Przyjęty mandat za potrącenie rowerzysty – czy można go uchylić?

Czy po przyjęciu mandatu da się jeszcze zmienić decyzję?

Tak, ale tylko w bardzo ograniczonym zakresie. Po przyjęciu mandatu staje się on prawomocny, a późniejsze kwestionowanie nie działa jak zwykłe odwołanie. W praktyce nie składa się „apelacji od mandatu”, lecz wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu karnego na podstawie art. 101 § 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

To istotna różnica: sąd nie bada wtedy sprawy od początku tylko dlatego, że po czasie ocenia Pan sytuację inaczej. Sąd sprawdza przede wszystkim, czy zachodzi jedna z ustawowych podstaw uchylenia mandatu.

Kiedy sąd może uchylić prawomocny mandat?

Zgodnie z art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia prawomocny mandat karny podlega niezwłocznie uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono:

• za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie,
• na osobę, która popełniła czyn przed ukończeniem 17 lat,
• mimo że ustawa stanowi, iż sprawca nie popełnia wykroczenia z przyczyn określonych w art. 15–17 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, czyli odpowiednio z powodu obrony koniecznej, stanu wyższej konieczności albo niepoczytalności.

Dodatkowo art. 101 § 1a i § 1aa Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia przewidują uchylenie mandatu także wtedy, gdy:

• grzywnę nałożono z naruszeniem ograniczeń wynikających z art. 96 § 2 tej ustawy,
• grzywnę nałożono w wysokości wyższej niż dopuszczalna na podstawie art. 96 § 1–1b tej ustawy – wtedy uchylenie następuje w części przekraczającej dopuszczalną wysokość.

Natomiast w każdym czasie prawomocny mandat może zostać uchylony także w sytuacjach wskazanych w art. 101 § 1b Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, jeżeli potrzeba uchylenia wynika z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego albo organu międzynarodowego.

Termin i właściwy sąd

Jeżeli to ukarany składa wniosek, termin wynosi 7 dni od uprawomocnienia się mandatu – art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W praktyce przy mandacie kredytowanym przyjętym na miejscu termin liczy się od dnia jego przyjęcia.

Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania nałożono grzywnę – art. 101 § 2 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Jeżeli chce Pan porównać, jak wygląda uchylenie mandatu po jego przyjęciu, warto zwrócić uwagę właśnie na to, że kluczowe są podstawy ustawowe, a nie samo przekonanie o niesłuszności kary.

Dlaczego w tej sprawie uchylenie mandatu może być trudne?

W opisanym stanie faktycznym najważniejsze jest to, że wskazane przez Pana argumenty dotyczą głównie oceny stopnia winy, ewentualnie przyczynienia się rowerzysty do zdarzenia, a nie tego, że czyn w ogóle nie był wykroczeniem.

To zasadnicza różnica. Jeżeli kierujący przyjął mandat za wykroczenie drogowe, a później twierdzi, że rowerzysta był ubrany na czarno, nie miał świateł albo znak był słabo widoczny, to są to okoliczności mogące wpływać na ocenę przebiegu zdarzenia, ale nie muszą tworzyć podstawy do uchylenia prawomocnego mandatu w rozumieniu art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Inaczej mówiąc: przyjęcie mandatu zamyka drogę do zwykłego sporu o to, kto miał większą winę, chyba że zachodzi jedna z ustawowych przesłanek uchylenia.

Jakie przepisy ruchu drogowego mają tu największe znaczenie?

W sprawie potrącenia rowerzysty kluczowe znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym.

Przede wszystkim zgodnie z art. 3 ust. 1 tej ustawy uczestnik ruchu i inna osoba znajdująca się na drodze są obowiązani zachować ostrożność albo, gdy ustawa tego wymaga, szczególną ostrożność, oraz unikać wszelkiego działania, które mogłoby spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Najważniejszy dla opisanej sytuacji jest jednak art. 27 ust. 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym, zgodnie z którym kierujący pojazdem, który skręca w drogę poprzeczną, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność i ustąpić pierwszeństwa rowerzyście jadącemu na wprost po jezdni, pasie ruchu dla rowerów, drodze dla pieszych i rowerów lub innej części drogi, którą zamierza opuścić.

Dodatkowo art. 27 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym stanowi, że kierujący pojazdem, przejeżdżając przez drogę dla rowerów poza jezdnią, jest obowiązany ustąpić pierwszeństwa rowerowi.

Jeżeli więc dochodzi do przecięcia drogi dla rowerów podczas skrętu, punkt wyjścia dla oceny prawnej zwykle jest niekorzystny dla kierowcy. Nawet jeśli rowerzysta naruszył swoje obowiązki, nie musi to automatycznie wyłączać odpowiedzialności kierującego.

Czy brak świateł i ciemny ubiór rowerzysty coś zmieniają?

Tak, ale najczęściej nie w takim zakresie, jak oczekuje kierowca po przyjęciu mandatu.

Rowerzysta ma własne obowiązki. Zgodnie z art. 51 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym uczestnik ruchu jest obowiązany używać świateł od zmierzchu do świtu. Z kolei szczegółowe obowiązkowe wyposażenie roweru wynika z § 53 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, które przewiduje m.in. odpowiednie światła pozycyjne i odblaski.

Jeżeli rowerzysta poruszał się bez wymaganego oświetlenia, mogło to stanowić jego naruszenie przepisów. Podobnie ciemny ubiór może mieć znaczenie dowodowe przy ocenie widoczności. Jednak z punktu widzenia uchylenia mandatu po stronie kierującego nadal trzeba wykazać ustawową przesłankę z art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Innymi słowy: naruszenie przepisów przez rowerzystę może świadczyć o jego przyczynieniu się, ale nie musi oznaczać, że kierowca nie popełnił wykroczenia.

