Internetowa galeria sztuki – jak legalnie sprzedawać i pośredniczyć

UWAGA! Poniższy tekst stanowi zaktualizowane omówienie najważniejszych zagadnień prawnych związanych z prowadzeniem internetowej galerii sztuki.

Jaki model działalności jest najbezpieczniejszy

W opisanym modelu internetowa galeria sztuki może funkcjonować na trzy różne sposoby i to rozróżnienie ma kluczowe znaczenie:

• jako platforma prezentująca oferty artystów – serwis pokazuje dzieła, zbiera zapytania i umożliwia kontakt, ale nie jest stroną sprzedaży ani najmu,
• jako pośrednik – galeria aktywnie doprowadza do zawarcia umowy między artystą a klientem i pobiera prowizję,
• jako sprzedawca albo komisant – galeria działa we własnym imieniu, a to oznacza dużo większą odpowiedzialność wobec klienta.

Jeżeli chce Pani ograniczyć własne ryzyko, najczęściej korzystniejszy jest model, w którym artysta pozostaje stroną umowy sprzedaży albo najmu, a galeria świadczy na jego rzecz usługę promocji, pośrednictwa lub organizacji kontaktu z klientem. Wtedy Pani wynagrodzeniem jest prowizja albo opłata za usługę, a nie cała cena dzieła.

Taki model trzeba jednak jasno opisać w dokumentach i komunikacji z klientem. Jeżeli z treści strony, korespondencji, płatności i faktur będzie wynikało, że to galeria sprzedaje dzieło, samo nazwanie relacji „pośrednictwem” nie wystarczy.

Pośrednictwo czy komis – która umowa z artystą jest lepsza

W praktyce przy galerii internetowej bez magazynowania dzieł i bez sprzedaży we własnym imieniu zwykle bezpieczniejsza jest umowa pośrednictwa albo umowa o świadczenie usług z elementami pośrednictwa i czynności organizacyjnych.

Umowa komisu jest uregulowana w art. 765-773 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Komisant zobowiązuje się za wynagrodzeniem, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do kupna lub sprzedaży rzeczy ruchomych na rachunek komitenta, lecz we własnym imieniu (art. 765 Kodeksu cywilnego). To oznacza, że wobec klienta występuje Pani jako strona transakcji. Taki model zwiększa odpowiedzialność za wykonanie umowy, wady rzeczy, rozliczenia konsumenckie i podatkowe.

Umowa pośrednictwa nie ma w Kodeksie cywilnym jednej odrębnej, uniwersalnej regulacji dla każdej branży, dlatego zwykle opiera się ją na zasadzie swobody umów z art. 353¹ Kodeksu cywilnego. Można w niej dokładnie opisać, że galeria:

• promuje dzieła artysty,
• publikuje zdjęcia i opisy,
• organizuje kontakt z klientem,
• przyjmuje zapytania,
• koordynuje oględziny, transport lub odbiór,
• otrzymuje prowizję dopiero po zawarciu umowy przez artystę z klientem.

Jeżeli Pani rola ma sprowadzać się głównie do kontaktu, prezentacji, przewiezienia pracy i przekazania informacji, można też rozważyć umowę o świadczenie usług z elementami zlecenia, do której stosuje się odpowiednio art. 734 i nast. Kodeksu cywilnego, zwłaszcza art. 750 Kodeksu cywilnego.

Wniosek praktyczny: jeżeli chce Pani zminimalizować odpowiedzialność, nie przejmować na siebie pełnych roszczeń reklamacyjnych klienta i nie występować jako sprzedawca, lepiej unikać komisu i oprzeć współpracę z artystą na precyzyjnie napisanej umowie pośrednictwa lub świadczenia usług.

