Praca w Niemczech z kartą rezydenta długoterminowego UE

Czy karta rezydenta długoterminowego UE pozwala pracować w Niemczech?

Tak, ale nie automatycznie. Jeżeli jest Pan obywatelem państwa trzeciego i posiada Pan kartę rezydenta długoterminowego UE wydaną przez Polskę albo inne państwo członkowskie objęte systemem Daueraufenthalt-EU, może Pan korzystać z ułatwionej mobilności w Unii Europejskiej. Nie oznacza to jednak, że sama polska karta pobytu pozwala od razu rozpocząć pracę w Niemczech.

Przy krótkim pobycie można co do zasady wjechać do Niemiec z ważnym paszportem i kartą pobytu, z zachowaniem limitu pobytu krótkoterminowego w strefie Schengen. Jeżeli jednak pobyt ma trwać dłużej niż 90 dni, a celem jest praca, studia, szkolenie albo prowadzenie działalności, trzeba uzyskać niemieckie zezwolenie na pobyt.

Podstawą prawną jest obecnie § 38a niemieckiej ustawy o pobycie, czyli Aufenthaltsgesetz. Przepis ten dotyczy cudzoziemców, którzy w innym państwie UE uzyskali status rezydenta długoterminowego i chcą przebywać w Niemczech dłużej niż 90 dni.

Zezwolenie na pobyt w Niemczech na podstawie § 38a AufenthG

Niemieckie zezwolenie na pobyt dla rezydenta długoterminowego UE z innego państwa członkowskiego to Aufenthaltserlaubnis für in anderen Mitgliedstaaten der Europäischen Union langfristig Aufenthaltsberechtigte. W praktyce wniosek składa się w lokalnym urzędzie do spraw cudzoziemców, właściwym dla miejsca pobytu w Niemczech.

Do najważniejszych warunków należą zwykle:

• posiadanie ważnego paszportu;
• posiadanie ważnego statusu rezydenta długoterminowego UE w innym państwie członkowskim;
• zamiar pobytu w Niemczech przez okres dłuższy niż 90 dni;
• zapewnione utrzymanie bez korzystania z niemieckiej pomocy socjalnej;
• ubezpieczenie zdrowotne uznawane w Niemczech;
• w przypadku pracy najemnej – konkretna oferta pracy albo umowa z niemieckim pracodawcą;
• brak przeszkód wynikających z bezpieczeństwa, porządku publicznego albo wcześniejszych naruszeń prawa pobytowego.

Wniosek należy złożyć odpowiednio wcześnie. Nie należy czekać do upływu 90 dni pobytu, ponieważ rozpoczęcie lub kontynuowanie pobytu bez właściwego tytułu może prowadzić do problemów administracyjnych. Do czasu wydania decyzji warto dopilnować, aby urząd potwierdził legalność dalszego pobytu i zakres dopuszczalnej pracy, np. w formie odpowiedniego zaświadczenia.

Czy rezydent długoterminowy UE potrzebuje zgody na pracę?

Najważniejsza praktyczna zasada brzmi: pracę w Niemczech można rozpocząć dopiero wtedy, gdy niemiecki dokument pobytowy albo wydane przez urząd zaświadczenie wyraźnie na to pozwala. Sam dokument rezydenta długoterminowego UE wydany przez Polskę nie zastępuje niemieckiego uprawnienia do zatrudnienia.

Zgodnie z aktualnym § 38a ust. 3 AufenthG zezwolenie na pobyt uprawnia do wykonywania pracy najemnej, jeżeli Bundesagentur für Arbeit wyrazi zgodę zgodnie z § 39 ust. 3 AufenthG. W praktyce urząd bada m.in. warunki zatrudnienia, wynagrodzenie, wymiar czasu pracy i zgodność oferty z niemieckimi standardami. W niektórych przypadkach zgoda agencji pracy nie jest wymagana, jeżeli wynika to z ustawy, rozporządzenia albo szczególnych przepisów dotyczących danej kategorii zatrudnienia.

