Prawo do informacji o stanie zdrowia brata

Czy żona ma wyłączne prawo do informacji o stanie zdrowia męża?

Nie. Sam fakt pozostawania pacjenta w małżeństwie nie oznacza, że szpital może informować wyłącznie żonę i odmawiać informacji rodzicom lub rodzeństwu. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta pacjent ma prawo do przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, skutkach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu.

O tym, komu można przekazać takie informacje, decyduje przede wszystkim pacjent. Art. 9 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta stanowi, że pacjent, w tym małoletni, który ukończył 16 lat, albo jego przedstawiciel ustawowy ma prawo wyrazić zgodę na udzielenie informacji innym osobom. Jeżeli więc brat jest w stanie świadomie podjąć decyzję, może upoważnić rodziców, siostrę, brata albo inną wybraną osobę. Może też cofnąć wcześniejsze upoważnienie lub zakazać informowania konkretnej osoby.

Małżonkowie mają wobec siebie obowiązek wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy, wierności i współdziałania dla dobra rodziny, co wynika z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Ten przepis nie daje jednak małżonkowi automatycznego monopolu na informacje medyczne i nie zastępuje zgody pacjenta wymaganej przez art. 9 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Kto jest osobą bliską pacjenta?

Definicja osoby bliskiej znajduje się w art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Osobą bliską jest małżonek, krewny do drugiego stopnia, powinowaty do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciel ustawowy, osoba pozostająca we wspólnym pożyciu oraz osoba wskazana przez pacjenta.

Rodzice są krewnymi w linii prostej pierwszego stopnia, a rodzeństwo jest krewnymi drugiego stopnia w linii bocznej. Wynika to z art. 61⁷ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby mające wspólnego przodka, lecz niebędące krewnymi w linii prostej.

W praktyce oznacza to, że rodzice i rodzeństwo pacjenta mieszczą się w ustawowej definicji osoby bliskiej. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji automatycznie otrzymają pełną dokumentację medyczną. Jeżeli pacjent jest świadomy i zdolny do podejmowania decyzji, kluczowe jest jego upoważnienie albo sprzeciw.

W sprawach dotyczących leczenia, pobytu w placówce opiekuńczej lub przekazywania prawa pacjenta i rodziny szczególne znaczenie mają aktualne oświadczenia pacjenta wpisane do dokumentacji medycznej.

Pacjent świadomy, nieprzytomny albo niezdolny do zrozumienia informacji

Zakres prawa rodziny do informacji zależy od stanu pacjenta. Inaczej wygląda sytuacja, gdy pacjent może świadomie decydować, a inaczej, gdy jest nieprzytomny, w ciężkim stanie psychicznym albo niezdolny do zrozumienia znaczenia przekazywanych informacji.

Warto odróżnić ustną informację o stanie zdrowia od dostępu do dokumentacji medycznej. Art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przyznaje pacjentowi prawo dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych świadczeń. Zgodnie z art. 26 ust. 1 tej ustawy dokumentację udostępnia się pacjentowi, jego przedstawicielowi ustawowemu albo osobie upoważnionej przez pacjenta.

Jak upoważnić rodziców lub rodzeństwo do informacji medycznej?

Najbezpieczniej, aby pacjent złożył w szpitalu pisemne upoważnienie do uzyskiwania informacji o stanie zdrowia i do dokumentacji medycznej. Szpitale zwykle mają własne formularze, ale upoważnienie może być także sporządzone odręcznie. Powinno zawierać dane pacjenta, dane osoby upoważnionej, zakres upoważnienia, datę i podpis pacjenta.

Jeżeli pacjent nie może pisać, ale jest w stanie świadomie wyrazić wolę, należy poprosić personel o odnotowanie jego oświadczenia w dokumentacji medycznej. W razie wątpliwości o zdolność pacjenta do świadomego podjęcia decyzji decydują okoliczności medyczne, które ocenia lekarz.

Pacjent ma również prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z innymi osobami na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Na podstawie art. 33 ust. 2 tej ustawy pacjent może odmówić takiego kontaktu. W przypadku osoby przebywającej w szpitalu psychiatrycznym dodatkowo art. 13 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje prawo do porozumiewania się bez ograniczeń z rodziną i innymi osobami, a korespondencja takiej osoby nie podlega kontroli.

Co zrobić, gdy szpital odmawia informacji rodzinie?

