Udostępnienie pisma ze szkoły na Facebooku – jakie konsekwencje?

Czy rodzic mógł opublikować pismo ze szkoły?

Nie można przyjąć automatycznie, że tak. Sam fakt, że rodzic otrzymał pismo jako adresat, nie daje mu nieograniczonego prawa do jego publicznego rozpowszechniania w mediach społecznościowych. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego: treści pisma, celu publikacji, zakresu ujawnionych danych oraz tego, czy publikacja narusza cudze prawa.

Podstawą ochrony jest przede wszystkim art. 23 Kodeksu cywilnego, który jako dobro osobiste wymienia m.in. tajemnicę korespondencji. Uzupełniająco stosuje się art. 24 Kodeksu cywilnego, przewidujący roszczenia w razie zagrożenia lub naruszenia dóbr osobistych. Konstytucyjną podstawę ochrony stanowi także art. 49 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gwarantujący wolność i ochronę tajemnicy komunikowania się.

Jeżeli na opublikowanym dokumencie widnieje Pani podpis, imię i nazwisko, stanowisko, pieczęć szkoły albo inne dane pozwalające na identyfikację, publikacja może dodatkowo ingerować w Pani sferę dóbr osobistych, w szczególności dobre imię, prywatność albo prawo do decydowania o rozpowszechnianiu informacji o sobie.

Tajemnica korespondencji a prawo odbiorcy do ujawnienia treści pisma

W praktyce najwięcej sporów budzi to, że adresat zna treść pisma i fizycznie posiada dokument. Nie oznacza to jednak, że zawsze wolno mu opublikować go publicznie. W orzecznictwie przyjmuje się, że ochrona tajemnicy korespondencji dotyczy nie tylko samego doręczenia, ale również sfery decydowania o dalszym ujawnianiu jej treści.

Znaczenie ma tu wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 2010 r., sygn. akt I CSK 664/09, w którym wskazano, że zarówno nadawca, jak i odbiorca mogą mieć uprawnienia związane z dysponowaniem korespondencją, ale nie wyłącza to oceny, czy konkretne rozpowszechnienie narusza dobra osobiste drugiej strony. Innymi słowy: sam status adresata nie daje immunitetu na publikację wszystkiego i w każdym celu.

Jeżeli pismo dotyczy indywidualnej sprawy ucznia lub rodzica, nie jest co do zasady „informacją publiczną” tylko dlatego, że pochodzi od szkoły. W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie odróżnia się dokumenty urzędowe od korespondencji prowadzonej w indywidualnej sprawie. Dlatego argument, że „to pismo szkoły, więc można je upublicznić”, zwykle nie jest trafny.

Czy pismo dyrektora szkoły jest informacją publiczną?

Najczęściej nie, jeżeli stanowi odpowiedź w konkretnej, indywidualnej sprawie rodzica lub ucznia. Dla oceny znaczenie ma ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, ale nie każdy dokument wytworzony przez szkołę jest informacją publiczną w rozumieniu tej ustawy.

W sprawach dotyczących korespondencji związanej z wykonywaniem zadań publicznych sądy administracyjne podkreślały, że korespondencja robocza lub indywidualna nie zawsze ma walor oficjalności. W tym kontekście zachowują znaczenie m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1203/12, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 2320/13, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 8 października 2015 r., sygn. akt II SAB/Op 51/15.

Jeżeli więc pismo było odpowiedzią na wniosek rodzica dotyczący organizacji egzaminu konkretnego dziecka, to co do zasady mamy do czynienia z korespondencją w indywidualnej sprawie, a nie z dokumentem przeznaczonym do swobodnego rozpowszechniania publicznego.

Jakie przepisy można zastosować w praktyce?

W opisanej sytuacji najczęściej wchodzą w grę równolegle trzy grupy przepisów.

Nie w każdej sprawie wszystkie te podstawy będą zasadne. Jeżeli rodzic wrzucił samo pismo bez komentarza, zwykle w pierwszej kolejności analizuje się naruszenie dóbr osobistych i ewentualnie danych osobowych. Jeżeli natomiast publikacji towarzyszą oskarżenia, wyzwiska lub sugestie naruszające reputację dyrektora albo szkoły, można rozważyć także środki karne.

Co może zrobić dyrektor szkoły krok po kroku?

Najrozsądniej działać etapami.

1. Zabezpieczyć dowody – zrobić zrzuty ekranu wpisu, komentarzy, daty publikacji, liczby udostępnień oraz linku do posta. Warto też zachować oryginał wysłanego pisma.
2. Ocenić zakres ujawnienia – czy widać podpis, pieczęć, dane dziecka, dane rodzica, dane pracowników lub treści dotyczące sytuacji osobistej.
3. Wysłać wezwanie do usunięcia publikacji – najlepiej pisemnie lub przez ePUAP, z krótkim terminem na wykonanie, np. 2–3 dni.
4. Zażądać zaniechania dalszego rozpowszechniania – nie tylko usunięcia posta, lecz także niepublikowania kopii w innych miejscach.
5. Rozważyć dalsze roszczenia – gdy rodzic odmówi, można skierować pozew cywilny na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli publikacja ujawniła dane osobowe ucznia lub inne dane chronione, szkoła powinna dodatkowo przeanalizować, czy doszło do naruszenia ochrony danych i czy jako administrator danych ma obowiązki wynikające z art. 33 i art. 34 RODO. To zależy jednak od tego, czy zdarzenie można przypisać sferze odpowiedzialności administratora, czy było wyłącznie samodzielnym działaniem osoby prywatnej poza systemem szkoły.

