Zaniżona cena samochodu w umowie a zwrot pieniędzy

Problem zaniżonej ceny samochodu w umowie pojawia się najczęściej wtedy, gdy po zakupie wychodzą na jaw poważne wady auta i kupujący chce odzyskać pieniądze. Przykładowo pan Dariusz zapłacił za samochód 15 000 zł, ale w umowie wpisano 10 000 zł. Po krótkim czasie diagnosta stwierdził wady konstrukcyjne zagrażające bezpieczeństwu w ruchu drogowym. Kupujący chce więc wykazać, że faktyczna cena była wyższa niż w dokumencie, i żądać zwrotu realnie zapłaconej kwoty.

Zaniżona cena samochodu w umowie - co to oznacza prawnie?

Samo wpisanie w umowie niższej ceny nie powoduje automatycznie nieważności sprzedaży samochodu. Umowa nadal może być skuteczna, ale w razie sporu powstaje poważny problem dowodowy. Dokument wskazuje bowiem cenę 10 000 zł, a kupujący twierdzi, że zapłacił 15 000 zł. Jeżeli sprzedawca temu zaprzeczy, sąd będzie musiał ocenić, która wersja jest wiarygodna.

Zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W praktyce oznacza to, że kupujący żądający zwrotu 15 000 zł powinien udowodnić nie tylko istnienie wady i zasadność odstąpienia od umowy, lecz także to, że właśnie taką kwotę zapłacił sprzedawcy.

Warto odróżnić dwie kwestie: zaniżenie ceny w umowie oraz odpowiedzialność sprzedawcy za wady pojazdu. Zaniżona cena utrudnia wykazanie wysokości roszczenia, ale nie odbiera kupującemu prawa do powoływania się na rękojmię, niezgodność towaru z umową albo inne podstawy odpowiedzialności sprzedawcy.

Jak udowodnić faktyczną cenę samochodu?

Najsilniejsze są dowody obiektywne, które powstały przed sporem albo w chwili transakcji. Sąd może brać pod uwagę m.in. potwierdzenie przelewu, historię wypłat gotówki, ogłoszenie sprzedaży z ceną 15 000 zł, korespondencję SMS lub e-mail, rozmowy z komunikatorów, potwierdzenie odbioru pieniędzy, a także zeznania osób obecnych przy przekazaniu kwoty.

Zeznania świadka mogą pomóc, zwłaszcza gdy świadek rzeczywiście był obecny przy ustalaniu ceny lub przy przekazaniu pieniędzy. Nie warto jednak opierać całej sprawy tylko na jednym świadku, jeżeli istnieje możliwość zabezpieczenia dodatkowych dowodów. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie całego materiału sprawy, co wynika z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Trzeba też pamiętać o art. 247 Kodeksu postępowania cywilnego. Dowód z zeznań świadków lub przesłuchania stron przeciwko treści dokumentu albo ponad jego treść może zostać dopuszczony między stronami czynności prawnej, jeżeli nie prowadzi to do obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności i sąd uzna to za konieczne ze względu na szczególne okoliczności. W sprawach o sprzedaż samochodu sąd może więc dopuścić takie dowody, ale nie dzieje się to automatycznie.

Wada samochodu a zwrot zapłaconej ceny

Jeżeli samochód został kupiony od osoby prywatnej, podstawą roszczeń jest najczęściej rękojmia za wady rzeczy sprzedanej. Zgodnie z art. 556 i następnymi Kodeksu cywilnego sprzedawca odpowiada za wadę fizyczną albo prawną rzeczy. W przypadku samochodu używanego trzeba jednak odróżnić normalne zużycie eksploatacyjne od wady, która istniała w chwili sprzedaży i czyni pojazd niezgodnym z umową albo istotnie ogranicza jego bezpieczne używanie.

Jeżeli wada jest istotna, kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy. Skutek jest praktyczny: kupujący powinien zwrócić samochód, a sprzedawca powinien zwrócić cenę. Jeżeli wada nie uzasadnia odstąpienia, możliwe może być żądanie obniżenia ceny, naprawy albo innych roszczeń zależnych od okoliczności sprawy.

Przy wadach zagrażających bezpieczeństwu kluczowe będzie wykazanie, że problem istniał już w chwili wydania auta, a nie powstał później wskutek eksploatacji. Pomocna jest opinia diagnosty, dokumentacja ze stacji kontroli pojazdów, zdjęcia, kosztorys naprawy, opinia rzeczoznawcy samochodowego, a w procesie często także opinia biegłego sądowego.