Zobacz również:

Co powinna zawierać umowa z artystą

Dobrze przygotowana umowa z artystą powinna rozstrzygać co najmniej następujące kwestie:

• czy artysta pozostaje wyłącznym sprzedawcą lub wynajmującym dzieło,
• czy galeria ma prawo przyjmować w jego imieniu oświadczenia klientów,
• czy galeria może pobierać zaliczki lub całość ceny,
• na jakich zasadach naliczana jest prowizja i kiedy staje się należna,
• czy współpraca ma charakter wyłączny,
• kto odpowiada za prawdziwość opisu dzieła, jego autorstwo, stan, pochodzenie i autentyczność,
• kto ponosi ryzyko uszkodzenia w transporcie i kto organizuje przewóz,
• kto odpowiada za reklamację, rękojmię i ewentualny zwrot świadczeń klientowi,
• jakie prawa ma galeria do zdjęć, opisów i znaków identyfikujących artystę,
• czy i jak można wypowiedzieć umowę oraz co dzieje się z ofertami już opublikowanymi.

Warto wprost wpisać oświadczenia artysty, że:

• jest właścicielem dzieła albo jest uprawniony do jego oferowania,
• dzieło nie pochodzi z czynu zabronionego, nie jest przedmiotem sporu ani zabezpieczenia,
• opis i zdjęcia są prawdziwe,
• udostępnienie zdjęć i prezentacja dzieła w serwisie nie naruszają praw autorskich ani praw osób trzecich.

Jeżeli Pani ma organizować transport, należy opisać procedurę odbioru, pakowania, protokół stanu dzieła i odpowiedzialność za szkodę. Odpowiedzialność kontraktowa wynika co do zasady z art. 471 Kodeksu cywilnego.

Kto odpowiada wobec klienta

To zależy od rzeczywistego modelu działania.

Jeżeli klientem jest konsument, a umowa jest zawierana na odległość, zastosowanie ma ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta. Przedsiębiorca ma obowiązki informacyjne określone w art. 12 tej ustawy. Konsument ma co do zasady prawo odstąpić od umowy zawartej na odległość w terminie 14 dni na podstawie art. 27 ustawy o prawach konsumenta, chyba że zachodzi wyjątek z art. 38 tej ustawy.

Przy dziełach sztuki nie zawsze da się automatycznie wyłączyć prawo odstąpienia. Wyjątek z art. 38 ust. 1 pkt 3 ustawy o prawach konsumenta dotyczy rzeczy nieprefabrykowanej, wyprodukowanej według specyfikacji konsumenta lub służącej zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb. Sam fakt, że obraz jest unikatowy, nie oznacza jeszcze, że wyjątek zawsze działa. Trzeba badać konkretny stan faktyczny.

Jeżeli sprzedawcą jest przedsiębiorca, za niezgodność towaru z umową wobec konsumenta odpowiada na zasadach z rozdziału 5a ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (art. 43a i nast.). Jeżeli nabywcą nie jest konsument, mogą mieć zastosowanie przepisy o rękojmi z art. 556 i nast. Kodeksu cywilnego, chyba że odpowiedzialność została skutecznie zmodyfikowana w umowie B2B w granicach prawa.

Publikowanie zdjęć dzieł i prawa autorskie

W obrocie dziełami sztuki bardzo ważne są prawa autorskie. Samo posiadanie obrazu nie oznacza automatycznie prawa do publikowania jego fotografii w Internecie. Autorskie prawa majątkowe do utworu reguluje ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności art. 17.

Dlatego w umowie z artystą albo właścicielem dzieła warto uzyskać wyraźne upoważnienie do:

• publikacji zdjęć dzieła w serwisie i mediach społecznościowych,
• korzystania z opisów, not biograficznych i materiałów promocyjnych,
• używania wizerunku podpisu artysty lub nazwy pracowni, jeśli to potrzebne do promocji.

Jeżeli zdjęcia wykonuje ktoś inny niż artysta, trzeba dodatkowo ustalić prawa do samych fotografii. W określonych sytuacjach fotografia również może być utworem chronionym. Bezpiecznie jest uzyskać od osoby przekazującej materiały oświadczenie, że ma prawo nimi dysponować.