Jeżeli praca zostanie dopuszczona, niemiecki tytuł pobytowy może początkowo zawierać ograniczenie, np. do konkretnego pracodawcy lub stanowiska. Takie ograniczenie przy zezwoleniu z § 38a AufenthG może obowiązywać najwyżej przez 12 miesięcy od pierwszego zezwolenia na zatrudnienie. Po upływie tego okresu dokument powinien uprawniać do wykonywania działalności zarobkowej w szerszym zakresie.

Praca w Niemczech jako inżynier

W przypadku inżyniera znaczenie mają dwie kwestie: prawo pobytu i prawo wykonywania konkretnej pracy. Sam fakt posiadania dyplomu inżyniera nie rozwiązuje automatycznie sprawy pobytowej, ale może ułatwiać uzyskanie zgody na zatrudnienie, jeżeli praca odpowiada kwalifikacjom i jest rzeczywistą, legalną ofertą pracy w Niemczech.

Trzeba też odróżnić wykonywanie pracy technicznej od posługiwania się chronionym tytułem zawodowym „Ingenieur”. W Niemczech zasady używania tytułu inżyniera oraz niektóre aspekty uznawania kwalifikacji są regulowane na poziomie landów. Czasami formalne uznanie kwalifikacji nie jest potrzebne do samej pracy na danym stanowisku, ale może być wymagane do używania tytułu albo wykonywania określonych czynności zawodowych.

Jeżeli planowana jest praca w Niemczech przy kontraktach, świadczeniu usług albo działalności na własny rachunek, warto porównać zasady zatrudnienia z zasadami delegowania i samozatrudnienia. W tym kontekście pomocny może być materiał o tym, jak wygląda praca i usługi w Niemczech.

Samozatrudnienie, usługi transgraniczne i działalność gospodarcza

Jeżeli nie chodzi o umowę o pracę, lecz o prowadzenie działalności gospodarczej albo świadczenie usług, analiza jest inna. § 38a AufenthG może pozwalać również na działalność samodzielną, ale tylko wtedy, gdy spełnione są przesłanki z § 21 AufenthG dotyczące działalności gospodarczej. W praktyce urząd może badać m.in. realność planu biznesowego, finansowanie, wpływ działalności na gospodarkę i zabezpieczenie utrzymania.

Nie każda sytuacja, w której cudzoziemiec wykonuje pracę na terytorium Niemiec, jest zwykłym zatrudnieniem w rozumieniu niemieckiego prawa pobytowego. Inaczej ocenia się np. delegowanie przez firmę z innego państwa, krótkotrwałe usługi transgraniczne, pracę sezonową albo pracę przygraniczną. W takich sytuacjach konieczna jest osobna analiza przepisów pobytowych, pracowniczych, podatkowych i ubezpieczeniowych.

Co grozi za podjęcie pracy bez właściwego zezwolenia?

Podjęcie pracy bez właściwego uprawnienia może mieć poważne konsekwencje. Po stronie cudzoziemca może to oznaczać problemy z przedłużeniem pobytu, odmowę wydania kolejnego tytułu pobytowego, obowiązek opuszczenia Niemiec albo wpisy utrudniające kolejne postępowania. Po stronie pracodawcy ryzyko obejmuje sankcje za nielegalne zatrudnienie cudzoziemca.

W praktyce najwięcej problemów powstaje wtedy, gdy osoba posiada ważną kartę pobytu z innego państwa UE i zakłada, że jest ona wystarczająca do pracy w Niemczech. To założenie jest błędne. Niemiecki urząd powinien wyraźnie dopuścić pracę w dokumencie pobytowym, w decyzji albo w zaświadczeniu wydanym na czas postępowania.

FAQ

Czy polska karta rezydenta długoterminowego UE wystarczy do pracy w Niemczech?

Nie. Taka karta ułatwia wjazd i uzyskanie pobytu w Niemczech, ale do pracy potrzebne jest niemieckie uprawnienie pobytowe z dopuszczeniem zatrudnienia albo inne wyraźne potwierdzenie z niemieckiego urzędu.