Jeżeli lekarz lub szpital odmawia informacji wyłącznie z powodu istnienia żony pacjenta, warto spokojnie poprosić o wskazanie konkretnej podstawy prawnej odmowy. Samo małżeństwo nie wyłącza uprawnień innych osób bliskich, jeżeli spełnione są warunki przekazania informacji.

Praktyczne działania mogą wyglądać następująco:

• ustalić, czy pacjent jest w stanie świadomie upoważnić rodziców lub rodzeństwo;
• poprosić pacjenta o złożenie pisemnego upoważnienia do informacji i dokumentacji medycznej;
• jeżeli pacjent nie jest zdolny do zrozumienia informacji, powołać się na art. 31 ust. 6 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz na definicję osoby bliskiej z art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta;
• poprosić o rozmowę z lekarzem kierującym oddziałem albo dyrektorem podmiotu leczniczego;
• skontaktować się z Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, jeżeli sprawa dotyczy szpitala psychiatrycznego;
• złożyć skargę do Rzecznika Praw Pacjenta, jeżeli odmowa narusza prawa pacjenta lub osób uprawnionych.

Art. 10a ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego stanowi, że osoba korzystająca ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny ma prawo do pomocy w ochronie swoich praw. Art. 10a ust. 2 tej ustawy przyznaje to prawo również przedstawicielowi ustawowemu, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu takiej osoby.

Czy rodzice mogą przejąć opiekę nad dorosłym synem?

Jeżeli dorosły pacjent nie został ubezwłasnowolniony, co do zasady zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych i sam decyduje o swoim leczeniu, sprawach osobistych oraz majątkowych. Rodzice mogą pomagać faktycznie, kontaktować się ze szpitalem, organizować wsparcie po wypisie i występować jako osoby bliskie, ale nie stają się automatycznie przedstawicielami ustawowymi syna.

Opiekun faktyczny, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, to osoba sprawująca bez obowiązku ustawowego stałą opiekę nad pacjentem, który ze względu na wiek, stan zdrowia albo stan psychiczny takiej opieki wymaga. Status opiekuna faktycznego może ułatwiać bieżący kontakt z placówką, ale nie daje tak szerokich kompetencji jak przedstawiciel ustawowy ustanowiony w związku z ubezwłasnowolnieniem.

Jeżeli pacjent potrzebuje pomocy w prowadzeniu spraw, ale nie zachodzą podstawy do ubezwłasnowolnienia, można rozważyć ustanowienie kuratora dla osoby z niepełnosprawnością na podstawie art. 183 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Kurator pomaga w prowadzeniu spraw, a zakres jego obowiązków określa sąd opiekuńczy.

Kiedy rozważyć ubezwłasnowolnienie?

Ubezwłasnowolnienie jest środkiem daleko ingerującym w prawa człowieka i powinno być rozważane tylko wtedy, gdy rzeczywiście jest konieczne dla ochrony osoby chorej. Sam pobyt w szpitalu psychiatrycznym, rozpoznanie choroby psychicznej albo konflikt rodzinny nie przesądzają o zasadności wniosku.

Art. 13 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny przewiduje ubezwłasnowolnienie całkowite osoby, która ukończyła 13 lat, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje ona jeszcze pod władzą rodzicielską.

Art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje ubezwłasnowolnienie częściowe osoby pełnoletniej, jeżeli z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych potrzebna jest jej pomoc do prowadzenia spraw, a jej stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego. Dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej ustanawia się kuratelę.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie rozpoznaje sąd okręgowy właściwy według miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek, a w braku miejsca zamieszkania według miejsca jej pobytu. Wynika to z art. 544 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 545 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wniosek mogą złożyć małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz przedstawiciel ustawowy osoby, której dotyczy wniosek. Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora na podstawie art. 546 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

W praktyce przed złożeniem wniosku trzeba przygotować dokumentację medyczną, opisać konkretne trudności w samodzielnym funkcjonowaniu i wykazać, dlaczego łagodniejsze środki pomocy nie wystarczają. Jeżeli chodzi głównie o kontakt ze szpitalem i informacje medyczne, często wystarczy upoważnienie pacjenta, a nie postępowanie o ubezwłasnowolnienie.

Co z majątkiem sprzedanym przez żonę?