Zakup od osoby prywatnej a zakup od przedsiębiorcy

Jeżeli sprzedawcą była osoba prywatna, strony mogą w umowie ograniczyć albo wyłączyć rękojmię, o ile kupujący nie jest konsumentem kupującym od przedsiębiorcy. Takie wyłączenie nie pomoże jednak sprzedawcy, jeżeli podstępnie zataił wadę. Wtedy kupujący może powoływać się na odpowiedzialność sprzedawcy mimo zastrzeżeń w umowie.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy samochód został kupiony przez konsumenta od przedsiębiorcy, np. komisu albo firmy handlującej autami. W takim przypadku zasadnicze znaczenie mają przepisy ustawy o prawach konsumenta o braku zgodności towaru z umową. Konsument kieruje reklamację do sprzedawcy, a sprzedawca nie może ograniczyć ustawowych uprawnień konsumenta na jego niekorzyść.

Jeżeli sprzedawcą był przedsiębiorca, ważne są też dokumenty sprzedaży. Faktura, paragon, umowa, potwierdzenie płatności oraz korespondencja ze sprzedawcą mogą przesądzać o tym, jaki tryb dochodzenia roszczeń będzie właściwy. W sprawach dotyczących dokumentów sprzedaży może mieć znaczenie także problem taki jak odmowa FV za wykup auta.

Czy zapłata PCC od wyższej kwoty pomoże w sądzie?

Podatek od czynności cywilnoprawnych przy zakupie samochodu od osoby prywatnej wynosi co do zasady 2% podstawy opodatkowania. Podstawą jest wartość rynkowa rzeczy, a nie dowolnie wpisana w umowie cena. Kupujący powinien złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek w terminie 14 dni od zawarcia umowy, chyba że transakcja nie podlega PCC, np. z powodu sprzedaży opodatkowanej VAT albo udokumentowanej fakturą w typowej sprzedaży przez przedsiębiorcę.

Zapłacenie PCC od kwoty 15 000 zł może być argumentem pomocniczym, bo pokazuje, że kupujący deklarował wobec urzędu skarbowego wyższą wartość transakcji. Nie jest to jednak dowód rozstrzygający. Urząd skarbowy nie potwierdza przez przyjęcie podatku, że sprzedawca otrzymał właśnie taką kwotę. Dla sądu cywilnego nadal ważne będą wszystkie dowody dotyczące faktycznego przekazania pieniędzy.

Jeżeli w umowie wpisano kwotę zaniżoną po to, aby zmniejszyć podatek, trzeba liczyć się z ryzykiem podatkowym i dowodowym. Zaniżanie ceny może podważać wiarygodność stron, a urząd skarbowy może badać wartość rynkową pojazdu. Jeżeli deklaracja PCC nie została jeszcze złożona, należy rozliczyć ją zgodnie z rzeczywistą wartością rynkową, a nie z kwotą wpisaną wyłącznie dla pozoru.

Co zrobić przed skierowaniem sprawy do sądu?

W pierwszej kolejności kupujący powinien zabezpieczyć samochód i dowody. Jeżeli pojazd ma wady zagrażające bezpieczeństwu, nie należy go dalej eksploatować bez oceny technicznej. Warto uzyskać pisemne stanowisko diagnosty albo rzeczoznawcy oraz zachować wszelkie rachunki, zdjęcia i korespondencję ze sprzedawcą.

Następnie należy skierować do sprzedawcy pisemne oświadczenie lub reklamację. W piśmie trzeba wskazać, jakie wady stwierdzono, kiedy zostały ujawnione, jakie żądanie zgłasza kupujący oraz jaką kwotę uważa za faktycznie zapłaconą. Jeżeli kupujący odstępuje od umowy, powinien jasno wezwać sprzedawcę do zwrotu ceny i jednocześnie zaoferować zwrot samochodu.

W pozwie trzeba będzie wykazać zarówno podstawę odpowiedzialności sprzedawcy, jak i wysokość żądania. Przy zaniżonej cenie w umowie szczególnego znaczenia nabiera spójność twierdzeń. Jeżeli kupujący najpierw podpisuje dokument z ceną 10 000 zł, a później żąda 15 000 zł, powinien logicznie wyjaśnić przyczynę rozbieżności i przedstawić dowody potwierdzające rzeczywistą zapłatę.

Czy można odzyskać pełne 15 000 zł?

Jest to możliwe, ale zależy od materiału dowodowego. Kupujący ma większe szanse, jeżeli potrafi wykazać trzy rzeczy: po pierwsze, że zapłacił 15 000 zł; po drugie, że samochód miał istotną wadę istniejącą już w chwili sprzedaży; po trzecie, że skutecznie odstąpił od umowy albo ma inną podstawę żądania zwrotu pieniędzy.

