Grożenie śmiercią przez telefon, co zrobić?

Groźba śmierci przez telefon jako groźba karalna

Telefon z groźbą pozbawienia życia nie jest zwykłą „nieprzyjemną rozmową”. Jeżeli sprawca grozi popełnieniem przestępstwa na szkodę osoby, do której kieruje wypowiedź, albo na szkodę osoby dla niej najbliższej, a groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, może odpowiadać z art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Obecnie przepis przewiduje za taki czyn karę pozbawienia wolności do lat 3.

Nie każda wypowiedź oceniana jako groźna automatycznie oznacza przestępstwo. Ważne są przede wszystkim: treść słów, ton rozmowy, relacja między stronami, wcześniejsze zachowania sprawcy, realność zagrożenia oraz to, czy pokrzywdzony rzeczywiście mógł rozsądnie obawiać się spełnienia zapowiedzi. W praktyce inaczej ocenia się jednorazowy, chaotyczny wybuch emocji, a inaczej konkretną zapowiedź zabicia połączoną z podaniem miejsca, czasu albo wcześniejszym konfliktem.

Warto też odróżnić groźbę karalną od innych czynów. Jeżeli telefonów jest wiele i tworzą stały nacisk psychiczny, sprawa może dodatkowo dotyczyć uporczywego nękania z art. 190a Kodeksu karnego. Jeżeli groźba służy wymuszeniu określonego zachowania, np. podpisania dokumentu, oddania pieniędzy albo zaprzestania kontaktu z określoną osobą, w grę może wchodzić art. 191 Kodeksu karnego.

Zobacz również: w sprawach podobnych do opisanej przydatny może być hub gróźb karalnych, zwłaszcza gdy grożący jest znany pokrzywdzonemu.

Gdzie zgłosić grożenie śmiercią przez telefon?

Sprawę można zgłosić w jednostce Policji albo w prokuraturze. Zawiadomienie może być ustne do protokołu albo pisemne. Przy groźbach śmierci najbezpieczniej złożyć zawiadomienie jak najszybciej, opisać dokładnie przebieg rozmowy i wprost zawrzeć wniosek o ściganie sprawcy. Przy przestępstwie z art. 190 Kodeksu karnego ściganie następuje właśnie na wniosek pokrzywdzonego.

Po złożeniu wniosku o ściganie sprawa toczy się z urzędu. Oznacza to, że dalsze czynności dowodowe prowadzi Policja albo prokurator, a pokrzywdzony może składać wnioski dowodowe, np. o zabezpieczenie danych telekomunikacyjnych, przesłuchanie wskazanych świadków lub uzyskanie dokumentów od operatora. Sam pokrzywdzony nie pobiera billingów „dla organu” od operatora w trybie karnym — powinien wnioskować, aby zrobił to uprawniony organ procesowy.

Jeżeli groźba jest aktualna, sprawca zna miejsce pobytu pokrzywdzonego albo istnieje bezpośrednie niebezpieczeństwo, nie należy ograniczać się do pisma. W nagłej sytuacji należy dzwonić pod numer alarmowy 112 i domagać się natychmiastowej interwencji.

Czy po roku można uzyskać billing albo nagranie rozmowy?

Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch rzeczy: danych o połączeniu oraz treści rozmowy. Dane o połączeniu, potocznie nazywane billingiem, mogą obejmować m.in. numer inicjujący połączenie, numer odbiorcy, datę, godzinę, czas trwania połączenia, rodzaj połączenia oraz określone dane lokalizacyjne. Zgodnie z Prawem komunikacji elektronicznej przedsiębiorca telekomunikacyjny przechowuje dane objęte retencją przez 12 miesięcy, licząc od dnia połączenia albo nieudanej próby połączenia, a po upływie tego terminu zasadniczo je niszczy, chyba że zostały wcześniej zabezpieczone na podstawie odrębnych przepisów.

Jeżeli więc rozmowa miała miejsce dokładnie rok temu, wniosek o zabezpieczenie danych powinien zostać złożony bez zwłoki. Nie można zagwarantować, że po upływie 12 miesięcy operator nadal będzie posiadał wszystkie dane potrzebne organom ścigania. W zawiadomieniu warto wskazać numer telefonu, z którego korzystał pokrzywdzony, przybliżoną datę i godzinę rozmowy, numer osoby dzwoniącej, jeżeli był widoczny, oraz nazwę operatora.

Inaczej wygląda kwestia nagrania samej rozmowy. Operatorzy co do zasady nie nagrywają treści prywatnych rozmów telefonicznych na potrzeby zwykłego świadczenia usług. Organy ścigania mogą natomiast zabezpieczyć nagranie, jeżeli istnieje z legalnego źródła — np. pokrzywdzony sam nagrał rozmowę, rozmowa została zarejestrowana przez urządzenie, system poczty głosowej albo w szczególnych przypadkach w ramach legalnych czynności prowadzonych przez uprawnione służby. Samo przypuszczenie, że „operator ma nagranie”, zwykle nie wystarczy.

Jak napisać wniosek dowodowy w sprawie groźby telefonicznej?

W zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia przestępstwa warto zawrzeć nie tylko opis zdarzenia, ale też konkretne wnioski dowodowe. Przykładowo można wnieść o:

• ustalenie danych abonenta numeru, z którego wykonano połączenie, jeżeli numer był widoczny,
• zabezpieczenie danych telekomunikacyjnych dotyczących połączenia z określonego dnia i godziny,
• uzyskanie od operatora informacji o połączeniach przychodzących na numer pokrzywdzonego w określonym przedziale czasu,
• przesłuchanie osób, którym pokrzywdzony bezpośrednio po rozmowie opowiedział o groźbie,
• zabezpieczenie nagrania, jeżeli rozmowa została utrwalona w telefonie, aplikacji, poczcie głosowej albo innym urządzeniu,
• dołączenie wydruków historii połączeń, SMS-ów, wiadomości z komunikatorów albo wcześniejszej korespondencji ze sprawcą.

Wniosek dowodowy nie musi używać skomplikowanego języka. Wystarczy wskazać, jaki dowód ma zostać przeprowadzony i dlaczego jest istotny. Przykładowo: „Wnoszę o pilne zwrócenie się do operatora mojego numeru telefonu o zabezpieczenie danych dotyczących połączenia przychodzącego z dnia … około godziny …, ponieważ w czasie tej rozmowy sprawca groził mi pozbawieniem życia”.

Jeżeli obok groźby pojawia się długotrwałe nękanie telefonem, warto dodatkowo opisać liczbę połączeń, pory dnia, treść wiadomości i wpływ zachowania sprawcy na codzienne funkcjonowanie. W takich sytuacjach pomocne może być opracowanie dotyczące spraw o inne telefoniczne niepokojenie.

Czy po roku sprawa o groźby karalne jest przedawniona?

Co do zasady nie. Groźba karalna z art. 190 Kodeksu karnego jest występkiem zagrożonym karą pozbawienia wolności do lat 3. Dla takich czynów podstawowy termin przedawnienia karalności wynosi 5 lat od czasu popełnienia przestępstwa. Jeżeli w tym czasie zostanie wszczęte postępowanie, termin może ulec przedłużeniu na zasadach określonych w art. 102 Kodeksu karnego.

Roczny upływ czasu nie zamyka więc automatycznie drogi do złożenia zawiadomienia. Ma jednak duże znaczenie dowodowe. Im później pokrzywdzony zgłasza sprawę, tym trudniej może być zabezpieczyć dane od operatora, odnaleźć świadków albo odtworzyć dokładną treść rozmowy. Dlatego w zawiadomieniu warto od razu wyjaśnić, dlaczego zgłoszenie następuje dopiero teraz, np. z powodu obawy przed sprawcą, braku wiedzy o trybie postępowania albo późniejszego nasilenia konfliktu.

Jakie znaczenie ma obawa pokrzywdzonego?

Dla odpowiedzialności z art. 190 Kodeksu karnego nie wystarczy samo wypowiedzenie ostrych słów. Groźba musi wzbudzić w osobie, do której została skierowana albo której dotyczy, uzasadnioną obawę spełnienia. Chodzi o obawę ocenianą nie tylko subiektywnie, ale także przez pryzmat okoliczności sprawy.

Przykładowo uzasadnioną obawę mogą wzmacniać wcześniejsze akty agresji, znajomość adresu pokrzywdzonego przez sprawcę, konflikt rodzinny lub sąsiedzki, wypowiedzi o sposobie wykonania groźby, groźby wobec dzieci albo innych osób najbliższych, a także kolejne telefony lub wiadomości po zdarzeniu. Z kolei dla organu ścigania istotne będzie, czy pokrzywdzony po rozmowie zmienił swoje zachowanie, np. unikał określonych miejsc, poinformował bliskich, wezwał Policję albo zachował historię połączeń.

Prawa pokrzywdzonego po złożeniu zawiadomienia

Pokrzywdzony ma prawo składać wnioski dowodowe, korzystać z pomocy pełnomocnika, żądać informacji o decyzjach procesowych i zaskarżać określone rozstrzygnięcia. Jeżeli organ odmówi wszczęcia postępowania albo je umorzy, pokrzywdzonemu zasadniczo przysługuje zażalenie na podstawie art. 306 Kodeksu postępowania karnego.

W razie skierowania sprawy do sądu pokrzywdzony może rozważyć działanie jako oskarżyciel posiłkowy. Może także złożyć wniosek o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, jeżeli groźba wywołała konkretne następstwa, np. koszty leczenia, pogorszenie stanu psychicznego albo istotne naruszenie poczucia bezpieczeństwa. W sprawach o groźby często równolegle warto rozważyć ochronę dóbr osobistych w postępowaniu cywilnym, ale zależy to od dowodów i skutków konkretnego zdarzenia.

FAQ

Podsumowanie

Grożenie śmiercią przez telefon należy potraktować poważnie, zwłaszcza gdy groźba była konkretna, sprawca jest znany albo istnieje wcześniejszy konflikt. W sprawie o groźbę karalną konieczne jest złożenie wniosku o ściganie, a dla zabezpieczenia dowodów warto działać jak najszybciej. Po roku sprawa zwykle nie jest jeszcze przedawniona, ale może być trudniejsza dowodowo z powodu 12-miesięcznego okresu przechowywania danych telekomunikacyjnych. Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie, należy niezwłocznie wezwać Policję.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny, w szczególności art. 115 § 12, art. 190, art. 190a, art. 191 oraz art. 101–102.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 12, art. 49a, art. 304 oraz art. 306.
• Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. — Prawo komunikacji elektronicznej, w szczególności art. 47, art. 49 oraz art. 394.