Odszkodowanie od zarządcy drogi za śliską nawierzchnię

Kiedy zarządca drogi odpowiada za poślizg na śliskiej nawierzchni?

Można dochodzić odszkodowania od zarządcy drogi, jeżeli szkoda powstała wskutek zawinionego lub bezprawnego zaniechania w zakresie utrzymania drogi. W praktyce chodzi najczęściej o sytuację, w której zarządca wiedział albo powinien był wiedzieć o oblodzeniu, gołoledzi, zalegającym śniegu lub innym niebezpiecznym stanie nawierzchni, a mimo to nie podjął właściwych działań w rozsądnym czasie.

Podstawą odpowiedzialności może być art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Jeżeli zarządcą lub podmiotem odpowiedzialnym jest osoba prawna, znaczenie może mieć także art. 416 Kodeksu cywilnego. W sprawach dotyczących zaniechań przy wykonywaniu władzy publicznej podstawą może być również art. 417 § 1 Kodeksu cywilnego, który przewiduje odpowiedzialność Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego albo innej osoby prawnej wykonującej władzę publiczną za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie.

Nie ma jednak automatycznej odpowiedzialności zarządcy za każdy poślizg. Trzeba wykazać trzy elementy: naruszenie obowiązków przez zarządcę, powstanie szkody oraz normalny związek przyczynowy między stanem drogi a szkodą. Wymóg związku przyczynowego i zakresu naprawienia szkody wynika z art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego.

Kto jest zarządcą drogi i kto powinien utrzymywać ją zimą?

Najpierw trzeba ustalić kategorię drogi. Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych wyróżnia drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Zgodnie z art. 19 ust. 2 tej ustawy zarządcą jest odpowiednio: Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad dla dróg krajowych, zarząd województwa dla dróg wojewódzkich, zarząd powiatu dla dróg powiatowych oraz wójt, burmistrz albo prezydent miasta dla dróg gminnych. W miastach na prawach powiatu zastosowanie ma także art. 19 ust. 5 ustawy o drogach publicznych, zgodnie z którym zarządcą wszystkich dróg publicznych, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, jest prezydent miasta.

Obowiązki zarządcy wynikają przede wszystkim z art. 20 ustawy o drogach publicznych. Dla spraw o zimową śliskość szczególnie ważne są: art. 20 pkt 4, który obejmuje utrzymanie nawierzchni drogi, chodników, drogowych obiektów inżynierskich, urządzeń zabezpieczających ruch i innych urządzeń związanych z drogą; art. 20 pkt 10, dotyczący okresowych kontroli stanu dróg; art. 20 pkt 11, dotyczący wykonywania robót interwencyjnych, robót utrzymaniowych i zabezpieczających; oraz art. 20 pkt 12, dotyczący przeciwdziałania niszczeniu dróg przez ich użytkowników.

Samo pojęcie utrzymania drogi zostało zdefiniowane w art. 4 pkt 20 ustawy o drogach publicznych. Obejmuje ono wykonywanie robót konserwacyjnych, porządkowych i innych zmierzających do zwiększenia bezpieczeństwa i wygody ruchu, w tym także odśnieżanie i zwalczanie śliskości zimowej, jeżeli wynika to z warunków na drodze.

W praktyce zarządcy stosują standardy zimowego utrzymania dróg. Standard może określać, które drogi są odśnieżane w pierwszej kolejności, w jakim czasie po ustaniu opadów usuwa się śnieg i śliskość oraz jakie środki są stosowane. Dlatego w sporze warto wystąpić do zarządcy o informację, jaki standard obowiązywał na danym odcinku i jakie czynności wykonano w dniu zdarzenia oraz w godzinach poprzedzających wypadek.

Co trzeba udowodnić, aby uzyskać odszkodowanie?

Osoba dochodząca odszkodowania musi wykazać okoliczności, z których wywodzi skutki prawne. Wynika to z art. 6 Kodeksu cywilnego. W sprawie przeciwko zarządcy drogi oznacza to konieczność udowodnienia, że droga była w niebezpiecznym stanie, zarządca nie wykonał obowiązków wynikających z ustawy o drogach publicznych albo wykonał je nienależycie, a szkoda powstała właśnie z tej przyczyny.

Trzeba też liczyć się z obroną zarządcy. Zarządca może twierdzić, że warunki pogodowe były nagłe i nadzwyczajne, służby drogowe działały zgodnie z planem, odcinek miał niższy standard zimowego utrzymania albo kierowca jechał zbyt szybko. W takich sprawach często analizuje się także zachowanie kierowcy, ponieważ art. 3 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym nakłada na uczestnika ruchu obowiązek zachowania ostrożności albo szczególnej ostrożności, a art. 19 ust. 1 tej ustawy nakazuje jechać z prędkością zapewniającą panowanie nad pojazdem z uwzględnieniem warunków ruchu.

Jeżeli kierowca przyczynił się do szkody, odszkodowanie może zostać odpowiednio zmniejszone na podstawie art. 362 Kodeksu cywilnego. Przyczynieniem może być na przykład niedostosowanie prędkości do oblodzonej nawierzchni, jazda na zużytych oponach, gwałtowne manewry albo ignorowanie znaków ostrzegawczych.

Jakie dowody zebrać po wypadku na oblodzonej drodze?