Warto też pamiętać o ochronie dóbr osobistych i renomy twórcy. Podstawą są art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego oraz osobiste prawa autorskie z art. 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Zobacz również:

Regulamin serwisu i obowiązki online

Jeżeli prowadzi Pani stronę internetową, przez którą użytkownicy mogą korzystać z usług galerii, trzeba przygotować regulamin. Wynika to przede wszystkim z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Usługodawca powinien określić regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną i udostępnić go nieodpłatnie przed zawarciem umowy.

W regulaminie warto opisać:

• jaką usługę świadczy serwis,
• czy użytkownik może tylko wysłać zapytanie, czy także złożyć zamówienie,
• czy galeria jest sprzedawcą, pośrednikiem czy jedynie prezentuje oferty,
• warunki publikacji ofert przez artystów,
• zakaz zamieszczania treści bezprawnych,
• zasady zgłaszania naruszeń,
• tryb reklamacyjny dotyczący samej usługi galerii.

Jeżeli serwis umożliwia zamieszczanie treści przez artystów, trzeba pamiętać o zasadach odpowiedzialności za treści użytkowników. W prawie polskim nadal znaczenie mają przepisy dotyczące hostingu z art. 14 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Równolegle, w przypadku usług pośrednich online, należy uwzględniać także rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (Digital Services Act), jeżeli model serwisu podpada pod jego zakres. Zakres obowiązków zależy jednak od konkretnej funkcji platformy.

RODO i dane klientów oraz artystów

Jeżeli galeria zbiera dane klientów, artystów i osób wysyłających zapytania, staje się administratorem danych osobowych w rozumieniu art. 4 pkt 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO). Musi więc spełnić obowiązek informacyjny z art. 13 albo art. 14 RODO, posiadać podstawę przetwarzania danych z art. 6 ust. 1 RODO oraz wdrożyć odpowiednie środki bezpieczeństwa zgodnie z art. 24 i 32 RODO.

W praktyce minimum to:

• polityka prywatności lub klauzula informacyjna,
• opis celów przetwarzania danych,
• podstawa prawna dla formularza kontaktowego, obsługi umowy i marketingu,
• zasady retencji danych,
• umowy powierzenia danych z dostawcami hostingu, poczty, systemu CRM lub płatności – jeśli są potrzebne.

Jeżeli będzie Pani wysyłać newsletter albo informacje handlowe, trzeba uwzględnić również art. 398 ustawy z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej, który co do zasady wymaga uprzedniej zgody odbiorcy na używanie telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla marketingu bezpośredniego. Zakres wymaganych zgód zależy od kanału komunikacji i modelu działań marketingowych.

Podatki – co jest przychodem galerii, a co artysty

W modelu pośrednictwa przychodem galerii co do zasady jest prowizja albo inna opłata za świadczoną usługę, a nie pełna cena sprzedawanego dzieła – pod warunkiem że galeria rzeczywiście nie sprzedaje we własnym imieniu i nie nabywa ceny jako własnego świadczenia.

Ocena podatkowa zależy od konstrukcji umownej i faktycznego obiegu płatności. Inaczej wygląda sytuacja, gdy:

• klient płaci bezpośrednio artyście, a galeria wystawia artyście fakturę za prowizję,
• klient płaci galerii jako pełnomocnikowi do odbioru należności,
• galeria pobiera całą cenę we własnym imieniu i później rozlicza się z artystą.

W zakresie VAT trzeba uwzględnić ustawę z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług. Zwolnienie podmiotowe co do zasady wynika z art. 113 ust. 1 i 9 tej ustawy, ale limit zwolnienia nie wynosi już 150 000 zł – obecnie jest to 200 000 zł wartości sprzedaży w skali roku. Dlatego wcześniejsze odwołania do limitu 150 tys. zł są już nieaktualne.