Jeżeli sąd uzna, że rzeczywista cena nie została udowodniona, może przyjąć cenę wpisaną w umowie. Jeżeli sąd uzna, że wada nie była istotna albo nie istniała w chwili sprzedaży, kupujący może nie odzyskać pełnej ceny, choć w określonych sytuacjach nadal może dochodzić obniżenia ceny lub odszkodowania.

Najtrudniejsze są sprawy, w których cała dopłata ponad kwotę z umowy została przekazana gotówką bez pokwitowania, a jedynym dowodem jest zeznanie osoby blisko związanej z kupującym. Nie oznacza to przegranej, ale wymaga bardzo starannego przygotowania sprawy.

FAQ

Czy można udowodnić w sądzie cenę wyższą niż wpisana w umowie?

Tak, ale wymaga to dowodów. Sąd może oceniać zeznania świadków, przesłuchanie stron, korespondencję, ogłoszenie sprzedaży, potwierdzenia płatności i inne dokumenty. Im więcej niezależnych dowodów, tym większa szansa na wykazanie rzeczywistej ceny.

Czy sam świadek wystarczy do wykazania prawdziwej ceny auta?

Może wystarczyć, ale nie jest to pewne. Sąd oceni, czy świadek był bezpośrednio obecny przy transakcji, czy jest wiarygodny i czy jego zeznania pasują do pozostałych dowodów. Bezpieczniej jest mieć także dokumenty lub korespondencję.

Czy zapłata PCC od wyższej kwoty potwierdza cenę sprzedaży?

Nie przesądza sprawy. Deklaracja PCC może być dowodem pomocniczym, ale nie dowodzi sama przez się, że sprzedawca otrzymał wyższą kwotę. Dla sądu ważne będą dowody faktycznej zapłaty.

Czy przy wadliwym samochodzie używanym można żądać zwrotu pieniędzy?

Tak, jeżeli wada jest istotna i spełnione są przesłanki odstąpienia od umowy albo odpowiedzialności sprzedawcy. Kupujący musi jednak wykazać, że wada istniała w chwili sprzedaży albo miała wtedy swoją przyczynę.

Co, jeśli w umowie wyłączono rękojmię?

Przy sprzedaży między osobami prywatnymi wyłączenie rękojmi może być skuteczne. Nie chroni jednak sprzedawcy, który podstępnie zataił wadę. Przy sprzedaży konsumentowi przez przedsiębiorcę nie można ograniczać ustawowych uprawnień konsumenta na jego niekorzyść.

Czy zaniżenie ceny w umowie może zaszkodzić kupującemu?

Tak. Zaniżona cena utrudnia wykazanie wysokości roszczenia, może osłabić wiarygodność stron i wywołać konsekwencje podatkowe. Dlatego w sporze trzeba jasno wyjaśnić, dlaczego w umowie wpisano inną kwotę niż faktycznie zapłacona.

Czy trzeba zwrócić samochód, aby odzyskać całą cenę?

Przy skutecznym odstąpieniu od umowy strony powinny zwrócić sobie wzajemne świadczenia: kupujący oddaje samochód, a sprzedawca zwraca cenę. Jeżeli kupujący chce zatrzymać pojazd, właściwsze może być żądanie obniżenia ceny.

Podsumowanie

Kupujący, który zapłacił więcej za samochód, niż wpisano w umowie, może próbować dochodzić zwrotu rzeczywiście zapłaconej kwoty. Musi jednak liczyć się z trudniejszym postępowaniem dowodowym. Samo twierdzenie, że cena była wyższa, zwykle nie wystarczy, zwłaszcza gdy sprzedawca temu zaprzecza.

Najważniejsze jest szybkie zabezpieczenie dowodów: dokumentacji technicznej pojazdu, opinii diagnosty lub rzeczoznawcy, korespondencji ze sprzedawcą, ogłoszenia oraz dowodów zapłaty. Jeżeli sprawa trafi do sądu, o wyniku zadecyduje spójność całego materiału dowodowego, a nie tylko kwota wpisana w umowie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w szczególności art. 6 oraz art. 556 i nast.

2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296, w szczególności art. 233 § 1 i art. 247.

3. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych - Dz.U. 2000 nr 86 poz. 959.

4. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta - Dz.U. 2014 poz. 827, w szczególności przepisy o braku zgodności towaru z umową.

5. Informacje UOKiK o reklamacji i niezgodności towaru z umową - prawakonsumenta.uokik.gov.pl.