemu przebiegowi transakcji. Sama okoliczność wezwania nie przesądza jeszcze o winie kupującego. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy kupujący wiedział o zaniżeniu, czy świadomie zgodził się na taki dokument, czy posługiwał się nim w urzędach oraz czy ma dowody rzeczywistej zapłaty.

W sprawach dotyczących zakup z komisu istotne bywa także to, czy transakcja była jednorazowym zakupem konsumenckim, czy elementem szerszej działalności albo regularnego handlu autami. Inaczej wygląda sytuacja zwykłego nabywcy prywatnego, a inaczej osoby prowadzącej obrót pojazdami lub kupującej samochody z zamiarem dalszej odsprzedaży.

Czy trzeba stawić się na wezwanie z urzędu?

Tak, jeżeli wezwanie zostało prawidłowo doręczone i wynika z niego obowiązek osobistego stawiennictwa. Zgodnie z art. 262 Ordynacji podatkowej świadek, który bez uzasadnionej przyczyny nie stawi się, bezzasadnie odmówi złożenia zeznań albo opuści miejsce czynności bez zgody organu, może zostać ukarany karą porządkową. W 2026 r. maksymalna wysokość tej kary wynosi 3800 zł.

Jeżeli termin jest niemożliwy do dochowania, warto przed terminem skontaktować się z urzędem, złożyć wniosek o zmianę terminu i dołączyć potwierdzenie przyczyny, np. zwolnienie lekarskie, bilet, wezwanie do innego organu albo dokument potwierdzający pobyt za granicą. Bierne zignorowanie wezwania jest najgorszym rozwiązaniem.

Czy świadek może odmówić odpowiedzi na pytania?

Trzeba odróżnić odmowę złożenia zeznań od odmowy odpowiedzi na konkretne pytanie. W postępowaniu podatkowym zasadą jest obowiązek złożenia zeznań przez świadka. Pełne prawo odmowy zeznań przysługuje tylko określonym osobom bliskim strony postępowania, m.in. małżonkowi, wstępnym, zstępnym, rodzeństwu, powinowatym pierwszego stopnia oraz osobom pozostającym ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.

Niezależnie od tego świadek może odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego samego albo osoby bliskie na odpowiedzialność karną lub karną skarbową. To bardzo ważne przy pytaniach typu: „Czy zgodził się Pan na wpisanie niższej ceny?”, „Czy przekazał Pan część ceny gotówką poza fakturą?” albo „Czy wiedział Pan, że faktura nie odpowiada rzeczywistej cenie?”. Odmowa powinna dotyczyć konkretnego pytania i najlepiej zostać zgłoszona wprost do protokołu z powołaniem się na art. 196 § 2 Ordynacji podatkowej. Zbliżonym zagadnieniem jest sfałszowana faktura za wykup auta.

Nie należy jednak nadużywać tej instytucji. Odpowiedź na pytanie neutralne, np. o datę zakupu, markę auta, sposób kontaktu z komisem czy fakt otrzymania dokumentu, zwykle nie musi narażać świadka na odpowiedzialność. Każdą sytuację trzeba oceniać osobno.

Fałszywe zeznania są większym ryzykiem niż przyznanie faktów

Najbardziej ryzykowne jest składanie nieprawdziwych zeznań. Zgodnie z art. 233 § 1 Kodeksu karnego osoba, która w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy zeznaje nieprawdę albo zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Jeżeli nieprawdziwe zeznanie wynika z obawy przed odpowiedzialnością grożącą świadkowi albo jego najbliższym, przepis przewiduje odrębny typ czynu zagrożony karą od 3 miesięcy do 5 lat.

Odpowiedzialność za fałszywe zeznania wymaga, aby osoba przyjmująca zeznanie uprzedziła świadka o odpowiedzialności karnej albo odebrała od niego przyrzeczenie. W postępowaniu podatkowym organ powinien przed przesłuchaniem pouczyć świadka o prawie odmowy zeznań, prawie odmowy odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.