Nie każda sprzedaż dzieła między osobami prywatnymi powoduje takie same skutki podatkowe. Przy sprzedaży rzeczy przez osobę fizyczną poza działalnością gospodarczą znaczenie ma m.in. art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Odpłatne zbycie rzeczy ruchomej po upływie 6 miesięcy, licząc od końca miesiąca nabycia, co do zasady nie stanowi źródła przychodu w PIT. To jednak ocena dotycząca sprzedającego, a nie galerii.

W przypadku najmu lub wypożyczania dzieł opodatkowanie także zależy od tego, kto zawiera umowę, czy robi to w ramach działalności gospodarczej i jaki jest charakter świadczenia.

W zakresie PCC trzeba pamiętać, że umowa sprzedaży rzeczy ruchomych może podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych na zasadach z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a oraz art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Co do zasady stawka wynosi 2%, ale obowiązek nie powstaje, jeżeli przynajmniej jedna ze stron z tytułu dokonania tej konkretnej czynności jest opodatkowana VAT albo z niego zwolniona w zakresie tej czynności – zgodnie z art. 2 pkt 4 ustawy o PCC. Dodatkowo sprzedaż rzeczy ruchomych jest wyłączona z PCC, gdy podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł – art. 9 pkt 6 tej ustawy.

Najem dzieł sztuki – o czym pamiętać

Jeżeli oprócz sprzedaży planuje Pani także wynajem dzieł, trzeba rozdzielić dwa poziomy:

• umowę między właścicielem dzieła a najemcą albo korzystającym,
• umowę między galerią a artystą o pośrednictwo lub obsługę wynajmu.

Najem reguluje art. 659 i nast. Kodeksu cywilnego. W przypadku dzieł sztuki w praktyce ważniejsze od ogólnych przepisów są dobrze opisane zasady szczególne: czas korzystania, miejsce ekspozycji, ubezpieczenie, zakaz podnajmu, zakaz ingerencji w dzieło, odpowiedzialność za uszkodzenia, protokół wydania i zwrotu.

Jeżeli odbiorcą jest firma, warto doprecyzować odpowiedzialność za przypadkową utratę lub uszkodzenie. Jeżeli najemcą jest konsument, postanowienia nie mogą mieć charakteru abuzywnego w rozumieniu art. 385¹ Kodeksu cywilnego.

Autentyczność dzieł i ryzyka karne

W obrocie sztuką trzeba zachować szczególną staranność co do pochodzenia i autentyczności dzieł. Jeżeli galeria aktywnie zapewnia klienta o autorstwie, oryginalności albo stanie prawnym dzieła, a informacje te okażą się nieprawdziwe, mogą powstać roszczenia cywilne, a w skrajnych wypadkach także ryzyka karne, zależnie od stanu faktycznego.

Dlatego warto wdrożyć procedurę minimum, obejmującą:

• oświadczenie artysty lub właściciela o prawie do rozporządzania dziełem,
• dokumentację proweniencji, jeżeli istnieje,
• opis techniki, wymiarów i stanu zachowania,
• protokół przekazania i odbioru,
• wyraźne zastrzeżenie, kto odpowiada za autentyczność i opis dzieła.

Przy imporcie, eksporcie lub obrocie transgranicznym mogą dojść dodatkowe obowiązki z zakresu ochrony zabytków, prawa celnego i ograniczeń wywozu. To wymaga odrębnej analizy dla konkretnego dzieła.

Jak opisać ofertę na stronie internetowej

Na stronie nie warto używać sformułowań sugerujących, że galeria „sprzedaje”, jeżeli prawnie ma być tylko pośrednikiem. Trzeba spójnie opisać proces:

• czy publikowane informacje są zaproszeniem do zawarcia umowy, czy ofertą,
• kto zawiera umowę z klientem,
• czy cena obejmuje transport,
• jak wygląda rezerwacja dzieła,
• czy kliknięcie lub wysłanie formularza powoduje zawarcie umowy.