Po ilu dniach trzeba wystąpić o niemieckie zezwolenie na pobyt?

Jeżeli pobyt w Niemczech ma trwać dłużej niż 90 dni, należy wystąpić o niemiecką Aufenthaltserlaubnis. Wniosek warto złożyć przed upływem 90 dni i przed rozpoczęciem pracy, aby uniknąć zarzutu nielegalnego pobytu lub nielegalnego zatrudnienia.

Czy Bundesagentur für Arbeit zawsze musi wyrazić zgodę?

Nie zawsze, ale w wielu sprawach dotyczących pracy najemnej zgoda jest wymagana. Jeżeli zgoda nie jest potrzebna, musi to wynikać z konkretnych przepisów. Nie należy zakładać zwolnienia z tej zgody bez sprawdzenia podstawy prawnej.

Czy zezwolenie z § 38a AufenthG jest zawsze wydawane tylko na 12 miesięcy?

Nie. W obecnym stanie prawnym 12 miesięcy dotyczy przede wszystkim maksymalnego okresu, przez jaki zezwolenie może zawierać określone ograniczenie dostępu do rynku pracy na podstawie Beschäftigungsverordnung. Sama długość zezwolenia zależy od okoliczności sprawy, dokumentów i praktyki urzędu.

Czy inżynier musi uznać dyplom przed podjęciem pracy?

To zależy od stanowiska i landu. W wielu pracach technicznych można pracować bez pełnej formalnej nostryfikacji, ale używanie tytułu „Ingenieur” oraz niektóre czynności zawodowe mogą wymagać uznania kwalifikacji albo zgody właściwej izby lub organu.

Czy rodzina rezydenta może przeprowadzić się z nim do Niemiec?

Co do zasady członkowie rodziny, którzy również posiadają odpowiedni tytuł pobytowy w pierwszym państwie UE, mogą towarzyszyć rezydentowi w ramach przepisów o łączeniu rodzin. Trzeba jednak osobno sprawdzić dokumenty każdego członka rodziny, ubezpieczenie, utrzymanie i wymogi lokalnego urzędu.

Czy po kilku latach pobytu w Niemczech można uzyskać niemiecki Daueraufenthalt-EU?

Tak, po spełnieniu warunków można ubiegać się o niemieckie zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Zasadniczo znaczenie ma kilkuletni legalny pobyt, zabezpieczone utrzymanie, ubezpieczenie i spełnienie pozostałych wymogów niemieckiego prawa pobytowego.

Podsumowanie

Osoba posiadająca kartę rezydenta długoterminowego UE może skorzystać z ułatwionej drogi przeprowadzki do Niemiec, ale nie powinna utożsamiać tej karty z niemieckim pozwoleniem na pracę. Dla pobytu dłuższego niż 90 dni konieczne jest niemieckie zezwolenie na pobyt, a praca jest legalna dopiero wtedy, gdy niemiecki dokument wyraźnie ją dopuszcza.

W przypadku inżyniera warto równolegle sprawdzić ofertę pracy, zgodę Bundesagentur für Arbeit, wymagania dotyczące kwalifikacji oraz ewentualne ograniczenia wynikające z prawa landowego. Jeżeli sprawa obejmuje samozatrudnienie, delegowanie albo świadczenie usług, potrzebna jest osobna analiza, ponieważ obowiązują inne reguły niż przy zwykłej umowie o pracę.

Źródła

• § 38a Aufenthaltsgesetz – Aufenthaltserlaubnis dla rezydentów długoterminowych UE z innych państw członkowskich
• § 39 Aufenthaltsgesetz – zgoda Bundesagentur für Arbeit na zatrudnienie cudzoziemca
• Beschäftigungsverordnung – zasady dostępu cudzoziemców do rynku pracy
• BAMF – mobilność z zezwoleniem Daueraufenthalt-EU
• Dyrektywa Rady 2003/109/WE dotycząca statusu obywateli państw trzecich będących rezydentami długoterminowymi
• Anerkennung in Deutschland – informacje o uznaniu kwalifikacji inżyniera