Dziecko z inną kobietą a rozwód bez orzekania o winie

Czy sąd rozwodowy dostaje informację z urzędu o uznaniu dziecka?

Co do zasady nie. Rejestracja uznania ojcostwa następuje w rejestrze stanu cywilnego prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Przepisy tej ustawy nie przewidują automatycznego zawiadamiania sądu okręgowego prowadzącego sprawę rozwodową o tym, że mężczyzna uznał dziecko z inną kobietą.

Oznacza to, że samo złożenie oświadczeń o uznaniu ojcostwa przed kierownikiem USC, sądem opiekuńczym, konsulem albo notariuszem w wypadkach przewidzianych prawem nie uruchamia automatycznie żadnej informacji do sądu rozwodowego. W praktyce sąd może dowiedzieć się o tym fakcie przede wszystkim z twierdzeń drugiego małżonka, z przedłożonych dokumentów lub z innych dowodów zgłoszonych przez strony.

Jeżeli podobny problem dotyczy ciąży jeszcze w toku małżeństwa, zobacz także: rozwód z kobietą w ciąży.

Czy sąd może zmienić rozwód bez orzekania o winie na rozwód z orzeczeniem winy?

Tak, ale nie dzieje się to automatycznie tylko dlatego, że istnieje dziecko z pozamałżeńskiego związku. Podstawą jest art. 57 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd, orzekając rozwód, rozstrzyga także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Natomiast zgodnie z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie.

W praktyce oznacza to, że:

Sąd nie „przekwalifikowuje” więc sprawy samym faktem istnienia dziecka. Zmiana trybu wynika zwykle z procesowego stanowiska stron. Jeśli żona podtrzyma zgodę na rozwód bez orzekania o winie, sąd najczęściej nie będzie prowadził szerokiego postępowania dowodowego w kierunku winy.

Kiedy dziecko z inną kobietą może mieć znaczenie dla winy?

Samo ojcostwo nie jest jeszcze samodzielną kategorią prawną „winy rozwodowej”. Dla oceny winy znaczenie ma konkretne zachowanie małżonka, które narusza obowiązki małżeńskie i pozostaje w związku przyczynowym z rozkładem pożycia. Tak przyjmuje utrwalone orzecznictwo na tle art. 23 i art. 57 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie oraz są obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Jeżeli więc dziecko jest skutkiem relacji pozamałżeńskiej, fakt ten może być dowodem naruszenia obowiązku wierności wynikającego wprost z art. 23 K.r.o.

Jednocześnie dla przypisania winy nie wystarczy samo moralne naganne zachowanie. W praktyce sąd ocenia, czy:

• doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia z art. 56 § 1 K.r.o.,
• zachowanie jednego z małżonków naruszało obowiązki małżeńskie, zwłaszcza obowiązek wierności z art. 23 K.r.o.,
• między tym zachowaniem a rozkładem pożycia istniał związek przyczynowy.

Jeżeli zdrada nastąpiła już po faktycznym, trwałym rozpadzie małżeństwa, ocena winy może być bardziej złożona i zależy od szczegółów sprawy. W takich sytuacjach istotne jest ustalenie, kiedy faktycznie ustała więź duchowa, fizyczna i gospodarcza małżonków.

Czy uznanie ojcostwa jest publiczne?

Nie jest to informacja ogólnodostępna w takim sensie, że każdy może ją swobodnie sprawdzić. Dane dotyczące urodzenia dziecka i uznania ojcostwa znajdują się w rejestrze stanu cywilnego i w aktach stanu cywilnego. Dostęp do odpisów i danych jest ograniczony przepisami ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, w szczególności do osób, których akt dotyczy, ich małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwa, przedstawiciela ustawowego oraz osób wykazujących interes prawny.

To oznacza, że informacja o uznaniu ojcostwa nie trafia do „publicznego rejestru” dostępnego dla każdego. Nie znaczy to jednak, że fakt ten nigdy nie wyjdzie na jaw. Może zostać ujawniony w postępowaniu sądowym przez stronę, świadka albo przez dokument przedłożony do akt.