Im szybciej zostaną zabezpieczone dowody, tym większa szansa na skuteczne dochodzenie roszczeń. Po kilku godzinach droga może zostać posypana albo warunki pogodowe mogą się zmienić, dlatego zdjęcia i nagrania wykonane bezpośrednio po zdarzeniu mają duże znaczenie.

• zrób zdjęcia i nagrania nawierzchni, łuku drogi, pobocza, śladów hamowania, uszkodzeń pojazdu oraz miejsca uderzenia,
• wezwij policję, zwłaszcza gdy są osoby ranne, powstała znaczna szkoda albo zarządca może kwestionować przebieg zdarzenia,
• zapisz dane świadków i numery rejestracyjne pojazdów, których kierowcy widzieli stan drogi,
• ustal dokładną lokalizację zdarzenia, najlepiej z numerem drogi, nazwą miejscowości, kilometrażem lub współrzędnymi GPS,
• zabezpiecz dokumentację pogodową, komunikaty IMGW, lokalne ostrzeżenia oraz informacje o temperaturze i opadach,
• poproś zarządcę o dane dotyczące zimowego utrzymania tego odcinka, w tym godziny przejazdu pługopiaskarki i zastosowane środki,
• zachowaj faktury, rachunki, kosztorysy, dokumentację z warsztatu, dokumentację medyczną i potwierdzenia kosztów holowania.

Jeżeli w zdarzeniu uczestniczyły inne pojazdy, problem odpowiedzialności może być szerszy niż tylko stan drogi. Wtedy znaczenie ma także przebieg manewrów i zasady ruchu drogowego. Przykładem może być kolizja podczas skrętu, gdzie ocena winy zależy od zachowania wszystkich uczestników ruchu.

Jak zgłosić szkodę zarządcy drogi?

Roszczenie najlepiej zgłosić pisemnie do właściwego zarządcy drogi. W piśmie należy wskazać datę, godzinę i miejsce zdarzenia, opisać warunki na drodze, określić wysokość żądania i dołączyć dowody. Jeżeli zarządca ma ubezpieczenie OC, często przekaże sprawę swojemu ubezpieczycielowi.

W żądaniu można powołać się na art. 20 pkt 4 ustawy o drogach publicznych, jeżeli zarzut dotyczy niewłaściwego utrzymania nawierzchni, oraz na art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego w zakresie związku przyczynowego i pełnego naprawienia szkody. Jeżeli domagasz się naprawienia szkody przez zapłatę kosztów naprawy, podstawą wyboru sposobu naprawienia szkody jest art. 363 § 1 Kodeksu cywilnego.

W przypadku szkody osobowej można żądać zwrotu kosztów leczenia, rehabilitacji i innych uzasadnionych wydatków na podstawie art. 444 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli doszło do krzywdy, czyli cierpień fizycznych lub psychicznych, można rozważyć zadośćuczynienie na podstawie art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego. Odsetki za opóźnienie mogą być dochodzone na podstawie art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli sprawę prowadzi ubezpieczyciel zarządcy, termin spełnienia świadczenia przez ubezpieczyciela określa art. 817 § 1 Kodeksu cywilnego: co do zasady ubezpieczyciel powinien spełnić świadczenie w terminie 30 dni od otrzymania zawiadomienia o wypadku. Jeżeli wyjaśnienie okoliczności jest niemożliwe w tym terminie, zastosowanie ma art. 817 § 2 Kodeksu cywilnego.

Co zrobić, gdy zarządca odmawia wypłaty?

Odmowa wypłaty nie kończy sprawy. Warto poprosić o pełne uzasadnienie odmowy, dokumentację zimowego utrzymania oraz informacje, jakie czynności podjęto na danym odcinku. Następnie można złożyć odwołanie, uzupełnić materiał dowodowy albo skierować sprawę do sądu.

Pozew składa się co do zasady do sądu właściwego według przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. W sprawach o czyn niedozwolony praktyczne znaczenie ma art. 35 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala wytoczyć powództwo przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę. Możliwe są także ogólne zasady właściwości, w tym art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego dla osoby fizycznej albo art. 30 Kodeksu postępowania cywilnego dla osoby prawnej i jednostki organizacyjnej.

Opłata sądowa zależy od wartości przedmiotu sporu. Zasady określa art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przy roszczeniach do 20 000 zł obowiązują opłaty stałe według progów z art. 13 ust. 1 tej ustawy, a przy wartości przedmiotu sporu ponad 20 000 zł opłata wynosi 5% tej wartości, nie więcej niż 200 000 zł, zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy.

Przedawnienie roszczeń za wypadek na śliskiej drodze

Roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawniają się na zasadach określonych w art. 442¹ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego roszczenie przedawnia się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia zdarzenia wywołującego szkodę.

Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, zastosowanie ma art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego, który przewiduje 20-letni termin przedawnienia od dnia popełnienia przestępstwa. W typowych sprawach o poślizg na nieutrzymanej drodze najczęściej analizuje się jednak termin 3-letni z art. 442¹ § 1 Kodeksu cywilnego.

FAQ

Źródła

• Art. 4 pkt 20, art. 19 ust. 2 i ust. 5, art. 20 pkt 4, 10, 11 i 12 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
• Art. 3 ust. 1, art. 19 ust. 1 oraz art. 44 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.
• Art. 6, art. 361, art. 362, art. 363, art. 415, art. 416, art. 417 § 1, art. 442¹, art. 444 § 1, art. 445 § 1, art. 481 § 1 i art. 817 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 27 § 1, art. 30 i art. 35 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.