Koncesja na alkohol po śmierci przedsiębiorcy – co może zrobić zarządca sukcesyjny?

Co dzieje się z zezwoleniem na alkohol po śmierci przedsiębiorcy?

W obrocie potocznie mówi się o „koncesji na alkohol”, ale w przypadku sklepu chodzi o zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych wydawane przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na podstawie art. 18 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Sama śmierć przedsiębiorcy nie została wymieniona w katalogu przesłanek wygaśnięcia zezwolenia z art. 18 ust. 12 tej ustawy. To jednak nie oznacza, że zezwolenie może być wykonywane bez żadnych formalności przez dłuższy czas.

W takiej sytuacji trzeba równolegle stosować przepisy ustawy z 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy decyzja związana z przedsiębiorstwem wygasa, jeżeli został ustanowiony zarząd sukcesyjny, z upływem 3 miesięcy od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego, chyba że w tym terminie zostanie złożony wniosek, o którym mowa w art. 38 ust. 1.

To właśnie stąd bierze się wskazywany przez urząd termin 3 miesięcy. Nie chodzi jednak o „przepisanie koncesji na siebie”, lecz o złożenie wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji.

Zarząd sukcesyjny i wniosek do organu – najważniejszy termin

Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym, w terminie 3 miesięcy od dnia ustanowienia zarządu sukcesyjnego zarządca sukcesyjny może złożyć do organu administracji publicznej, który wydał decyzję związaną z przedsiębiorstwem, wniosek o potwierdzenie możliwości wykonywania tej decyzji.

W praktyce oznacza to, że jeśli po śmierci przedsiębiorcy ma dalej działać sklep z alkoholem w ramach przedsiębiorstwa w spadku, zarządca sukcesyjny powinien niezwłocznie wystąpić do organu zezwalającego o potwierdzenie możliwości dalszego wykonywania zezwolenia. Bez tego zezwolenie wygaśnie na zasadzie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym. Podobny problem dotyczący dalszego wykonywania uprawnienia administracyjnego po śmierci przedsiębiorcy pojawia się w przypadku licencji transportowej po śmierci przedsiębiorcy.

Jeżeli wniosek zostanie złożony w terminie, organ bada, czy zostały spełnione ustawowe warunki do dalszego wykonywania decyzji. Zakres wymaganych dokumentów może zależeć od konkretnej gminy i stanu faktycznego, ale zwykle trzeba wykazać m.in. status zarządcy sukcesyjnego, związek decyzji z przedsiębiorstwem w spadku oraz dalsze spełnianie warunków dla punktu sprzedaży.

Warto od razu ustalić z urzędem, jakie załączniki będą wymagane, bo sama ustawa wyznacza termin na złożenie wniosku, a nie daje gwarancji, że późniejsze uzupełnianie braków będzie bezpieczne z punktu widzenia ciągłości sprzedaży.

Czy można prowadzić sklep w spadku i spokojnie wyprzedawać towar?

Tak, ale tylko w granicach aktualnie obowiązujących uprawnień. Jeżeli zarządca sukcesyjny skutecznie uzyska potwierdzenie możliwości wykonywania decyzji, może prowadzić przedsiębiorstwo w spadku i sprzedawać alkohol klientom detalicznym w tym punkcie, zgodnie z warunkami zezwolenia. Podstawą działania zarządcy sukcesyjnego jest art. 18 oraz art. 21 ustawy o zarządzie sukcesyjnym, zgodnie z którymi zarządca prowadzi przedsiębiorstwo w spadku i dokonuje czynności sądowych i pozasądowych związanych z jego prowadzeniem.

Jeżeli więc celem jest ograniczenie stanu magazynowego i spłata bieżących zobowiązań przedsiębiorstwa, w tym kredytu, zasadniczo można prowadzić normalną sprzedaż detaliczną w sklepie – o ile zezwolenie nadal może być legalnie wykonywane. To rozwiązanie jest zwykle bezpieczniejsze niż próba „hurtowego” odsprzedania całego zapasu osobie, która dopiero planuje rozpocząć działalność.

W kontekście odpowiedzialności za długi spadkowe warto pamiętać, że przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność spadkobiercy zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, ale nie zwalnia z prawidłowego zarządzania majątkiem spadkowym. Przy spłacaniu kredytu firmowego i rozporządzaniu wpływami ze sprzedaży trzeba zachować ostrożność dowodową i księgową.

Zobacz również:

Zadłużona firma – co robić, gdy rosną długi?

Czy można sprzedać alkohol nowemu właścicielowi sklepu?

To najdelikatniejszy element całej sprawy. Samo przedsiębiorstwo, wyposażenie sklepu, lada, regały, oznaczenia, prawa z umów czy zapasy towarów innych niż alkohol mogą być przedmiotem sprzedaży. Natomiast zezwolenie na sprzedaż alkoholu nie przechodzi automatycznie na nabywcę. Nowy przedsiębiorca musi uzyskać własne zezwolenie.

