Zakaz wjazdu do Niemiec

Zakaz wjazdu do Niemiec a obywatelstwo Unii Europejskiej

Sprawy dotyczące dawnych zakazów wjazdu do Niemiec są szczególnie problematyczne, gdy zakaz został wydany przed 1 maja 2004 r., czyli przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej. W tamtym czasie obywatel Polski był dla prawa niemieckiego obywatelem państwa trzeciego. Obecnie sytuacja jest zasadniczo inna: obywatel Polski jest obywatelem UE i korzysta z prawa swobodnego przemieszczania się.

Nie oznacza to, że obywatelowi UE nigdy nie można odmówić wjazdu do Niemiec. Ograniczenie swobody przemieszczania się może nastąpić ze względów porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego albo zdrowia publicznego. Musi jednak chodzić o ocenę indywidualną i aktualne zagrożenie. Sam dawny mandat, dawna grzywna albo sam fakt wcześniejszego naruszenia przepisów nie powinny automatycznie wystarczać do utrzymywania zakazu wjazdu.

W prawie unijnym wynika to przede wszystkim z dyrektywy 2004/38/WE, a w prawie niemieckim z ustawy o swobodzie przemieszczania się obywateli UE, czyli Freizügigkeitsgesetz/EU. Zgodnie z tymi regulacjami wcześniejsze skazanie karne samo w sobie nie może być wystarczającą podstawą zastosowania środka ograniczającego swobodę przemieszczania się. Tym bardziej ostrożnie trzeba oceniać stare sprawy administracyjne, takie jak praca bez wymaganego zezwolenia lub nieuregulowana grzywna sprzed wielu lat.

AZR i SIS – dwa różne rejestry

W praktyce trzeba odróżnić dwa systemy: niemiecki Centralny Rejestr Cudzoziemców, czyli Ausländerzentralregister (AZR), oraz System Informacyjny Schengen (SIS). AZR jest niemieckim rejestrem krajowym. SIS jest systemem wykorzystywanym przez państwa strefy Schengen do wymiany informacji, między innymi o osobach poszukiwanych, dokumentach oraz alertach dotyczących odmowy wjazdu i pobytu.

Jeżeli dana osoba figuruje wyłącznie w AZR, problem dotyczy przede wszystkim kontaktu z niemieckimi organami, kontroli na terytorium Niemiec lub wjazdu do Niemiec. Taki wpis nie musi automatycznie oznaczać zakazu wjazdu do Hiszpanii, Francji, Włoch czy Austrii. Inaczej wygląda sytuacja, gdy istnieje aktywny alert w SIS. Wtedy informacja może być widoczna dla służb innych państw Schengen i może doprowadzić do odmowy wjazdu, zatrzymania na granicy albo konieczności dodatkowego wyjaśniania sprawy.

Ważne jest także to, że regulacje SIS dotyczące alertów odmowy wjazdu i pobytu są obecnie oparte przede wszystkim na rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1861. Starsze opracowania często odwoływały się do art. 96 Konwencji wykonawczej do układu z Schengen. Ten przepis miał znaczenie historyczne, ale przy aktualnej analizie trzeba sprawdzać obecne przepisy SIS oraz to, jaki dokładnie rodzaj wpisu widnieje w systemie.

Czy zakaz wjazdu do Niemiec obejmuje całą strefę Schengen?

Odpowiedź zależy od rodzaju wpisu. Jeżeli zakaz jest wpisany wyłącznie w niemieckim AZR i nie ma alertu SIS, to co do zasady nie powinien on sam przez się blokować wjazdu do innych państw Schengen. Może jednak powodować problemy przy podróży przez Niemcy, przy przesiadce na niemieckim lotnisku, podczas kontroli policyjnej w Niemczech albo wtedy, gdy inne państwo zwróci się o informacje do organów niemieckich.

Jeżeli natomiast istnieje aktywny alert SIS dotyczący odmowy wjazdu lub pobytu, sprawa jest poważniejsza. Taki wpis może być widoczny przy kontroli granicznej w innych państwach Schengen. W przypadku obywatela UE wpis tego typu powinien zostać zweryfikowany szczególnie dokładnie, ponieważ obywatel UE nie jest typowym adresatem alertu odmowy wjazdu przewidzianego dla obywateli państw trzecich. Jeżeli alert nadal istnieje mimo zmiany statusu prawnego po wejściu Polski do UE, należy domagać się jego sprostowania, usunięcia albo wykazania aktualnej podstawy prawnej.

Zakaz wjazdu do Niemiec nie działa automatycznie w państwach spoza strefy Schengen, takich jak Wielka Brytania, USA, Kanada czy inne państwa trzecie. Te państwa mogą jednak w swoich procedurach wizowych lub granicznych pytać o wcześniejsze deportacje, odmowy wjazdu albo naruszenia prawa imigracyjnego. Na takie pytania trzeba odpowiadać zgodnie z prawdą, bo zatajenie wcześniejszej deportacji bywa poważniejszym problemem niż sama stara sprawa.

Jak sprawdzić, czy wpis nadal istnieje?

Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, gdzie dokładnie widnieje informacja o zakazie. Nie wystarczy ogólna informacja telefoniczna lub ustna sugestia z urzędu. Potrzebny jest dokument albo odpowiedź organu wskazująca, czy chodzi o AZR, SIS, dawną decyzję o deportacji, zakaz pobytu, informację o grzywnie, czy jeszcze inny rodzaj wpisu.

W sprawie AZR można wystąpić o bezpłatną informację o danych dotyczących własnej osoby. Podstawą jest § 34 niemieckiej ustawy o Centralnym Rejestrze Cudzoziemców (AZRG). Wniosek można złożyć do Bundesverwaltungsamt, także za pośrednictwem formularza lub usługi online, przy zachowaniu wymogów identyfikacji osoby składającej wniosek. Jeżeli wniosek jest składany z zagranicy, zwykle trzeba zadbać o prawidłowe potwierdzenie tożsamości, a czasem także o tłumaczenie dokumentów.

Osobno warto sprawdzić, czy istnieje wpis w SIS. W praktyce można korzystać z procedur dostępu do danych przewidzianych w przepisach o ochronie danych i SIS. Należy precyzyjnie wskazać dane identyfikacyjne, opisać sprawę i zażądać informacji, czy istnieje aktywny alert, kto go wprowadził, czego dotyczy i jaka jest podstawa prawna jego dalszego utrzymywania.

Wniosek o wykreślenie, sprostowanie albo uchylenie zakazu

Jeżeli z odpowiedzi organów wynika, że zakaz nadal widnieje w rejestrze, trzeba złożyć pisemny wniosek do właściwego organu niemieckiego. Najczęściej będzie to organ, który wydał dawną decyzję, urząd do spraw cudzoziemców właściwy miejscowo dla dawnej sprawy albo organ wskazany w odpowiedzi z AZR. Wniosek powinien być konkretny: nie tylko prośba o anulowanie, ale żądanie wykreślenia, sprostowania lub uchylenia wpisu, a także potwierdzenia, czy dokonano aktualizacji w systemach powiązanych.

We wniosku warto powołać się na aktualny status obywatela UE, upływ czasu, brak aktualnego zagrożenia dla porządku publicznego, wykonanie lub przedawnienie dawnej sankcji oraz zasadę proporcjonalności. Jeżeli urząd twierdzi, że do usunięcia wpisu konieczne jest zapłacenie dawnej grzywny, należy poprosić o wskazanie numeru sprawy, podstawy prawnej, aktualnej wysokości należności, odsetek oraz informacji, czy kara nie uległa przedawnieniu. Po kilkunastu lub ponad dwudziestu latach nie wolno zakładać automatycznie, że należność nadal jest wykonalna, ale w praktyce urzędy mogą oczekiwać wyjaśnienia tej kwestii przed zamknięciem sprawy.

Warto także zażądać pisemnego potwierdzenia, że aktywny zakaz został uchylony, skrócony, wykreślony albo że nie figuruje już jako podstawa odmowy wjazdu. Samo ustne zapewnienie może okazać się niewystarczające przy podróży, zwłaszcza gdy sprawa dotyczy kontroli granicznej lub przesiadki w Niemczech.

Czy po anulowaniu zakazu pozostanie ślad w systemach?

Trzeba odróżnić dwie kwestie: aktywny zakaz wjazdu oraz historyczne dane administracyjne. Usunięcie aktywnego zakazu oznacza, że wpis nie powinien dalej działać jako podstawa odmowy wjazdu. Nie zawsze oznacza jednak, że wszystkie ślady dawnej sprawy natychmiast znikają z każdego systemu, akt archiwalnych lub rejestru pomocniczego.

W AZR obowiązują przepisy o sprostowaniu, usuwaniu i ograniczeniu przetwarzania danych. Jeżeli dane są nieprawidłowe, nieaktualne albo nie ma już podstawy do ich dalszego przetwarzania w określonym celu, można domagać się ich korekty lub usunięcia. W SIS także istnieją mechanizmy kontroli, sprostowania i usunięcia danych. Najważniejsze praktycznie jest to, aby po zakończeniu sprawy nie widniał aktywny alert lub aktywny zakaz, który mógłby zostać potraktowany jako powód odmowy wjazdu.

Służby graniczne państw Schengen mają dostęp do SIS w zakresie potrzebnym do wykonywania swoich zadań. Dostęp do AZR mają uprawnione organy niemieckie, w tym organy zajmujące się sprawami cudzoziemców, bezpieczeństwem i kontrolą. Państwa trzecie nie mają prostego, powszechnego dostępu do AZR lub SIS tak jak organy państw Schengen, ale w określonych sytuacjach mogą występować o informacje w ramach współpracy międzynarodowej albo wymagać wyjaśnień w procedurach wizowych.

Co powinno znaleźć się we wniosku?

