Kto powinien złożyć pozew o rozwód?

Kto może złożyć pozew o rozwód?

Pozew o rozwód może złożyć każdy z małżonków. Wynika to z art. 56 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym każdy z małżonków może żądać rozwiązania małżeństwa przez rozwód, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.

Nie ma znaczenia, czy pozew złoży żona, czy mąż. Z praktycznego punktu widzenia pozew powinna złożyć ta osoba, której bardziej zależy na szybkim rozpoczęciu sprawy, która ma komplet dokumentów i jest w stanie wskazać aktualny adres drugiego małżonka. Nie składa się natomiast wspólnego pozwu rozwodowego. Drugi małżonek może poprzeć żądanie rozwodu w odpowiedzi na pozew albo na rozprawie.

Jeżeli jeden z małżonków wniesie pozew, nie musi wcześniej prywatnie uprzedzać drugiego małżonka. Sąd doręczy pozew stronie pozwanej na podstawie przepisów postępowania cywilnego. W praktyce ważne jest jednak prawidłowe wskazanie adresu pozwanego, bo błędny adres może przedłużyć sprawę. Zobacz również: poinformowanie męża o złożeniu pozwu o rozwód.

Rozwód bez orzekania o winie

Jeżeli celem jest szybkie zakończenie sprawy, najczęściej rozważa się rozwód bez orzekania o winie. Podstawą jest art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie. Skutek jest taki, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy rozkładu pożycia.

Oznacza to, że samo wpisanie w pozwie żądania rozwodu bez orzekania o winie nie wystarczy, jeżeli drugi małżonek się na to nie zgodzi. Zgoda może zostać wyrażona w odpowiedzi na pozew albo ustnie do protokołu na rozprawie. Jeżeli pozwany nie wyrazi zgody albo cofnie zgodę przed zamknięciem rozprawy, sąd co do zasady musi rozstrzygnąć o winie na podstawie art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nie wolno też traktować zgody na rozwód jako przedmiotu handlu. Porozumienie małżonków może dotyczyć spraw dziecka, alimentów, kontaktów czy sposobu korzystania z mieszkania, ale wymuszanie zgody na rozwód w zamian za nienależne świadczenia może być prawnie ryzykowne. Zobacz: ugoda na rozwód.

Kiedy sąd może orzec rozwód?

Podstawowa przesłanka rozwodu wynika z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: między małżonkami musi nastąpić zupełny i trwały rozkład pożycia. Zupełność oznacza ustanie więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. Trwałość oznacza, że według oceny sądu nie ma realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego pożycia.

Sąd bada te okoliczności nawet wtedy, gdy oboje małżonkowie zgodnie chcą rozwodu bez orzekania o winie. W praktyce trzeba przygotować krótkie, spójne wyjaśnienie, od kiedy małżonkowie nie prowadzą wspólnego życia, czy mieszkają razem, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, czy utrzymują więź uczuciową oraz czy istnieją realne szanse pojednania.

Rozwód nie zostanie orzeczony, jeżeli wystąpi jedna z negatywnych przesłanek z art. 56 § 2 albo art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Chodzi przede wszystkim o sytuację, gdy wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci, rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego albo żąda go małżonek wyłącznie winny, a drugi małżonek nie wyraża zgody i odmowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Separacja, alkoholizm i brak kontaktu z małżonkiem

Faktyczna separacja, brak kontaktu i uzależnienie jednego z małżonków mogą mieć znaczenie dla wykazania trwałego i zupełnego rozkładu pożycia. Jeżeli jednak strona chce rozwodu bez orzekania o winie, nie musi prowadzić szerokiego postępowania dowodowego w kierunku winy, o ile drugi małżonek zgadza się na takie rozwiązanie.

Alkoholizm małżonka może mieć znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy drugi małżonek żąda orzeczenia wyłącznej winy, alimentów od małżonka po rozwodzie albo gdy uzależnienie wpływa na wykonywanie władzy rodzicielskiej, kontakty z dziećmi lub bezpieczeństwo rodziny. Wtedy potrzebne mogą być dowody, na przykład dokumentacja leczenia, interwencje Policji, zeznania świadków lub wiadomości.

Co jeśli drugi małżonek nie zgadza się na rozwód?

Brak zgody drugiego małżonka nie blokuje automatycznie rozwodu. Sąd i tak bada przesłanki z art. 56 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli rozkład pożycia jest zupełny i trwały, a nie ma przeszkód ustawowych, rozwód może zostać orzeczony mimo sprzeciwu pozwanego.

Sprzeciw ma jednak znaczenie praktyczne. Może wydłużyć postępowanie, zwłaszcza gdy pozwany kwestionuje rozkład pożycia, dobro dzieci albo winę. Jeżeli problemem jest brak zgody na rozwód, warto przygotować dowody pokazujące trwałość rozstania i brak realnych szans na odbudowę małżeństwa.

Właściwy sąd i rozwód przy zamieszkaniu za granicą

Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Właściwość miejscową określa art. 41 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Co do zasady właściwy jest sąd okręgowy, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma tam miejsce zamieszkania albo zwykłego pobytu. Jeżeli tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy brak – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Jeżeli oboje małżonkowie mieszkają za granicą, trzeba dodatkowo ustalić jurysdykcję, czyli odpowiedzieć na pytanie, czy sprawę może rozpoznać sąd polski. W sprawach między państwami Unii Europejskiej podstawowe znaczenie ma art. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. dotyczącego jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, a także uprowadzenia dziecka za granicę. Przepis ten przewiduje kilka łączników, między innymi zwykły pobyt małżonków, ostatni zwykły pobyt małżonków przy dalszym pobycie jednego z nich albo wspólne obywatelstwo.