Nie jest dobrym rozwiązaniem opowiadanie wersji, że „nie zauważyłem kwoty na fakturze”, jeżeli nie jest to prawda. Bezpieczniej jest odpowiadać zgodnie z pamięcią, nie zgadywać, nie dopowiadać faktów i wyraźnie wskazywać, czego się nie pamięta. „Nie pamiętam” jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy rzeczywiście Pan nie pamięta.

Zaniżona faktura VAT marża – jakie konsekwencje są możliwe?

Faktura VAT marża jest stosowana m.in. przy sprzedaży towarów używanych, w tym samochodów, gdy spełnione są warunki z ustawy o VAT. Przy tej procedurze podatek jest rozliczany od marży sprzedawcy, a nie od całej ceny sprzedaży. Jeżeli więc na fakturze wpisano cenę niższą niż faktycznie zapłacona, organ może badać, czy komis nie zaniżył podstawy opodatkowania i przychodu.

Dla kupującego będącego osobą prywatną podstawowe ryzyko nie polega zwykle na dopłacie VAT, bo podatnikiem VAT jest sprzedawca. Ryzyko może pojawić się wtedy, gdy kupujący świadomie uczestniczył w zaniżeniu ceny, zaakceptował nierzetelny dokument albo później posługiwał się nim jako prawdziwym, np. przy rejestracji pojazdu albo w innych czynnościach urzędowych.

Kodeks karny skarbowy przewiduje odpowiedzialność m.in. za wystawienie nierzetelnej faktury oraz za posługiwanie się takim dokumentem. Nie oznacza to automatycznie, że każdy kupujący zostanie ukarany. Organ musi badać konkretny stan faktyczny: wiedzę kupującego, zamiar, przebieg płatności, korespondencję, świadków, potwierdzenia przelewów i treść dokumentów.

Czy kupujący musi dopłacić PCC od samochodu?

Przy zakupie samochodu od komisu będącego podatnikiem VAT, udokumentowanym fakturą VAT marża, kupujący co do zasady nie płaci podatku od czynności cywilnoprawnych. Wynika to z wyłączenia czynności opodatkowanych VAT z PCC. Inaczej mogłoby być przy zakupie od osoby prywatnej na podstawie umowy sprzedaży, gdzie podstawą PCC jest zasadniczo wartość rynkowa rzeczy.

W opisanej sytuacji główny problem dotyczy więc nie tyle PCC kupującego, ile rzetelności faktury i rozliczeń podatkowych sprzedawcy. Organ może jednak porównywać dokumenty z realną wartością rynkową samochodu, ogłoszeniami, stanem auta, przebiegiem i wyposażeniem, aby ustalić, czy kwota wpisana na fakturze była wiarygodna.

Jak przygotować się do przesłuchania w urzędzie skarbowym?

Przed wizytą w urzędzie warto odtworzyć przebieg transakcji i zebrać dokumenty. Przydatne mogą być: faktura, umowa albo zamówienie, potwierdzenia przelewów, wypłaty gotówki, korespondencja z komisem, ogłoszenie sprzedaży, potwierdzenie rejestracji, historia rozmów, dane osób obecnych przy zakupie oraz dokumenty potwierdzające stan pojazdu.

Podczas przesłuchania należy odpowiadać rzeczowo. Jeżeli czegoś Pan nie pamięta, trzeba to powiedzieć. Jeżeli pamięta Pan tylko przybliżone okoliczności, należy zaznaczyć, że odpowiedź jest przybliżona. Jeżeli pytanie może Pana narazić na odpowiedzialność karną lub karną skarbową, można odmówić odpowiedzi na to konkretne pytanie i zażądać wpisania odmowy do protokołu.

Po zakończeniu przesłuchania trzeba dokładnie przeczytać protokół. Jeżeli zapis jest nieprecyzyjny, pomija ważne zastrzeżenia albo zmienia sens wypowiedzi, należy żądać sprostowania przed podpisaniem. Podpisanie protokołu bez uwag może później utrudnić wykazywanie, że zeznanie brzmiało inaczej.