Wniosek do organu niemieckiego powinien być zwięzły, ale kompletny. Należy wskazać dane osobowe, dawne nazwiska, datę urodzenia, obywatelstwo, znane numery spraw, datę i miejsce deportacji albo zatrzymania, rodzaj nałożonej sankcji oraz aktualny adres do korespondencji. Warto dołączyć kopię dokumentu tożsamości, odpowiedź z AZR lub SIS, dowód zapłaty grzywny, jeżeli została zapłacona, albo argumenty dotyczące przedawnienia i braku aktualnej podstawy utrzymywania zakazu.

W treści pisma można żądać: po pierwsze, wskazania podstawy prawnej aktualnego wpisu; po drugie, uchylenia lub skrócenia zakazu; po trzecie, wykreślenia albo sprostowania danych w AZR; po czwarte, potwierdzenia, czy informacja została przekazana do SIS; po piąte, pisemnego potwierdzenia zakończenia sprawy. Jeżeli organ odmówi, powinien wskazać podstawę prawną i tryb zaskarżenia.

FAQ

Czy dawny zakaz wjazdu do Niemiec wygasa automatycznie po wejściu Polski do UE?

Nie zawsze następuje to automatycznie w sensie technicznego usunięcia wpisu z rejestru. Zmiana statusu obywatela Polski na obywatela UE ma jednak zasadnicze znaczenie prawne. Stary wpis nie powinien być bezrefleksyjnie utrzymywany jako aktualna podstawa odmowy wjazdu, dlatego trzeba wystąpić o jego weryfikację i usunięcie lub sprostowanie.

Czy wpis w AZR oznacza zakaz wjazdu do całej strefy Schengen?

Sam wpis w niemieckim AZR co do zasady dotyczy niemieckich organów i nie jest tym samym co alert SIS. Problem dla całej strefy Schengen może powstać wtedy, gdy istnieje aktywny wpis w SIS albo gdy niemiecki zakaz został powiązany z informacją widoczną dla innych państw Schengen.

Czy można podróżować do innego kraju Schengen, jeśli zakaz dotyczy Niemiec?

To zależy od wpisu. Jeżeli zakaz istnieje tylko w niemieckim rejestrze, wjazd do innego państwa Schengen nie powinien być automatycznie zablokowany. Ryzyko pozostaje jednak przy podróży przez Niemcy lub przy aktywnym alercie SIS. Przed wyjazdem warto uzyskać pisemne potwierdzenie statusu wpisu.

Czy trzeba zapłacić dawną niemiecką grzywnę, aby usunąć zakaz?

Niekiedy urząd może oczekiwać uregulowania zaległości, ale po wielu latach trzeba najpierw ustalić, czy należność nadal istnieje i czy jest wykonalna. Należy zażądać numeru sprawy, podstawy prawnej, aktualnej kwoty oraz informacji o przedawnieniu. Dopiero wtedy można ocenić, czy zapłata jest zasadna.

Czy po usunięciu zakazu służby nadal zobaczą dawną sprawę?

Aktywny zakaz lub alert powinien zostać usunięty albo oznaczony tak, aby nie działał jako podstawa odmowy wjazdu. Nie można jednak wykluczyć, że pewne dane historyczne będą przez określony czas przechowywane w aktach lub rejestrach zgodnie z przepisami o archiwizacji i ochronie danych. Dlatego warto żądać nie tylko usunięcia zakazu, ale także informacji, jakie dane pozostają w systemie.

Do kogo skierować wniosek o wykreślenie wpisu?

Najczęściej do organu niemieckiego, który prowadził dawną sprawę lub jest wskazany w odpowiedzi z AZR. Jeżeli nie wiadomo, który organ jest właściwy, warto najpierw uzyskać informację z AZR, a następnie skierować wniosek do wskazanego urzędu z prośbą o przekazanie sprawy właściwemu organowi, jeśli adresat nie jest właściwy.

Podsumowanie

Dawny zakaz wjazdu do Niemiec wymaga dziś dokładnej weryfikacji, zwłaszcza jeżeli został wydany przed wejściem Polski do Unii Europejskiej. Obywatel Polski korzysta obecnie ze swobody przemieszczania się, a ograniczenia wobec obywatela UE muszą być wyjątkowe, proporcjonalne i oparte na aktualnym zagrożeniu. Sam stary wpis, dawna grzywna lub wykroczenie sprzed wielu lat nie powinny automatycznie blokować podróży.

Najważniejsze jest ustalenie, czy informacja widnieje tylko w AZR, czy także w SIS. Następnie trzeba złożyć wniosek o informację, sprostowanie, wykreślenie albo uchylenie zakazu i uzyskać pisemne potwierdzenie. Dopiero taki dokument daje realne bezpieczeństwo przy podróży do Niemiec lub przez Niemcy.

Źródła

• § 6 Freizügigkeitsgesetz/EU – utrata prawa wjazdu i pobytu obywatela UE
• Dyrektywa 2004/38/WE – swoboda przemieszczania się obywateli UE
• § 11 Aufenthaltsgesetz – zakaz wjazdu i pobytu
• § 34 AZRG – informacja o danych w Ausländerzentralregister
• Rozporządzenie (UE) 2018/1861 – SIS i alerty odmowy wjazdu oraz pobytu
• Bundesverwaltungsamt – informacja o danych w AZR