Znęcanie psychiczne przez męża alkoholika a rozwód z jego winy

Rozwód z mężem alkoholikiem stosującym przemoc psychiczną

Podstawą rozstrzygnięcia w sprawie rozwodowej są przede wszystkim przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 56 K.r.o. sąd może orzec rozwód, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Zupełny rozkład oznacza zwykle ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, a trwałość oznacza, że powrót do wspólnego pożycia nie jest realny.

Jeżeli mąż nadużywa alkoholu, urządza awantury, poniża żonę, grozi jej, izoluje ją, kontroluje, wyzywa, niszczy rzeczy lub stosuje przemoc wobec dziecka, takie zachowania mogą świadczyć zarówno o rozkładzie pożycia, jak i o winie męża. Sam alkoholizm nie zawsze automatycznie przesądza o winie, ale nadużywanie alkoholu połączone z agresją, zaniedbywaniem rodziny, odmową leczenia i przemocą najczęściej ma istotne znaczenie dowodowe.

Sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo gdy rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. W sprawach z przemocą domową argument dobra dziecka często przemawia jednak za uporządkowaniem sytuacji rodzinnej, powierzeniem opieki bezpiecznemu rodzicowi i ograniczeniem kontaktów z rodzicem stosującym przemoc.

Rozwód z wyłącznej winy męża – co trzeba udowodnić?

Jeżeli żona żąda rozwodu z wyłącznej winy męża, powinna w pozwie wyraźnie wskazać takie żądanie. Sąd w wyroku rozwodowym co do zasady orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Od orzekania o winie sąd odstępuje tylko na zgodne żądanie obojga małżonków.

Wina w rozkładzie pożycia polega na zawinionym naruszeniu obowiązków małżeńskich, w szczególności obowiązku wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, wierności, lojalności i współdziałania dla dobra rodziny. W orzecznictwie przyjmuje się, że przypisanie winy wymaga związku między zachowaniem małżonka a rozkładem pożycia. Dlatego w pozwie nie wystarczy napisać, że mąż jest alkoholikiem lub znęca się psychicznie. Trzeba opisać konkretne zdarzenia: daty interwencji, groźby, awantury, poniżanie, uderzenie dziecka, świadków, nagrania, dokumenty i skutki dla rodziny.

Przy żądaniu wyłącznej winy męża trzeba pamiętać o jeszcze jednej zasadzie: jeżeli sąd uzna, że także żona choćby w niewielkim stopniu przyczyniła się zawinionym zachowaniem do rozkładu pożycia, może orzec winę obojga małżonków. Nie oznacza to jednak, że osoba doznająca przemocy ma rezygnować z żądania winy. Oznacza to, że pozew powinien być dobrze przygotowany dowodowo.

Jakie dowody przemocy i alkoholizmu warto zebrać?

W sprawie rozwodowej najważniejsze są dowody pokazujące konkretne zachowania męża i ich wpływ na rozpad małżeństwa oraz bezpieczeństwo dzieci. Mogą to być w szczególności:

• notatki z interwencji Policji, dokumentacja procedury „Niebieskie Karty”, zawiadomienia do prokuratury i pisma z sądu rodzinnego,
• zaświadczenia lekarskie, dokumentacja z SOR, obdukcja, opinie psychologa lub pedagoga szkolnego,
• zeznania świadków: rodziny, sąsiadów, znajomych, nauczycieli, kuratora, pracownika socjalnego,
• wiadomości SMS, e-maile, komunikatory, zdjęcia zniszczeń, rachunki za naprawy, dokumentacja leczenia odwykowego lub odmowy leczenia,
• nagrania awantur, o ile ich użycie w procesie zostanie ocenione przez sąd jako dopuszczalne i potrzebne; w praktyce sądy często analizują takie dowody, ale sposób ich pozyskania może mieć znaczenie.

Dowody powinny być opisane w pozwie w sposób uporządkowany: do jakiego faktu mają służyć, co potwierdzają i dlaczego są istotne. Jeżeli doszło do uderzenia dziecka, warto jak najszybciej zabezpieczyć dokumentację medyczną, zgłosić sprawę Policji lub prokuraturze i zawiadomić sąd rodzinny, jeżeli dobro dziecka jest zagrożone.