Jakie roszczenia cywilne są realne?

Jeżeli publikacja była bezprawna, może Pani skorzystać z roszczeń przewidzianych w art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala żądać:

• zaniechania działania zagrażającego dobru osobistemu,
• dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia, w szczególności złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie,
• na zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym – zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny, jeżeli zachodzą przesłanki z art. 448 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli wskutek publikacji powstała wymierna szkoda majątkowa, można rozważyć również odszkodowanie, ale tu trzeba już wykazać konkretny uszczerbek i związek przyczynowy.

W praktyce najczęściej najskuteczniejsze są roszczenia o: usunięcie posta, zakaz dalszego publikowania, usunięcie komentarzy, przeprosiny oraz – przy poważniejszym naruszeniu – zadośćuczynienie.

Czy można żądać usunięcia danych z Facebooka?

Tak, poza wezwaniem skierowanym do rodzica można zgłosić naruszenie bezpośrednio operatorowi serwisu społecznościowego, wskazując, że opublikowany materiał narusza prywatność, dobra osobiste albo zawiera dane osobowe. To nie zastępuje działań prawnych, ale bywa praktycznie skuteczne i szybsze niż proces.

Jeżeli dokument zawiera dane dziecka lub informacje wrażliwe dotyczące edukacji, zdrowia albo szczególnych potrzeb, reakcja powinna być szybka. W takich przypadkach liczy się nie tylko odpowiedzialność rodzica, ale także ograniczenie dalszego rozpowszechnienia treści.

Kiedy można myśleć o odpowiedzialności karnej?

Sama publikacja pisma nie zawsze oznacza przestępstwo. Odpowiedzialność karna może być brana pod uwagę zwłaszcza wtedy, gdy rodzic opatrzył dokument komentarzem godzącym w Pani reputację, oskarżał o nadużycia, nieuczciwość lub działania sprzeczne z prawem.

W zależności od treści mogą wchodzić w grę:

• art. 212 § 1 albo § 2 Kodeksu karnego – pomówienie o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska;
• art. 216 Kodeksu karnego – zniewaga.

Trzeba jednak pamiętać, że są to co do zasady przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego. To oznacza konieczność samodzielnego wniesienia prywatnego aktu oskarżenia do sądu. Z tego względu w podobnych sprawach częściej zaczyna się od ochrony cywilnej.

Jak powinno wyglądać wezwanie do usunięcia publikacji?

Wezwanie powinno być konkretne i spokojne. Warto w nim wskazać:

• datę i miejsce publikacji,
• dokładne oznaczenie wpisu lub zrzutu ekranu,
• jakie dobra osobiste zostały naruszone,
• żądanie usunięcia publikacji i powstrzymania się od dalszego rozpowszechniania,
• termin na wykonanie,
• zapowiedź skierowania sprawy na drogę cywilną przy braku reakcji.

Jeżeli wpis zawiera dane ucznia lub inne dane szczególnie wrażliwe dla szkoły, dobrze dodać żądanie usunięcia także kopii, komentarzy oraz ponownych publikacji w innych grupach lub komunikatorach.

FAQ

Czy sam podpis dyrektora na piśmie można pokazać publicznie?

Nie ma przepisu, który dawałby każdemu pełną swobodę publicznego rozpowszechniania cudzego podpisu umieszczonego na korespondencji. Jeżeli publikacja prowadzi do naruszenia dóbr osobistych albo identyfikuje osobę w sposób niepotrzebny, może być bezprawna.

Czy szkoła może żądać natychmiastowego usunięcia posta?

Tak. Najlepiej zrobić to w formie pisemnego wezwania do usunięcia publikacji i zaniechania dalszego udostępniania, z wyznaczeniem krótkiego terminu.

Czy rodzic może bronić się wolnością słowa?

Tak, ale wolność wypowiedzi nie ma charakteru absolutnego. Nie usprawiedliwia naruszania dóbr osobistych, tajemnicy korespondencji ani bezprawnego ujawniania danych osobowych innych osób.

Czy trzeba od razu iść do sądu?

Nie. W praktyce zwykle zaczyna się od zabezpieczenia dowodów, wezwania do usunięcia wpisu i ewentualnego zgłoszenia naruszenia administratorowi portalu. Dopiero brak reakcji uzasadnia dalsze kroki.

Czy sprawa może dotyczyć także danych dziecka?

Tak. Jeżeli na piśmie lub w komentarzu pojawiają się dane dziecka, informacje o egzaminie, potrzebach edukacyjnych albo stanie zdrowia, trzeba ocenić sprawę również pod kątem RODO.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93

2. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO) – EUR-Lex

4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553

5. Wyrok Sądu Najwyższego z 17 listopada 2010 r., sygn. akt I CSK 664/09.

6. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 września 2012 r., sygn. akt I OSK 1203/12.

7. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 2320/13.

8. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 8 października 2015 r., sygn. akt II SAB/Op 51/15.

9. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 28 lutego 2019 r., sygn. akt II SAB/Sz 8/19.