Jeżeli interesuje Pana analogiczny scenariusz związany z potrąceniem rowerzysty i dodatkowymi konsekwencjami administracyjnymi, warto pamiętać, że mandat to tylko jeden z możliwych skutków zdarzenia drogowego.

Czy odwrócony lub niewidoczny znak ma znaczenie?

Tak, ale znaczenie tego argumentu zależy od konkretów: położenia znaku, oznakowania poziomego, przebiegu drogi dla rowerów, oświetlenia miejsca zdarzenia, widoczności i tego, czy kierowca mimo wszystko mógł zauważyć przebieg trasy rowerowej.

Jeżeli znak był odwrócony, może to mieć znaczenie dowodowe przy ocenie staranności kierującego i prawidłowości organizacji ruchu. Nadal jednak sąd badałby, czy w danych warunkach kierujący miał obowiązek zauważyć drogę dla rowerów niezależnie od położenia samego znaku, np. po nawierzchni, oznaczeniach poziomych albo geometrii skrzyżowania.

Dlatego sam odwrócony znak nie daje automatycznie podstawy do uchylenia mandatu. Może natomiast być jednym z argumentów w analizie całego stanu faktycznego.

Czy warto powoływać biegłego?

Opinia biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków bywa pomocna, ale głównie wtedy, gdy rzeczywiście istnieje spór co do mechanizmu zdarzenia i widoczności uczestników. Trzeba jednak pamiętać, że w postępowaniu o uchylenie mandatu sąd nie prowadzi pełnego procesu wykroczeniowego tylko po to, aby od nowa rozstrzygnąć, kto w większym stopniu zawinił.

Jeżeli celem miałoby być wykazanie jedynie częściowej winy rowerzysty, to taki wniosek może nie doprowadzić do uchylenia mandatu. W praktyce istotniejsze byłoby wykazanie, że nie zachodziło wykroczenie po stronie kierującego albo że mandat nałożono mimo ustawowej niedopuszczalności.

Trzeba też brać pod uwagę koszty postępowania, jeżeli sąd nie uwzględni wniosku. Ocena ryzyka zawsze zależy od dokumentów z konkretnej sprawy.

Jak praktycznie ocenić swoje szanse?

W opisanej sprawie trzeba oddzielić dwie rzeczy:

W realiach podobnych do opisanych szanse na uchylenie mandatu są zwykle ograniczone, bo obowiązek ustąpienia pierwszeństwa rowerzyście przy skręcie i przecięciu drogi dla rowerów jest oceniany rygorystycznie.

Co powinien zawierać wniosek o uchylenie mandatu?

Przepisy nie przewidują rozbudowanego formularza, ale praktycznie warto, aby pismo zawierało:

• oznaczenie sądu rejonowego właściwego miejscowo,
• dane ukaranego,
• serię i numer mandatu albo inne dane pozwalające go zidentyfikować,
• datę przyjęcia mandatu,
• jednoznaczne żądanie uchylenia mandatu,
• konkretne wskazanie podstawy prawnej z art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia,
• uzasadnienie i dowody, np. zdjęcia, nagrania, dane świadków, dokumentację miejsca zdarzenia.

Najczęstszy błąd polega na napisaniu wyłącznie, że mandat był „niesprawiedliwy”. To za mało. Trzeba powiązać argumenty z jedną z ustawowych przesłanek uchylenia.

Wniosek końcowy w tej sprawie

Jeżeli od przyjęcia mandatu nie minęło jeszcze 7 dni, formalnie może Pan złożyć wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu. Trzeba jednak uczciwie zaznaczyć, że przy opisanych okolicznościach same argumenty o braku świateł u rowerzysty, jego ciemnym ubiorze i możliwym przyczynieniu się do zdarzenia najczęściej nie wystarczają do uchylenia mandatu już przyjętego.

Największe znaczenie ma tu obowiązek ustąpienia pierwszeństwa rowerzyście podczas skrętu i przejazdu przez drogę dla rowerów, wynikający z art. 27 ust. 1a i ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Dlatego szanse powodzenia zależą przede wszystkim od tego, czy istnieją mocne dowody, że w konkretnym miejscu i czasie nie doszło do wykroczenia po Pana stronie albo mandat był prawnie niedopuszczalny.

FAQ

Czy przyjęty mandat można po prostu odwołać?

Nie. Po przyjęciu mandatu nie składa się zwykłego odwołania, lecz wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu na podstawie art. 101 ustawy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

Ile jest czasu na złożenie wniosku?

Zasadniczo 7 dni od uprawomocnienia się mandatu, jeżeli wniosek składa ukarany – art. 101 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Czy brak świateł u rowerzysty wystarczy do uchylenia mandatu kierowcy?

Zwykle nie. Może to świadczyć o naruszeniu przepisów przez rowerzystę, ale nie musi wyłączać wykroczenia po stronie kierującego.

Czy odwrócony znak drogi dla rowerów przesądza o braku winy kierowcy?

Nie automatycznie. To jedna z okoliczności, które trzeba ocenić łącznie z oznakowaniem poziomym, widocznością miejsca i przebiegiem drogi dla rowerów.

Do jakiego sądu składa się wniosek?

Do sądu rejonowego właściwego dla miejsca, gdzie nałożono grzywnę – art. 101 § 2 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia – w szczególności art. 96 i art. 101.

2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń – Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114, w szczególności art. 15–17.

3. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym – w szczególności art. 3, art. 27 i art. 51.

4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia – w szczególności § 53 dotyczący wyposażenia roweru.