Ma to znaczenie także na gruncie zasad składania oświadczeń woli oraz informacji handlowych. Dla praktyki e-commerce przydatne jest także rozróżnienie między reklamą, zaproszeniem do negocjacji i ofertą w rozumieniu art. 66 oraz art. 71 Kodeksu cywilnego.

Jakie dokumenty warto przygotować na start

Przy takim modelu działalności zwykle warto mieć przygotowane:

• umowę z artystą o pośrednictwo lub świadczenie usług,
• regulamin serwisu internetowego,
• regulamin sprzedaży lub rezerwacji – jeżeli galeria przyjmuje zamówienia,
• politykę prywatności i klauzule RODO,
• wzór protokołu przekazania dzieła,
• wzór potwierdzenia rezerwacji albo zlecenia transportu,
• procedurę reklamacyjną dotyczącą usługi galerii,
• zasady weryfikacji pochodzenia i opisu dzieł.

Przykłady

Poniżej dwa praktyczne przykłady pokazujące, jak bardzo odpowiedzialność galerii zależy od przyjętego modelu współpracy i sposobu komunikacji z klientem.

FAQ

Czy internetowa galeria sztuki musi mieć regulamin?

Tak, jeżeli świadczy usługi drogą elektroniczną, powinna udostępnić regulamin zgodnie z art. 8 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Regulamin powinien jasno opisać rolę galerii i zasady korzystania z serwisu.

Czy lepiej wybrać umowę komisu?

Nie zawsze. Komis z art. 765 Kodeksu cywilnego oznacza działanie we własnym imieniu, a więc większą odpowiedzialność wobec klienta. Przy modelu platformy i pośrednictwa zwykle bezpieczniejsza jest umowa pośrednictwa lub świadczenia usług.

Kto odpowiada za reklamacje dzieła?

Co do zasady ten podmiot, który jest sprzedawcą wobec klienta. Jeżeli sprzedawcą pozostaje artysta, to on odpowiada za wady rzeczy. Galeria może jednak odpowiadać za własne działania, np. błędny opis, uszkodzenie w transporcie albo mylące przedstawienie swojej roli.

Czy można publikować zdjęcia dzieł bez dodatkowych zgód?

Nie należy tego zakładać. Trzeba uregulować prawo do korzystania ze zdjęć i prezentacji dzieła, ponieważ samo posiadanie utworu nie daje automatycznie prawa do publikacji jego wizerunku w Internecie.

Czy galeria niebędąca czynnym podatnikiem VAT może działać legalnie?

Tak, ale trzeba na bieżąco oceniać warunki zwolnienia podmiotowego z art. 113 ustawy o VAT. Obecny podstawowy limit zwolnienia to 200 000 zł wartości sprzedaży rocznie, chyba że w konkretnej sytuacji występują wyłączenia ze zwolnienia.

Czy klient-konsument ma prawo odstąpić od zakupu obrazu przez Internet?

Co do zasady tak, w terminie 14 dni na podstawie art. 27 ustawy o prawach konsumenta. Wyjątki z art. 38 tej ustawy trzeba oceniać ostrożnie i indywidualnie – nie każdy obraz automatycznie wyłącza prawo odstąpienia.

Źródła

• ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 66, art. 71, art. 353¹, art. 385¹, art. 471, art. 556 i nast., art. 659 i nast., art. 734 i nast., art. 750, art. 765-773,
• ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, w szczególności art. 12, art. 27, art. 38, art. 43a i nast.,
• ustawa z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, w szczególności art. 8 i art. 14,
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), w szczególności art. 4 pkt 7, art. 6, art. 13, art. 14, art. 24, art. 32,
• ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności art. 16 i art. 17,
• ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 113,
• ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. d,
• ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, w szczególności art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 2 pkt 4, art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 9 pkt 6,
• ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. – Prawo komunikacji elektronicznej, w szczególności art. 398,
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych (Digital Services Act).