Uznanie ojcostwa a domniemanie pochodzenia dziecka

Tu trzeba odróżnić dwie sytuacje: uznanie dziecka przez ojca oraz domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki. W opisanym stanie faktycznym szczególnie ważne jest to drugie zagadnienie, ale dotyczy ono matki dziecka, a nie Pana jako nadal formalnie żonatego mężczyzny.

Zgodnie z art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Jeżeli więc to kobieta pozostaje mężatką albo urodzi dziecko przed upływem 300 dni od rozwodu, pierwszeństwo ma to domniemanie. Wtedy zwykłe uznanie ojcostwa przez innego mężczyznę może nie wystarczyć, dopóki domniemanie nie zostanie obalone w odpowiednim trybie.

W tym kontekście przydatne mogą być także materiały: dziecko z zdrady oraz ojcostwo po rozwodzie.

Czy sąd rozwodowy bada kwestie ojcostwa dziecka z nowego związku?

Zasadniczo nie. Sprawa rozwodowa dotyczy rozwiązania małżeństwa i ewentualnie kwestii wskazanych w art. 58 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli m.in. władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron, kontaktów i alimentów. Ojcostwo dziecka pochodzącego z nowego związku nie jest typowym przedmiotem sprawy rozwodowej.

Wyjątek praktyczny pojawia się wtedy, gdy okoliczność nowego związku lub narodzin dziecka jest wykorzystywana jako dowód zdrady i winy za rozkład pożycia. Wówczas sąd może odnosić się do tych faktów wyłącznie w zakresie potrzebnym do oceny winy, a nie do formalnego ustalania pochodzenia dziecka.

Co naprawdę decyduje o tym, czy rozwód bez winy się utrzyma?

Najważniejsze są trzy kwestie:

1. Zgodne stanowisko stron – art. 57 § 2 K.r.o. wymaga zgodnego żądania małżonków.
2. Brak cofnięcia zgody – jeśli jedno z małżonków zmieni stanowisko, sąd będzie musiał badać winę.
3. Brak przeszkód rozwodowych – zgodnie z art. 56 § 2 i § 3 K.r.o. rozwód nie jest dopuszczalny, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; dodatkowo rozwodu nie może żądać małżonek wyłącznie winny, jeśli drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Z perspektywy praktycznej samo pojawienie się dziecka z inną kobietą najczęściej nie blokuje rozwodu bez winy. Może jednak wydłużyć postępowanie, jeżeli druga strona uzna tę okoliczność za istotny dowód zdrady.

Zobacz również:

• zdrada a podział majątku

FAQ

Czy samo uznanie dziecka w USC trafi do sądu rozwodowego?

Nie, nie ma automatycznego przekazywania takich danych do sądu rozwodowego. Sąd zwykle dowiaduje się o tym tylko wtedy, gdy informację poda któraś ze stron albo zostanie złożony odpowiedni dowód.

Czy dziecko z inną kobietą zawsze oznacza winę w rozwodzie?

Nie zawsze. Dla winy znaczenie ma naruszenie obowiązków małżeńskich i związek tego zachowania z rozkładem pożycia. Wiele zależy od tego, kiedy doszło do nowej relacji i czy druga strona żąda ustalenia winy.

Czy żona może w ostatniej chwili wycofać zgodę na rozwód bez orzekania o winie?

Tak. Jeżeli przestanie istnieć zgodne żądanie małżonków z art. 57 § 2 K.r.o., sąd nie może zaniechać orzekania o winie i będzie musiał ją badać.

Czy dane o uznaniu ojcostwa są publiczne?

Nie. Są objęte reżimem akt stanu cywilnego i dostęp do nich mają tylko określone osoby oraz podmioty wykazujące interes prawny.

Czy sprawa wygląda inaczej, gdy to kobieta będąca jeszcze mężatką jest w ciąży z innym mężczyzną?

Tak. Wtedy może mieć zastosowanie domniemanie ojcostwa męża matki z art. 62 § 1 K.r.o., jeżeli dziecko urodzi się w czasie małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy – Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59

2. Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego – Dz.U. 2014 poz. 1741

3. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 12 marca 2010 r., I ACa 35/10