Przemoc domowa – szybka ochrona przed sprawcą

Znęcanie psychiczne nad osobą najbliższą może stanowić przestępstwo z art. 207 Kodeksu karnego. Zasadnicza postać tego czynu jest zagrożona karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba nieporadna ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny, odpowiedzialność może być surowsza. Kwalifikacja prawna zależy jednak od konkretnych zachowań, czasu ich trwania, skutków i dowodów.

W razie przemocy domowej nie trzeba czekać na wyrok rozwodowy. Osoba doznająca przemocy może wezwać Policję, żądać wszczęcia procedury „Niebieskie Karty”, złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz wnioskować o środki izolacyjne. Policja albo Żandarmeria Wojskowa mogą wydać wobec osoby stosującej przemoc nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania, zakaz zbliżania się do mieszkania, zakaz kontaktowania się lub zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy. Takie środki co do zasady obowiązują 14 dni, a dalszej ochrony można dochodzić przed sądem.

Niezależnie od postępowania karnego i procedury „Niebieskie Karty” można złożyć do sądu cywilnego wniosek na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej, aby osoba stosująca przemoc została zobowiązana do opuszczenia mieszkania albo aby orzeczono zakaz zbliżania się lub kontaktowania. W sprawie rozwodowej można też żądać zabezpieczenia na czas procesu, zwłaszcza w zakresie alimentów, kontaktów z dzieckiem, miejsca pobytu dziecka i sposobu korzystania ze wspólnego mieszkania.

Dzieci w wyroku rozwodowym – władza rodzicielska, miejsce pobytu i kontakty

W wyroku rozwodowym sąd musi rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, kontaktach z dzieckiem oraz o kosztach jego utrzymania i wychowania. Sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu rodzicowi i ograniczyć władzę drugiego do określonych obowiązków i uprawnień, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Jeżeli ojciec uderzył dziecko, nadużywa alkoholu, zachowuje się agresywnie lub dziecko boi się kontaktów, w pozwie warto rozważyć wniosek o ograniczenie kontaktów, kontakty w obecności matki, kuratora albo innej wskazanej osoby, zakaz kontaktów po spożyciu alkoholu, a w najpoważniejszych sytuacjach także o zakaz kontaktów. Sąd bada przede wszystkim dobro dziecka, a nie formalną równość rodziców.

W pozwie można także żądać zabezpieczenia na czas trwania postępowania, aby jeszcze przed wydaniem wyroku sąd tymczasowo ustalił miejsce pobytu dziecka przy matce, wysokość alimentów i sposób kontaktów z ojcem. Ma to szczególne znaczenie, gdy ojciec wywiera presję, grozi zabraniem dziecka albo nie łoży na jego utrzymanie.

Alimenty na dzieci po rozwodzie

Rodzice mają obowiązek utrzymywać dziecko, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie jego utrzymania i wychowania. Zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości rodzica zobowiązanego.

Możliwości zarobkowe nie oznaczają wyłącznie aktualnych, oficjalnie wykazywanych zarobków. Sąd może brać pod uwagę kwalifikacje, doświadczenie, stan zdrowia, realne możliwości pracy, majątek i standard życia rodzica. Jeżeli ojciec uchyla się od pracy, pracuje „na czarno” albo zaniża dochody, warto wskazać to w pozwie i przedstawić dowody dotyczące jego rzeczywistego poziomu życia.

W sprawie rozwodowej można złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas procesu. Jest to praktycznie bardzo ważne, ponieważ sprawy rozwodowe z orzekaniem o winie i konfliktami dotyczącymi dzieci mogą trwać długo.

Alimenty dla małżonka przy rozwodzie z winy męża

Znaczenie orzeczenia wyłącznej winy męża jest szczególnie widoczne przy alimentach między byłymi małżonkami. Art. 60 K.r.o. stanowi:

„§ 1. Małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego.

§ 2. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku.