Jeżeli małżonkowie pozostają w ustawowej wspólności majątkowej, każdy z nich może samodzielnie zarządzać majątkiem wspólnym w zakresie zwykłego zarządu. Wynika to z art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jednocześnie art. 36 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakłada na małżonków obowiązek współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym, w szczególności udzielania sobie informacji o stanie majątku, wykonywaniu zarządu i zobowiązaniach obciążających majątek wspólny.

Niektóre czynności wymagają zgody drugiego małżonka, zwłaszcza czynności wymienione w art. 37 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, takie jak zbycie nieruchomości, użytkowania wieczystego, przedsiębiorstwa albo gospodarstwa rolnego. Sprzedaż zwykłych ruchomości nie zawsze będzie wymagała zgody drugiego małżonka, ale jej ocena zależy od wartości rzeczy, celu sprzedaży, sposobu rozdysponowania pieniędzy oraz tego, czy działanie naruszało dobro rodziny.

Jeżeli żona wyzbyła się majątku ze szkodą dla męża albo ukrywa środki wspólne, możliwe jest dochodzenie rozliczeń między małżonkami, zwłaszcza przy podziale majątku wspólnego. W określonych sytuacjach można też rozważać zabezpieczenie roszczeń, ustanowienie rozdzielności majątkowej albo działania związane z ochroną osoby chorej, ale wymaga to analizy dokumentów i konkretnych transakcji.

Czy rozwód jest konieczny, aby rodzina mogła pomagać pacjentowi?

Rozwód nie jest warunkiem uzyskania przez rodziców lub rodzeństwo informacji o stanie zdrowia pacjenta. Dostęp do informacji medycznej wynika z przepisów o prawach pacjenta, a nie z tego, czy pacjent pozostaje w małżeństwie.

Rozwód może być orzeczony tylko wtedy, gdy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, co wynika z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli małżonkowie mają małoletnie dziecko, sąd w wyroku rozwodowym rozstrzyga m.in. o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Choroba jednego z rodziców nie oznacza automatycznej utraty praw rodzicielskich, ale sąd bierze pod uwagę dobro dziecka i realną zdolność rodzica do sprawowania pieczy.

FAQ

Czy siostra może dostać informację o stanie zdrowia brata?

Tak, ale zależy to od sytuacji. Jeżeli brat jest świadomy i zdolny do decyzji, powinien ją upoważnić na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jeżeli jest niezdolny do zrozumienia informacji, siostra jako krewna drugiego stopnia jest osobą bliską w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 tej ustawy.

Czy żona może zakazać szpitalowi informowania rodziców pacjenta?

Co do zasady nie. O przekazywaniu informacji decyduje pacjent, a gdy nie jest zdolny do zrozumienia informacji, znaczenie ma status osoby bliskiej. Żona nie może sama odebrać rodzicom statusu osób bliskich wynikającego z ustawy.

Czy szpital może odmówić informacji, powołując się na RODO?

Szpital musi chronić dane medyczne, ale RODO nie uchyla przepisów o prawach pacjenta. Jeżeli istnieje upoważnienie pacjenta albo zachodzi sytuacja z art. 31 ust. 6 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, sama ogólna wzmianka o RODO nie powinna zastępować konkretnej podstawy prawnej odmowy.

Czy pobyt w szpitalu psychiatrycznym oznacza brak zdolności do decyzji?

Nie. Pacjent psychiatryczny może zachowywać zdolność do świadomego podejmowania decyzji. O tym, czy w danym momencie rozumie znaczenie informacji i może skutecznie wskazać osoby uprawnione, decydują konkretne okoliczności medyczne.

Czy trzeba składać wniosek o ubezwłasnowolnienie, aby pomagać bratu?

Nie zawsze. Do uzyskiwania informacji często wystarcza upoważnienie pacjenta. Ubezwłasnowolnienie należy rozważać dopiero wtedy, gdy pacjent trwale nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy do prowadzenia spraw, a łagodniejsze rozwiązania są niewystarczające.

Źródła

• art. 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 9 ust. 2 i ust. 3, art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 33 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta,
• art. 31 ust. 6 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
• art. 10a ust. 1 i ust. 2 oraz art. 13 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego,
• art. 23, art. 36 § 1 i § 2, art. 37 § 1, art. 56 § 1, art. 58 § 1, art. 61⁷ § 1 oraz art. 183 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 13 § 1 i art. 16 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny,
• art. 544 § 1 i § 2, art. 545 § 1 oraz art. 546 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.