Uzasadnienie pozwu o rozwód bez orzekania o winie

Gdy pozew jest bez orzekania o winie, co bada sąd?

W sprawie rozwodowej sąd nie orzeka rozwodu automatycznie tylko dlatego, że jeden z małżonków złożył pozew. Zgodnie z art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, rozwód jest dopuszczalny, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia. Oznacza to ustanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej, przy czym ocena zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego. Jeżeli po wniesieniu pozwu strona rezygnuje z dalszego prowadzenia sprawy, warto też sprawdzić zasady dotyczące zwrotu opłaty sądowej po wycofaniu pozwu o rozwód.

Jednocześnie sąd musi zbadać, czy nie zachodzą przeszkody z art. 56 § 2 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli w szczególności czy rozwód nie godzi w dobro wspólnych małoletnich dzieci, nie byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego albo czy rozwodu nie żąda wyłącznie małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia bez zgody drugiego małżonka, chyba że odmowa zgody byłaby sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Jeżeli obie strony zgodnie chcą rozwodu bez ustalania winy, zastosowanie ma art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala sądowi zaniechać orzekania o winie, a wtedy skutki są takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Czy jednostronne uzasadnienie pozwu może Panu zaszkodzić?

Co do zasady – nie samo przez się. Uzasadnienie pozwu jest stanowiskiem powoda. Nie staje się prawdą tylko dlatego, że zostało wpisane do pozwu. Sąd ocenia twierdzenia stron i materiał dowodowy zgodnie z art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli oboje małżonkowie podtrzymają wniosek o rozwód bez orzekania o winie, sąd zwykle nie prowadzi postępowania dowodowego w kierunku przypisywania winy jednemu z małżonków, bo przy zgodnym żądaniu stron nie ma potrzeby rozstrzygania tej kwestii na podstawie art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie oznacza to jednak, że treść uzasadnienia jest całkowicie obojętna. Może ona mieć znaczenie pomocnicze przy ocenie, czy rozkład pożycia jest rzeczywiście trwały i zupełny, albo gdy stanowisko jednej ze stron później się zmieni. Dlatego jeśli opis w pozwie jest wyraźnie nieprawdziwy, warto rozważyć reakcję procesową.

Czy można zmienić uzasadnienie pozwu?

Powód może zmieniać swoje stanowisko procesowe, składać dalsze pisma albo wyjaśnienia na rozprawie. Nie ma jednak prostego mechanizmu „podmiany” raz złożonego uzasadnienia na inną wersję tak, jakby wcześniejsza treść nigdy nie istniała. W praktyce korekta następuje przez kolejne pismo procesowe albo przez oświadczenie złożone do protokołu rozprawy.

Pan jako pozwany nie „poprawi” cudzych twierdzeń w samym pozwie, ale może Pan złożyć własne stanowisko. Wynika to z ogólnych zasad postępowania cywilnego, w tym z art. 205¹–205³ Kodeksu postępowania cywilnego, które przewidują wymianę pism przygotowawczych, jeżeli sąd tak zarządzi, oraz z prawa strony do przedstawiania twierdzeń i dowodów.

Czy trzeba składać odpowiedź na pozew?

Nie zawsze, ale często warto. Jeżeli z pozwu wynika obraz sytuacji, z którym Pan się nie zgadza, odpowiedź na pozew pozwala uporządkować stanowisko jeszcze przed rozprawą.

Szczególnie istotne jest to wtedy, gdy sąd doręcza pozew wraz z zobowiązaniem do wniesienia odpowiedzi w określonym terminie. W takim przypadku należy pilnować terminu wskazanego przez sąd, ponieważ zgodnie z art. 205³ § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewodniczący może zobowiązać pozwanego do złożenia odpowiedzi na pozew, a zgodnie z art. 205¹² § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego spóźnione twierdzenia i dowody mogą zostać pominięte, chyba że strona uprawdopodobni brak winy w opóźnieniu albo wystąpią inne przesłanki wskazane w tym przepisie.

Jeżeli sąd nie wyznaczył terminu, odpowiedź na pozew nadal można złożyć, o ile sprawa nie jest już na takim etapie, że pismo byłoby spóźnione z punktu widzenia koncentracji materiału procesowego. W praktyce najlepiej zrobić to możliwie szybko po doręczeniu pozwu.

Co napisać w odpowiedzi na pozew?

W opisanej sytuacji odpowiedź na pozew może być krótka i rzeczowa. Warto w niej:

• wskazać sygnaturę sprawy i oznaczenie sądu,
• napisać, że zgadza się Pan na rozwiązanie małżeństwa przez rozwód bez orzekania o winie stron,
• potwierdzić, że nie mają Państwo wspólnych małoletnich dzieci, jeżeli tak jest,
• podać, że kwestie majątkowe zostały już między Państwem uregulowane, jeżeli rzeczywiście nie wymagają rozstrzygnięcia w wyroku rozwodowym,
• wyraźnie zaprzeczyć tym twierdzeniom z uzasadnienia pozwu, które są nieprawdziwe lub jednostronne,
• ewentualnie zaznaczyć, że przy zgodnym żądaniu stron wnosi Pan o zastosowanie art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie trzeba rozbudowywać pisma ponad potrzebę. Jeżeli celem jest spokojne zakończenie sprawy bez sporu o winę, lepiej unikać emocjonalnych ocen i koncentrować się na faktach.