Jeżeli sprawa ma związek z państwem spoza Unii Europejskiej, jurysdykcję sądu polskiego ocenia się przede wszystkim na podstawie art. 1103 i nast. Kodeksu postępowania cywilnego, z uwzględnieniem ewentualnych umów międzynarodowych. W takich sprawach znaczenie mają konkretne okoliczności: obywatelstwo małżonków, ich zwykły pobyt, kraj zawarcia małżeństwa, miejsce pobytu dzieci i adres pozwanego.

Co powinien zawierać pozew o rozwód?

Pozew powinien spełniać wymagania pisma procesowego z art. 126 Kodeksu postępowania cywilnego oraz wymagania pozwu z art. 187 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba wskazać sąd, strony, ich adresy, numer PESEL powoda, żądanie rozwodu, ewentualne żądanie zaniechania orzekania o winie, uzasadnienie oraz dowody.

W sprawie o rozwód należy dołączyć przede wszystkim odpis aktu małżeństwa. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, dołącza się także odpisy aktów urodzenia dzieci. W zależności od żądań mogą być potrzebne dokumenty dotyczące kosztów utrzymania dziecka, dochodów, mieszkania, leczenia, przemocy, uzależnienia albo kontaktów z dzieckiem.

Opłata od pozwu i koszty sprawy

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł. Wynika to z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Opłatę wnosi się na rachunek właściwego sądu albo w kasie sądu, jeżeli kasa funkcjonuje.

Jeżeli sąd orzeknie rozwód na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu wyroku zwracana jest połowa opłaty od pozwu, czyli 300 zł. Podstawą jest art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Sąd może też rozliczyć między stronami pozostałą część kosztów, zależnie od wyniku sprawy i stanowisk stron.

Dzieci, alimenty i władza rodzicielska w wyroku rozwodowym

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd musi rozstrzygnąć w wyroku rozwodowym o władzy rodzicielskiej, kontaktach z dzieckiem i kosztach utrzymania dziecka. Obowiązek ten wynika z art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Sąd uwzględnia pisemne porozumienie małżonków o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem, jeżeli jest ono zgodne z dobrem dziecka. W praktyce takie porozumienie może przyspieszyć sprawę, ale nie wiąże sądu bezwarunkowo. Sąd zawsze bada, czy rozwiązania zaproponowane przez rodziców zabezpieczają dobro dziecka.

Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa albo potrzeba ugodowego ustalenia kwestii dziecka, sąd może skierować strony do mediacji. Podstawę stanowi art. 436 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach rodzinnych mediacje mogą dotyczyć nie tylko pojednania, ale także kontaktów, alimentów i wykonywania władzy rodzicielskiej.

Czy rozwód można uzyskać na pierwszej rozprawie?

Tak, jest to możliwe, ale zależy od konkretnego stanu faktycznego. Największe szanse na szybkie zakończenie sprawy istnieją wtedy, gdy oboje małżonkowie chcą rozwodu bez orzekania o winie, nie ma sporu o dzieci, alimenty i mieszkanie, sąd ma prawidłowe adresy stron, a przesłanki rozwodu są oczywiste.

Sprawę mogą wydłużyć między innymi: brak aktualnego adresu pozwanego, pobyt strony za granicą i problemy z doręczeniem, spór o winę, spór o dzieci, wniosek o zabezpieczenie alimentów, konieczność przesłuchania świadków albo wątpliwości sądu co do trwałości rozkładu pożycia.

FAQ

Czy mąż może sam złożyć pozew o rozwód bez orzekania o winie?

Tak. Mąż może sam złożyć pozew i zażądać rozwodu bez orzekania o winie. Sąd zaniecha jednak orzekania o winie tylko wtedy, gdy żona również wyrazi na to zgodę, zgodnie z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy pozew o rozwód można złożyć wspólnie?

Nie. W polskiej procedurze rozwodowej pozew składa jeden małżonek przeciwko drugiemu. Drugi małżonek może poprzeć pozew, uznać żądanie rozwodu i zgodzić się na rozwód bez orzekania o winie.

Czy trzeba mieć zgodę drugiego małżonka na rozwód?

Nie zawsze. Zgoda drugiego małżonka nie jest ogólnym warunkiem rozwodu. Jest natomiast konieczna, jeżeli sąd ma zaniechać orzekania o winie na podstawie art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sprzeciw może też mieć znaczenie przy przeszkodach z art. 56 § 3 tego kodeksu.

Czy separacja faktyczna wystarczy do rozwodu?

Sama separacja faktyczna nie wystarcza automatycznie, ale jest ważnym dowodem. Sąd oceni, czy ustały więzi duchowa, fizyczna i gospodarcza oraz czy rozkład pożycia jest trwały. Wynika to z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Ile wynosi opłata od pozwu o rozwód?

Opłata stała wynosi 600 zł na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przy prawomocnym rozwodzie bez orzekania o winie zwracana jest połowa opłaty, czyli 300 zł, na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy.

Czy mieszkając za granicą, można rozwieść się w Polsce?

Można, ale zależy to od jurysdykcji. W sprawach unijnych znaczenie ma art. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111, a w innych przypadkach przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o jurysdykcji krajowej oraz ewentualne umowy międzynarodowe.

Źródła

• Art. 56, art. 57 i art. 58 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 41, art. 126, art. 187, art. 436 § 1 oraz art. 1103 i nast. ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
• Art. 3 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. dotyczącego jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, a także uprowadzenia dziecka za granicę.