Czego nie robić po otrzymaniu wezwania?

Nie należy kontaktować się z komisem w celu ustalenia wspólnej wersji wydarzeń. Taka rozmowa może później zostać oceniona negatywnie, zwłaszcza jeżeli organ zbiera dowody w sprawie nierzetelnych faktur. Nie należy też niszczyć dokumentów, usuwać korespondencji ani tworzyć dokumentów po fakcie.

Nie warto samodzielnie składać pism, w których kupujący przyznaje się do świadomego udziału w zaniżeniu faktury, zanim zostanie ocenione, jaki ma status procesowy i jakie ryzyka wynikają z akt sprawy. W niektórych sprawach możliwe jest rozważenie czynnego żalu na gruncie Kodeksu karnego skarbowego, ale po rozpoczęciu czynności przez organ jego skuteczność może być ograniczona. Taką decyzję najlepiej podjąć po analizie dokumentów.

FAQ

Czy samo wezwanie z urzędu skarbowego oznacza, że mam zarzuty?

Nie. Wezwanie może oznaczać, że urząd chce przesłuchać Pana jako świadka w sprawie komisu. Trzeba jednak sprawdzić treść wezwania, bo inna jest sytuacja świadka, a inna osoby podejrzanej lub podejrzanego w sprawie karnej skarbowej.

Czy mogę powiedzieć, że nie odpowiem na żadne pytanie?

Zwykle nie. Świadek może odmówić odpowiedzi na konkretne pytanie, jeżeli odpowiedź mogłaby narazić jego lub osoby bliskie na odpowiedzialność karną albo karną skarbową. Ogólna odmowa składania zeznań bez ustawowej podstawy może skutkować karą porządkową.

Jaka kara porządkowa grozi za niestawienie się w urzędzie?

W 2026 r. kara porządkowa z art. 262 Ordynacji podatkowej może wynieść do 3800 zł. Kara może zostać nałożona m.in. za nieusprawiedliwione niestawiennictwo, bezzasadną odmowę zeznań albo opuszczenie miejsca czynności bez zgody organu.

Czy za fałszywe zeznania przed urzędem skarbowym grozi kara więzienia?

Tak. Jeżeli świadek został prawidłowo pouczony i zeznaje nieprawdę albo zataja prawdę, może odpowiadać z art. 233 Kodeksu karnego. Podstawowy typ tego przestępstwa jest zagrożony karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Czy kupujący odpowiada za zaniżoną fakturę wystawioną przez komis?

Nie automatycznie. Podstawowa odpowiedzialność za prawidłowe wystawienie faktury spoczywa na sprzedawcy. Kupujący może jednak mieć problem, jeżeli świadomie zgodził się na nieprawdziwą fakturę, brał udział w zaniżeniu ceny albo posługiwał się nierzetelnym dokumentem.

Czy przy fakturze VAT marża trzeba płacić PCC?

Co do zasady nie, jeżeli sprzedaż była objęta VAT i udokumentowana fakturą VAT marża. PCC może mieć znaczenie przy sprzedaży między osobami prywatnymi, gdzie organ może badać wartość rynkową pojazdu.

Czy warto przed przesłuchaniem poprawiać fakturę?

Jeżeli faktura jest niezgodna z rzeczywistością, korekty powinien dokonać sprzedawca zgodnie z przepisami. Nie należy jednak tworzyć dokumentów po fakcie tylko po to, aby ukryć wcześniejsze nieprawidłowości. Przed podjęciem działań warto przeanalizować dowody i status sprawy.

Źródła

• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 196, art. 262 i art. 262a: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Obwieszczenie Ministra Finansów i Gospodarki z dnia 13 sierpnia 2025 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 262 § 1 Ordynacji podatkowej na rok 2026: Monitor Polski 2025 poz. 761.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 233: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 62: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 120 dotyczący procedury marży: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności art. 2 pkt 4: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.