Jeżeli chodzi o sam alkohol, trzeba odróżnić:

Zgodnie z art. 18(4) ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, na wniosek przedsiębiorcy, którego zezwolenie wygasło z przyczyn wymienionych w art. 18 ust. 12, organ zezwalający może wydać zezwolenie z określeniem terminu na wyprzedaż posiadanych, zinwentaryzowanych zapasów napojów alkoholowych. Termin ten nie może być dłuższy niż 6 miesięcy od dnia wygaśnięcia zezwolenia.

Dlatego najbezpieczniejsze rozwiązanie zwykle wygląda tak: albo kontynuuje się detaliczną sprzedaż w przedsiębiorstwie w spadku do czasu zmniejszenia zapasów, albo po wygaśnięciu zezwolenia występuje się o zezwolenie na wyprzedaż zinwentaryzowanych zapasów. Próba „przeniesienia alkoholu” do nowego podmiotu bez jego własnego tytułu prawnego i własnych uprawnień może być zakwestionowana.

Czy nowy przedsiębiorca może dostać drugie zezwolenie na ten sam adres?

Co do zasady nie powinno dojść do równoległego funkcjonowania dwóch zezwoleń dotyczących tego samego punktu sprzedaży w taki sposób, aby jeden punkt był formalnie obsługiwany przez dwa różne podmioty jednocześnie. Nowy przedsiębiorca musi złożyć własny wniosek na podstawie art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i wykazać spełnienie wszystkich warunków, w tym tytuł prawny do lokalu.

W praktyce oznacza to, że przyszły nabywca powinien mieć np. umowę najmu albo inny skuteczny tytuł prawny do lokalu, jeżeli ma prowadzić sprzedaż właśnie tam. Bez tego organ może odmówić wydania zezwolenia. Dodatkowo w danej gminie znaczenie mogą mieć limity punktów sprzedaży oraz uchwały rady gminy dotyczące zasad usytuowania punktów sprzedaży – podstawę stanowią art. 12 ust. 1–3 tej ustawy.

Jeżeli zatem plan jest taki, aby inna osoba przejęła lokal i prowadziła tam dalej sklep, powinna ona odpowiednio wcześniej:

• założyć działalność gospodarczą,
• uzyskać tytuł prawny do lokalu,
• przygotować dokumenty wymagane przez gminę,
• złożyć wniosek o własne zezwolenie.

W praktyce warto zsynchronizować termin zakończenia działalności przedsiębiorstwa w spadku z terminem rozpoczęcia działalności nowego przedsiębiorcy, ale bez zakładania, że zezwolenie „przejdzie” z jednego podmiotu na drugi.

Zobacz również:

Ogłoszenie o sprzedaży firmy – kiedy jest ofertą, a kiedy zaproszeniem do negocjacji?

Czy zarządca sukcesyjny może sprzedać sklep albo przedsiębiorstwo?

Tak, ale trzeba odróżnić zwykłe bieżące prowadzenie działalności od czynności przekraczających zwykły zarząd. Zgodnie z art. 22 ust. 1 i 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym zarządca sukcesyjny dokonuje czynności zwykłego zarządu samodzielnie, natomiast do czynności przekraczających zwykły zarząd potrzebna jest zgoda wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a przy jej braku – zezwolenie sądu.

Sprzedaż całego przedsiębiorstwa w spadku będzie co do zasady czynnością przekraczającą zwykły zarząd. Dodatkowo art. 27 ustawy o zarządzie sukcesyjnym wymaga dla zbycia przedsiębiorstwa w spadku albo udziału w nim formy aktu notarialnego.

Jeżeli więc Pani i siostra będziecie właścicielkami przedsiębiorstwa w spadku, sprzedaż całego sklepu jako przedsiębiorstwa wymaga co najmniej zgodnego stanowiska obu właścicielek. Sama funkcja zarządcy sukcesyjnego nie daje prawa do jednostronnego rozporządzenia przedsiębiorstwem ponad granice zwykłego zarządu.

Spadek, przyjęcie spadku i czas trwania zarządu sukcesyjnego

Co do przyjęcia spadku należy pamiętać o dwóch różnych zagadnieniach:

• przyjęcie lub odrzucenie spadku – co do zasady następuje w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania, zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego;
• trwanie zarządu sukcesyjnego – to odrębna instytucja, regulowana przez ustawę o zarządzie sukcesyjnym.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym zarząd sukcesyjny wygasa m.in.:

• z upływem 2 miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy, jeżeli w tym okresie żaden ze spadkobierców nie przyjął spadku – art. 59 ust. 1 pkt 1,
• z dniem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli jeden spadkobierca nabył przedsiębiorstwo w spadku w całości – art. 59 ust. 1 pkt 2,
• z dniem działu spadku obejmującego przedsiębiorstwo – art. 59 ust. 1 pkt 6,
• co do zasady z upływem 2 lat od dnia śmierci przedsiębiorcy – art. 59 ust. 1 pkt 7.