§ 3. Obowiązek dostarczania środków utrzymania małżonkowi rozwiedzionemu wygasa w razie zawarcia przez tego małżonka nowego małżeństwa. Jednakże gdy zobowiązanym jest małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, obowiązek ten wygasa także z upływem pięciu lat od orzeczenia rozwodu, chyba że ze względu na wyjątkowe okoliczności sąd, na żądanie uprawnionego, przedłuży wymieniony termin pięcioletni.”

Jeżeli mąż zostanie uznany za wyłącznie winnego, żona nie musi wykazywać niedostatku. Wystarczy, że rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie jej sytuacji materialnej. Sąd porównuje wtedy sytuację, w jakiej małżonek niewinny znajdzie się po rozwodzie, z sytuacją, w jakiej znajdowałby się, gdyby małżeństwo funkcjonowało prawidłowo. Takie stanowisko wynika między innymi z wyroku Sądu Najwyższego z 28 października 1980 r., sygn. akt III CRN 222/80.

Co powinien zawierać pozew rozwodowy?

Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Co do zasady właściwy jest sąd okręgowy ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania małżonków, jeżeli choć jedno z nich nadal tam mieszka lub ma zwykły pobyt. Jeżeli tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy brak – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Pozew powinien zawierać elementy pisma procesowego, w szczególności:

• oznaczenie sądu, imię i nazwisko stron, adresy, numer PESEL powoda oraz oznaczenie rodzaju pisma,
• żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód z wyłącznej winy męża albo inne wybrane żądanie dotyczące winy,
• wnioski dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka, kontaktów i alimentów,
• wniosek o zabezpieczenie na czas procesu, jeżeli jest potrzebny,
• wnioski dowodowe: świadkowie, dokumenty, nagrania, dokumentacja medyczna, notatki policyjne, akta spraw karnych lub rodzinnych,
• uzasadnienie opisujące przebieg małżeństwa, moment rozpadu więzi, zachowania męża i wpływ tych zachowań na rodzinę,
• podpis, listę załączników oraz odpis pozwu i załączników dla strony przeciwnej.

Od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą 600 zł. Jeżeli sytuacja finansowa powoda na to nie pozwala, można złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Czy warto wnosić o zabezpieczenie już w pozwie?

W sprawach z przemocą, alkoholem i dziećmi wniosek o zabezpieczenie jest często kluczowy. Sąd może na czas procesu uregulować alimenty, kontakty, miejsce pobytu dziecka, sposób korzystania ze wspólnego mieszkania, a w odpowiednich sytuacjach także zakazać określonych zachowań. Dzięki temu rodzina nie musi czekać na wyrok końcowy, aby uzyskać tymczasową ochronę.

Wniosek o zabezpieczenie powinien być konkretny. Zamiast pisać ogólnie, że ojciec nie powinien kontaktować się z dzieckiem po alkoholu, lepiej wskazać proponowany harmonogram, warunki kontaktów, osobę obecną przy kontaktach, miejsce odbioru dziecka oraz zakaz stawiania się po dziecko pod wpływem alkoholu. Przy alimentach należy podać konkretną kwotę, potrzeby dziecka i możliwości zarobkowe ojca.

FAQ

Źródła

• Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 56, art. 58, art. 60, art. 95, art. 107, art. 113–113⁶, art. 133 i art. 135.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 41, art. 126, art. 187, art. 436 i przepisy o zabezpieczeniu roszczeń.
• Kodeks karny, w szczególności art. 207 dotyczący znęcania się fizycznego lub psychicznego.
• Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz przepisy dotyczące nakazu opuszczenia mieszkania, zakazu zbliżania się i zakazu kontaktowania.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z 6 września 2023 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty” oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta”.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 28 października 1980 r., III CRN 222/80; wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 1951 r., C 184/51.
• Tekst jednolity Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – ISAP
• Tekst jednolity Kodeksu postępowania cywilnego – ISAP
• Tekst jednolity Kodeksu karnego – ISAP
• Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej – ISAP
• Informacja Ministerstwa Sprawiedliwości o natychmiastowej ochronie przed przemocą