Czy rozwód bez dzieci i bez sporu zawsze kończy się na pierwszej rozprawie?

Niekoniecznie. To częsty scenariusz, ale nie ma przepisu, który gwarantuje rozwód na pierwszym terminie. Sąd może wydać wyrok już na pierwszej rozprawie, jeżeli sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, strony są zgodne, a przesłanki z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są spełnione.

W praktyce wpływ mają m.in. prawidłowe doręczenia, obecność stron, kompletność dokumentów, stanowisko sędziego oraz to, czy podczas przesłuchania nie ujawnią się okoliczności wymagające dalszego wyjaśnienia. Jeżeli pojawi się spór co do winy, dzieci, kontaktów, alimentów lub innych kwestii, postępowanie zwykle trwa dłużej.

Kiedy uzasadnienie pozwu może mieć większe znaczenie?

Większe znaczenie może pojawić się wtedy, gdy:

• druga strona cofnie zgodę na rozwód bez orzekania o winie,
• jedna ze stron zacznie domagać się ustalenia winy,
• w pozwie opisano okoliczności mogące wpływać na ocenę dobra wspólnych małoletnich dzieci,
• twierdzenia dotyczą przemocy, uzależnień, zdrady albo innych okoliczności, które mogą wymagać reakcji dowodowej.

Wtedy warto nie ograniczać się do samego zaprzeczenia, ale przedstawić własną wersję zdarzeń i ewentualne dowody. Jeżeli obawia się Pan zmiany stanowiska przez małżonkę, odpowiedź na pozew jest rozsądnym zabezpieczeniem procesowym.

Co powiedzieć na rozprawie?

Na rozprawie warto spokojnie i jednoznacznie podać, że:

• wyraża Pan zgodę na rozwód,
• wnosi Pan o nieorzekanie o winie na podstawie art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• nie zgadza się Pan z niektórymi opisami zawartymi w uzasadnieniu pozwu,
• jednak nie wnosi Pan o ustalanie winy, jeśli rzeczywiście zależy Panu na rozwodzie bez orzekania o winie.

To istotne, bo niekiedy strony przez emocjonalne wypowiedzi same przekształcają prostą sprawę w spór o winę. Jeżeli chce Pan zachować uproszczony tok postępowania, proszę konsekwentnie rozdzielać: brak zgody na nieprawdziwe twierdzenia oraz zgodę na rozwód bez ustalania winy.

Czy podział majątku trzeba opisywać w pozwie rozwodowym?

Nie. Zgodnie z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego na wniosek jednego z małżonków sąd może w wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Jeżeli majątek został już podzielony albo strony nie chcą zajmować się tym w sprawie rozwodowej, brak szczegółowych wywodów na ten temat nie szkodzi samemu rozwodowi.

W Pana stanie faktycznym okoliczność, że nie ma wspólnych małoletnich dzieci, a majątek został już podzielony, zwykle upraszcza postępowanie. Nadal jednak sąd musi formalnie ustalić istnienie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia.

FAQ

Czy sąd czyta uzasadnienie pozwu, jeśli strony chcą rozwodu bez winy?

Tak. Sąd zapoznaje się z pozwem, ale przy zgodnym wniosku stron o nieorzekanie o winie nie musi ustalać, kto zawinił rozkład pożycia. Nadal jednak bada przesłanki rozwodu z art. 56 § 1–3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy mogę zaprzeczyć twierdzeniom z pozwu, a jednocześnie zgodzić się na rozwód bez orzekania o winie?

Tak. To częsta sytuacja. Można jednocześnie zakwestionować nieprawdziwe opisy i podtrzymać zgodę na rozwód bez ustalania winy na podstawie art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy odpowiedź na pozew jest obowiązkowa?

Jest obowiązkowa wtedy, gdy sąd wyraźnie zobowiąże pozwanego do jej złożenia i wskaże termin. W innych przypadkach nie zawsze jest wymagana, ale często jest praktycznie przydatna.

Czy żona może na rozprawie zmienić swoje stanowisko?

Tak, strona może zmienić swoje żądania lub twierdzenia procesowe. Właśnie dlatego, jeśli uzasadnienie pozwu jest dla Pana krzywdzące albo budzi obawy co do dalszego przebiegu sprawy, warto rozważyć wcześniejsze zajęcie stanowiska na piśmie.

Czy brak dzieci przyspiesza rozwód?

Zwykle tak, bo sąd nie musi rozstrzygać o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach na rzecz wspólnych małoletnich dzieci na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie daje to jednak gwarancji wyroku na pierwszej rozprawie.

Podsumowanie

W opisanym stanie faktycznym nie ma zwykle potrzeby „walczyć” o formalną zmianę samego uzasadnienia pozwu. Ważniejsze jest to, aby w razie potrzeby jasno zaznaczyć swoje stanowisko: zgoda na rozwód bez orzekania o winie oraz brak zgody na nieprawdziwe twierdzenia. Najbezpieczniej zrobić to w odpowiedzi na pozew albo przynajmniej wyraźnie na rozprawie.

Źródła

• art. 56 § 1–3, art. 57 § 2, art. 58 § 1 i § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 205³ § 1 i § 2, art. 205¹² § 1 i § 2, art. 233 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego