Zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym a nowa działalność

Czy zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym blokują nową działalność?

Nie. Jeżeli chodzi o zwykłe zaległości ze starej jednoosobowej działalności gospodarczej, przepisy nie przewidują automatycznej blokady ponownego założenia firmy. Zgodnie z art. 2 ustawy Prawo przedsiębiorców podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach.

W praktyce oznacza to, że osoba, która kilka lat temu zamknęła działalność z długami wobec ZUS lub urzędu skarbowego, może złożyć wniosek o wpis do CEIDG i rozpocząć nowy biznes. Warto jednak od razu sprawdzić, czy wobec przedsiębiorcy nie toczy się egzekucja oraz czy nie istnieje szczególny zakaz prowadzenia działalności, np. wynikający z orzeczenia sądu. Sama zaległość publicznoprawna nie jest takim zakazem.

Trzeba też rozróżnić dwie sprawy: rejestrację nowej firmy oraz odpowiedzialność za stare długi. Przy jednoosobowej działalności gospodarczej przedsiębiorca nie jest odrębnym podmiotem od swojej firmy, dlatego dawne zaległości nadal pozostają jego osobistymi zobowiązaniami.

Więcej informacji o sprawach związanych z prowadzeniem firmy znajdziesz w dziale działalność gospodarcza.

Co dzieje się ze starymi długami po otwarciu nowej firmy?

Otwarcie nowej działalności nie kasuje zaległości. ZUS i urząd skarbowy mogą nadal dochodzić należności, doliczać odsetki, prowadzić egzekucję administracyjną, zajmować rachunki bankowe, wierzytelności, nadpłaty podatku albo inne składniki majątku. Dotyczy to zwłaszcza przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność, bo odpowiada on całym swoim majątkiem.

Stare zaległości mogą mieć też znaczenie praktyczne, nawet jeżeli formalnie nie blokują wpisu do CEIDG. Problem może pojawić się przy staraniu się o zaświadczenie o niezaleganiu, dotację, kredyt, leasing, udział w przetargu albo koncesję, jeżeli w danej procedurze wymagana jest dobra sytuacja publicznoprawna przedsiębiorcy.

Dlatego przed rozpoczęciem działalności warto pobrać z ZUS i urzędu skarbowego aktualną informację o saldzie zadłużenia, odsetkach, kosztach egzekucyjnych oraz czynnościach, które mogły wpłynąć na przedawnienie.

Ulga na start po ponownym założeniu działalności

Jeżeli od zakończenia albo zawieszenia poprzedniej działalności minęło co najmniej 60 miesięcy, przedsiębiorca może co do zasady skorzystać z ulgi na start. Wynika to z art. 18 ust. 1 Prawa przedsiębiorców. Ulga oznacza brak obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne przez 6 miesięcy od podjęcia działalności.

Warunek jest jednak taki, że przedsiębiorca nie może wykonywać działalności na rzecz byłego pracodawcy, u którego w bieżącym albo poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres nowej działalności. Jeżeli ten warunek nie jest spełniony, ulga na start nie przysługuje.

Bardzo ważne jest również to, że ulga na start nie zwalnia ze składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przedsiębiorca nadal musi zgłosić się jako płatnik i opłacać składkę zdrowotną. Po zakończeniu ulgi na start można zwykle rozważyć preferencyjne składki ZUS przez kolejne 24 miesiące, a następnie inne dostępne rozwiązania, jeżeli przedsiębiorca spełnia ich warunki.

Praktyczne informacje o składkach i obowiązkach wobec ZUS znajdziesz także w dziale ZUS.

Jak uregulować zaległości w ZUS?

Najprostsze rozwiązanie to jednorazowa spłata całego zadłużenia wraz z odsetkami i kosztami. Jeżeli nie jest to możliwe, warto złożyć do ZUS wniosek o rozłożenie zadłużenia na raty. Po zawarciu umowy ratalnej przedsiębiorca spłaca zaległość zgodnie z harmonogramem, a ZUS może zawiesić prowadzone postępowanie egzekucyjne dotyczące należności objętych umową.

Do wniosku trzeba dołączyć informacje i dokumenty pokazujące sytuację finansową, majątkową oraz możliwości spłaty. Warto zaproponować realną wysokość rat, bo zbyt ambitny harmonogram szybko doprowadzi do zerwania umowy. Przedsiębiorca powinien też pamiętać, że ulgi w spłacie udzielane firmie mogą stanowić pomoc publiczną albo pomoc de minimis, dlatego ZUS może wymagać dodatkowych dokumentów.

Umorzenie składek jest możliwe wyjątkowo. ZUS bada, czy dłużnik rzeczywiście nie ma możliwości spłaty. Sam fakt prowadzenia nowej działalności zwykle utrudnia uzyskanie umorzenia, ale nie wyklucza go w każdej sprawie, zwłaszcza gdy przemawiają za tym szczególne okoliczności osobiste, zdrowotne albo majątkowe.

Jak uregulować zaległości podatkowe w urzędzie skarbowym?

W przypadku zaległości podatkowych można złożyć wniosek o ulgę w spłacie zobowiązania na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy może, na wniosek podatnika, odroczyć termin płatności, rozłożyć zapłatę podatku lub zaległości podatkowej na raty albo umorzyć zaległość podatkową, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Urząd skarbowy nie przyznaje takiej ulgi automatycznie. Trzeba wykazać ważny interes podatnika lub interes publiczny. W praktyce oznacza to konieczność przedstawienia dokumentów dotyczących dochodów, wydatków, majątku, zobowiązań, sytuacji rodzinnej oraz realnych możliwości spłaty.

Wniosek powinien być konkretny. Jeżeli podatnik prosi o raty, powinien wskazać liczbę rat, ich wysokość i termin płatności. Jeżeli prosi o umorzenie, powinien uzasadnić, dlaczego zapłata byłaby niemożliwa albo prowadziła do wyjątkowo ciężkich skutków. W sprawach przedsiębiorców organ dodatkowo bada przepisy o pomocy publicznej.

W sprawach dotyczących sporów z fiskusem przydatne mogą być informacje z działu postępowanie podatkowe.

Przedawnienie zaległości w ZUS

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek przedawniają się zasadniczo po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jeżeli składka za dany miesiąc była płatna w określonym terminie, od tego terminu co do zasady liczy się pięcioletni okres przedawnienia.

Nie wystarczy jednak policzyć 5 lat w kalendarzu. Bieg przedawnienia może zostać zawieszony lub wydłużony m.in. przez czynności egzekucyjne, o których dłużnik został zawiadomiony, postępowania przed organami, zabezpieczenie należności albo inne zdarzenia przewidziane w ustawie. Dlatego w sprawach sprzed kilku lat trzeba sprawdzić, czy ZUS wysyłał upomnienia, prowadził egzekucję, wydawał decyzje albo zawierał z dłużnikiem umowę ratalną.

Jeżeli z dokumentów wynika, że należność jest przedawniona, można powołać się na ten zarzut w korespondencji z ZUS. W razie decyzji niekorzystnej dla dłużnika konieczna może być droga odwoławcza.

Kiedy przedawniają się zaległości podatkowe?

Zobowiązanie podatkowe przedawnia się na podstawie art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przykładowo podatek, którego termin płatności upłynął w 2020 r., co do zasady przedawnia się z końcem 2025 r., o ile nie doszło do przerwania albo zawieszenia biegu przedawnienia.

W podatkach szczególnie ważne są wyjątki. Bieg terminu przedawnienia może zostać zawieszony albo przerwany m.in. przez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, ogłoszenie upadłości, wszczęcie postępowania karnego skarbowego w określonych warunkach, udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania albo inne zdarzenia wskazane w Ordynacji podatkowej.

Dlatego przy zaległościach sprzed 6 lat nie można z góry stwierdzić, że wszystkie są przedawnione. Trzeba ustalić termin płatności konkretnego podatku, daty pism z urzędu, czynności egzekucyjnych oraz ewentualnych decyzji. Dopiero wtedy można ocenić, czy podatnik może skutecznie uchylić się od zapłaty.

FAQ

Czy urząd może odmówić wpisu do CEIDG z powodu długu w ZUS lub urzędzie skarbowym?

Co do zasady nie. Zaległości publicznoprawne nie są samodzielną podstawą odmowy wpisu działalności do CEIDG. Inaczej może być tylko wtedy, gdy istnieje odrębna przeszkoda prawna, np. prawomocny zakaz prowadzenia działalności określonego rodzaju.

Czy po otwarciu nowej firmy komornik lub urząd może zająć konto?

Tak. Otwarcie nowej działalności nie chroni przed egzekucją starych zobowiązań. Organ egzekucyjny może zająć rachunek bankowy, wierzytelności, nadpłaty podatku albo inne składniki majątku, jeżeli zaległość nadal istnieje i może być dochodzona.

Czy po 6 latach zaległości zawsze są przedawnione?

Nie zawsze. Przy składkach ZUS zasadą jest 5 lat od wymagalności, a przy podatkach 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności. Terminy te mogą jednak zostać zawieszone lub przerwane, dlatego konieczna jest analiza dokumentów i historii egzekucji.

Czy można jednocześnie prowadzić nową firmę i spłacać stare długi w ratach?

Tak. To częste rozwiązanie. Można prowadzić nową działalność i równolegle spłacać dawne zaległości na podstawie umowy ratalnej z ZUS albo decyzji urzędu skarbowego. Ważne jest terminowe regulowanie zarówno nowych, jak i starych zobowiązań.

Czy umorzenie zaległości jest łatwe do uzyskania?

Nie. Umorzenie ma charakter wyjątkowy. Organ bada, czy istnieje ważny interes podatnika, interes publiczny albo szczególna sytuacja uzasadniająca rezygnację z dochodzenia należności. W praktyce potrzebne są mocne dokumenty potwierdzające brak realnej możliwości spłaty.

Podsumowanie

Zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym ze starej działalności nie przekreślają możliwości ponownego założenia firmy. Trzeba jednak pamiętać, że dawne długi nadal istnieją, mogą być egzekwowane i mogą utrudnić uzyskanie zaświadczenia o niezaleganiu, finansowania albo udział w niektórych procedurach. Przed startem warto sprawdzić aktualne saldo zadłużenia, odsetki, historię czynności egzekucyjnych i ewentualne przedawnienie. Dopiero po takiej analizie można bezpiecznie zdecydować, czy spłacać dług jednorazowo, wnioskować o raty, starać się o umorzenie czy podnieść zarzut przedawnienia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - ISAP.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - ISAP.

3. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - ISAP.

4. Informacje ZUS o rozłożeniu na raty i umorzeniu należności - ZUS.

5. Informacje dla przedsiębiorców o uldze na start - Biznes.gov.pl.