Mandat za niewłaściwe zachowanie i skarga na policję – co zrobić?

Kiedy policjant może wydawać polecenia?

Podstawą prawną jest art. 15 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Z przepisu wynika, że policjant ma prawo wydawać osobom polecenia określonego zachowania się tylko w granicach niezbędnych do:

• wykonywania czynności wskazanych w art. 15 ust. 1 pkt 1–5 lub 9 ustawy o Policji,
• wykonywania innych czynności służbowych podejmowanych w zakresie i w celu realizacji ustawowych zadań Policji,
• ochrony przed zatarciem śladów przy zabezpieczaniu miejsca zdarzenia,
• uniknięcia bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa osób lub mienia.

To oznacza, że polecenie nie może być całkowicie dowolne. Musi mieć związek z konkretną czynnością służbową albo realnym zagrożeniem. Sam fakt, że ktoś stoi na ogólnodostępnym parkingu, nie daje jeszcze automatycznie podstawy do nakazania odjazdu. Ocena legalności interwencji zależy jednak od szczegółów stanu faktycznego: pory, zgłoszenia od mieszkańców, podejrzenia wykroczenia, blokowania ruchu, zakłócania ciszy, spożywania alkoholu albo innych okoliczności, których uczestnik zdarzenia mógł nie znać.

Jednocześnie art. 14 ust. 3 ustawy o Policji nakazuje, aby policjanci podczas wykonywania czynności respektowali godność ludzką oraz przestrzegali i chronili prawa człowieka.

Jakie uprawnienia ma policja podczas interwencji?

Najczęściej przy takich zdarzeniach wchodzą w grę uprawnienia z art. 15 ust. 1 ustawy o Policji, w szczególności:

• legitymowanie osób w celu ustalenia tożsamości – art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji;
• kontrola osobista, przeglądanie bagaży i sprawdzanie ładunków w sytuacjach określonych ustawą – art. 15 ust. 1 pkt 5 ustawy o Policji;
• sprawdzenie prewencyjne – art. 15 ust. 1 pkt 9 ustawy o Policji;
• wydawanie poleceń – art. 15 ust. 1 pkt 10 ustawy o Policji.

Jeżeli policjant podejmuje legitymowanie lub inną czynność, powinien działać zgodnie także z § 2 ust. 1 pkt 1–5 oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 lutego 2025 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów – co do zasady powinien podać stopień, imię i nazwisko w sposób umożliwiający odnotowanie tych danych, a także podstawę prawną i przyczynę podjęcia czynności, chyba że zachodzi wyjątek przewidziany przepisami.

Jeżeli więc funkcjonariusz nie przedstawił się, nie podał przyczyny interwencji i równocześnie stosował groźby wykraczające poza przepisy, to taki sposób działania może budzić poważne zastrzeżenia.

Mandat za „niewłaściwe zachowanie” – czy to wystarczy?

Nie każdy opis użyty przez funkcjonariusza wystarcza do ukarania. Mandat karny może zostać nałożony za konkretny czyn będący wykroczeniem, a nie za ogólne sformułowanie bez wskazania podstawy prawnej. Zgodnie z art. 95 § 1 i § 3 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, postępowanie mandatowe prowadzi uprawniony organ, a nałożenie grzywny następuje za wykroczenie stwierdzone w warunkach określonych ustawą.

W praktyce trzeba więc ustalić:

• jaki konkretnie czyn został zarzucony,
• jaki przepis Kodeksu wykroczeń albo innej ustawy wskazano,
• czy opis zachowania rzeczywiście wypełnia znamiona tego czynu.

Jeżeli w dokumentach nie ma precyzyjnej kwalifikacji prawnej albo opis jest sztuczny, może to być argument obrony. Przy sporach o mandat warto znać zasady dotyczące obrony przy nieuzasadnionym mandacie.

Przyjęcie mandatu a odmowa przyjęcia – skutki są różne

To najważniejsza praktyczna kwestia.

Zgodnie z art. 99 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, w razie odmowy przyjęcia mandatu organ może wystąpić do sądu z wnioskiem o ukaranie. Sama odmowa przyjęcia mandatu nie jest podstawą do odebrania prawa jazdy ani stosowania szykan – takie groźby, jeżeli rzeczywiście padły, należy opisać w skardze i zawiadomieniu.

Jeżeli mandat został przyjęty, jego uchylenie następuje na zasadach z art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Sąd uchyla prawomocny mandat m.in. wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie. Wniosek składa się do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a obecnie termin wynika z aktualnego brzmienia art. 101 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Nie wolno więc opierać się na dawnych informacjach o „7 dniach od przyjęcia mandatu”, bo to w wielu publikacjach jest już nieaktualne.

Jeżeli rozważa Pan późniejsze podważanie prawomocnego rozstrzygnięcia, pomocny może być materiał o wzruszeniu mandatu.

Czy można nagrywać interwencję policji?

Co do zasady nagrywanie czynności funkcjonariuszy w miejscu publicznym nie jest samo w sobie zakazane, o ile osoba nagrywająca nie utrudnia interwencji. W konkretnych przypadkach policjant może jednak odsunąć osobę, która realnie przeszkadza w czynnościach lub stwarza zagrożenie. Ocena zależy od przebiegu zdarzenia.