To oznacza, że twierdzenie, iż zawsze „ma Pani tylko 3 miesiące na prowadzenie działalności”, byłoby nieprecyzyjne. 3 miesiące dotyczą wniosku o potwierdzenie możliwości wykonywania konkretnej decyzji administracyjnej. Sam zarząd sukcesyjny może trwać dłużej, ale tylko przy zachowaniu warunków ustawowych.

Jak praktycznie ułożyć bezpieczny plan działania?

W opisanym stanie faktycznym najbezpieczniejsza kolejność działań zwykle wygląda następująco:

1. Ustalenie dat kluczowych – data śmierci przedsiębiorcy, data ustanowienia zarządcy sukcesyjnego, data ważności obecnego zezwolenia, terminy opłat i oświadczeń związanych ze sprzedażą alkoholu.
2. Złożenie wniosku z art. 38 ust. 1 ustawy o zarządzie sukcesyjnym do organu, który wydał zezwolenie, jeżeli działalność ma być kontynuowana.
3. Dalsza legalna sprzedaż detaliczna w ramach przedsiębiorstwa w spadku, o ile organ potwierdzi możliwość wykonywania decyzji.
4. Ograniczenie stanów magazynowych przez normalną sprzedaż i zwroty do hurtowni tam, gdzie to dopuszczalne umownie i faktycznie realizowane.
5. Równoległe przygotowanie nabywcy – rejestracja działalności, tytuł prawny do lokalu, wniosek o własne zezwolenie.
6. Podjęcie decyzji, czy sprzedajecie samo wyposażenie i składniki przedsiębiorstwa, czy całe przedsiębiorstwo w spadku – z zachowaniem zgód właścicieli i formy aktu notarialnego, jeżeli jest wymagana.
7. Jeżeli zezwolenie ma wygasnąć – rozważenie wniosku o zezwolenie na wyprzedaż zinwentaryzowanych zapasów na podstawie art. 18(4) ust. 1 ustawy alkoholowej.

Przy takich sprawach duże znaczenie ma również prawidłowe rozliczenie pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży, bo chodzi o majątek przedsiębiorstwa w spadku, z którego mogą być zaspokajane zobowiązania związane z przedsiębiorstwem.

FAQ

Czy zezwolenie na sprzedaż alkoholu przechodzi na spadkobierców?

Nie przechodzi automatycznie jako „dziedziczona koncesja”. Po śmierci przedsiębiorcy możliwe jest czasowe wykonywanie decyzji w ramach zarządu sukcesyjnego, ale wymaga to działania według art. 37 i art. 38 ustawy o zarządzie sukcesyjnym. Po śmierci przedsiębiorcy zarząd sukcesyjny dotyczy nie tylko decyzji administracyjnych; osobno omawiamy kredyt firmowy po śmierci przedsiębiorcy i rolę zarządcy sukcesyjnego.

Czy nowy właściciel sklepu może korzystać z dotychczasowego zezwolenia?

Nie. Nowy przedsiębiorca musi uzyskać własne zezwolenie na podstawie art. 18 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Czy można sprzedać sklep razem z alkoholem znajdującym się na stanie?

To zależy od konkretnej konstrukcji transakcji i statusu nabywcy. Największe bezpieczeństwo daje dalsza legalna sprzedaż detaliczna w przedsiębiorstwie w spadku albo wyprzedaż zapasów po wygaśnięciu zezwolenia na podstawie art. 18(4) ust. 1 ustawy alkoholowej.

Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza chroni przed całym kredytem firmowym?

Ogranicza odpowiedzialność spadkobiercy do wartości stanu czynnego spadku zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego, ale sposób rozliczeń i odpowiedzialności zależy od konkretnego składu masy spadkowej i zobowiązań.

Czy sprzedaż przedsiębiorstwa wymaga zgody siostry jako współspadkobierczyni?

Tak, jeżeli jest to czynność przekraczająca zwykły zarząd, a sprzedaż przedsiębiorstwa co do zasady do takich czynności należy. Wynika to z art. 22 ust. 2 ustawy o zarządzie sukcesyjnym.

Podsumowanie

W opisanej sprawie najważniejsze są dwa równoległe porządki: administracyjny i spadkowy. Z jednej strony trzeba w terminie zabezpieczyć możliwość dalszego wykonywania zezwolenia na alkohol, a z drugiej uporządkować status spadkobierców i zasady rozporządzania przedsiębiorstwem w spadku. Najbezpieczniej jest nie traktować sprzedaży sklepu jako prostego „przekazania koncesji”, bo prawo tego nie dopuszcza.

Jeżeli celem jest spłata kredytu i ograniczenie strat, zwykle najlepiej najpierw wykorzystać legalną sprzedaż w przedsiębiorstwie w spadku, a dopiero później zamykać lub sprzedawać biznes w sposób skoordynowany z uzyskaniem nowego zezwolenia przez następcę.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – Dz.U. 1982 nr 35 poz. 230

2. Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej i innych ułatwieniach związanych z sukcesją przedsiębiorstw – tekst ustawy

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93