Jeżeli osoba postronna została odepchnięta lub odsunięta, znaczenie ma to, czy działanie było proporcjonalne i rzeczywiście konieczne. Przy sporach dotyczących skargi lub zażalenia na niewłaściwe postępowanie funkcjonariusza warto porównać ten stan faktyczny z materiałem o zastrzeżeniach wobec policjanta podczas kontroli drogowej.

Skarga na policjanta – gdzie ją złożyć?

Jeżeli chodzi o sposób zachowania funkcjonariusza, można złożyć skargę administracyjną w trybie art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez organy albo ich pracowników, a także naruszenie praworządności lub interesów skarżących.

Skargę wnosi się zwykle do komendanta właściwej jednostki Policji, np. komendanta miejskiego, powiatowego lub wojewódzkiego – zależnie od tego, z której jednostki byli funkcjonariusze. Jeżeli nie zna Pan jednostki, proszę wskazać miejsce, datę, godzinę, numer radiowozu, opis patrolu i ewentualne numery identyfikacyjne funkcjonariuszy.

Na podstawie art. 238 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego o sposobie załatwienia skargi zawiadamia się skarżącego. Z kolei zgodnie z art. 237 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego skarga powinna być załatwiona bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca, a o niezałatwieniu sprawy w terminie organ powinien zawiadomić skarżącego.

Skarga powinna zawierać:

• imię i nazwisko oraz adres do korespondencji,
• datę i miejsce interwencji,
• opis zachowania policjantów,
• wskazanie świadków i dowodów,
• żądanie wyjaśnienia sprawy oraz oceny zachowania funkcjonariuszy.

Anonimowe pismo co do zasady nie będzie rozpatrywane w zwykłym trybie skargowym.

Zawiadomienie o przekroczeniu uprawnień

Jeżeli zachowanie policjanta mogło wykraczać poza zwykłą niegrzeczność lub nieprawidłowość służbową, należy rozważyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że funkcjonariusz publiczny, który przekraczając uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Zawiadomienie można złożyć do prokuratury właściwej ze względu na miejsce zdarzenia albo na Policji, ale przy zarzutach wobec policjantów praktycznie bezpieczniej jest skierować je bezpośrednio do prokuratury. Podstawą zgłoszenia jest także art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, zgodnie z którym każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję.

W zawiadomieniu trzeba unikać samych ocen typu „policjant się mścił”. Lepiej opisać fakty: jakie polecenie wydano, czy podano podstawę, jakie groźby padły, kiedy wystawiono mandat, co nagrano, kto był obecny.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

Im szybciej, tym lepiej. W sprawach o interwencję policyjną szczególnie przydatne są:

• nagranie wideo lub audio,
• dane świadków i ich krótkie pisemne relacje,
• kopia mandatu lub notatka z numerem blankietu,
• dokładna data, godzina i miejsce zdarzenia,
• numer radiowozu, oznaczenie patrolu, opis funkcjonariuszy,
• wniosek o zabezpieczenie nagrań z monitoringu parkingu lub okolicy.

Można też wnosić o udostępnienie informacji lub o zabezpieczenie materiałów z kamer nasobnych albo z rejestratorów w radiowozie, jeżeli były używane. Nie zawsze zostaną one wydane od razu osobie prywatnej, ale warto wskazać ich istnienie w skardze i zawiadomieniu, aby nie doszło do utraty materiału.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustalić, czy mandat został przyjęty czy odmówiono jego przyjęcia.
2. Zabezpieczyć wszystkie dowody, zwłaszcza nagrania i świadków.
3. Złożyć skargę do komendanta właściwej jednostki Policji w trybie art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego.
4. Jeżeli zachowanie policjantów mogło stanowić przestępstwo – złożyć zawiadomienie do prokuratury z powołaniem na art. 231 § 1 Kodeksu karnego.
5. Jeżeli mandat nie został przyjęty – przygotować się na postępowanie sądowe z wniosku o ukaranie.
6. Jeżeli mandat został przyjęty – przeanalizować, czy zachodzą przesłanki do jego uchylenia na podstawie art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

FAQ

Czy policjant musi się przedstawić podczas interwencji?

Co do zasady tak – powinien podać stopień, imię i nazwisko oraz podstawę prawną i przyczynę czynności, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 4 lutego 2025 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.

Czy policjant może kazać odjechać z parkingu bez wyjaśnienia?

Nie powinien wydawać poleceń arbitralnie. Polecenie musi mieścić się w granicach art. 15 ust. 1 pkt 10 ustawy o Policji i mieć związek z wykonywaną czynnością albo bezpieczeństwem.

Gdzie złożyć skargę na zachowanie policjanta?

Najczęściej do komendanta jednostki Policji właściwej dla miejsca interwencji, w trybie skargowym opartym na art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy po przyjęciu mandatu można się jeszcze bronić?

Tak, ale nie przez zwykłe odwołanie. Prawomocny mandat można uchylić tylko w przypadkach przewidzianych w art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Czy grożenie odebraniem prawa jazdy za odmowę przyjęcia mandatu jest dopuszczalne?

Sama odmowa przyjęcia mandatu prowadzi zasadniczo do skierowania sprawy do sądu. Nie stanowi automatycznej podstawy do zatrzymania uprawnień. Jeżeli takie groźby padły, warto je opisać w skardze i zawiadomieniu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji – ISAP
2. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia – ISAP
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – ISAP
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – ISAP
5. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego – ISAP
6. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 lutego 2025 r. w sprawie postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów – Dz.U. 2025 poz. 177
7. Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 23.01.2019 r., II AKa 405/18, LEX nr 2620792