Przedawnienie płatności w Niemczech – jaki termin obowiązuje?

Przedawnienie płatności w Niemczech — podstawowa zasada

W przypadku zwykłych roszczeń cywilnych, w tym roszczeń przedsiębiorcy o zapłatę za wykonaną usługę, zasadą jest 3-letni termin przedawnienia. Wynika to z § 195 niemieckiego Kodeksu cywilnego — Bürgerliches Gesetzbuch z 2 stycznia 2002 r. w aktualnym brzmieniu, dalej: BGB.

Kluczowe jest jednak nie tylko to, ile wynosi termin, ale również od kiedy liczy się jego początek. Zgodnie z § 199 ust. 1 BGB regularny 3-letni termin przedawnienia rozpoczyna się z końcem roku, w którym łącznie:

1. roszczenie powstało, oraz
2. wierzyciel dowiedział się o okolicznościach uzasadniających roszczenie i o osobie dłużnika albo bez rażącego niedbalstwa powinien był się o tym dowiedzieć.

Oznacza to, że jeżeli wynagrodzenie z faktury stało się wymagalne w 2010 r., a wierzyciel znał dłużnika i podstawę żądania, termin nie biegnie od dnia wystawienia faktury dzień po dniu, lecz od końca 2010 r. W typowej sytuacji zakończył się 31 grudnia 2013 r.

Jak ustalić, czy do sprawy stosuje się prawo niemieckie?

Przy umowach transgranicznych najpierw trzeba ustalić prawo właściwe dla umowy. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych, czyli rozporządzenia Rzym I, strony mogą wybrać prawo właściwe dla umowy. Przy fakturach od kontrahenta z innego państwa trzeba więc zacząć od ustalenia prawa właściwego; szerzej pokazujemy to w poradzie o przedawnieniu faktur i roszczeń o zapłatę w obrocie zagranicznym.

Jeżeli strony nie wybrały prawa, prawo właściwe ustala się według art. 4 rozporządzenia Rzym I. Dla wielu umów o świadczenie usług zasadą jest prawo państwa, w którym usługodawca ma miejsce zwykłego pobytu lub siedzibę, co wynika z art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rzym I. Jeżeli więc usługodawca ma siedzibę w Niemczech, w praktyce często właściwe będzie prawo niemieckie, ale zawsze trzeba sprawdzić umowę, regulamin, korespondencję i charakter świadczenia.

Jeżeli równolegle pojawia się kwestia kary, mandatu albo sankcji, nie należy mieszać jej z cywilnym przedawnieniem płatności. Odrębne zasady może mieć przedawnienie kar w Niemczech.

Kiedy roszczenie o zapłatę staje się wymagalne?

Przedawnienie zależy od wymagalności roszczenia, czyli od momentu, w którym wierzyciel może skutecznie żądać zapłaty. W przypadku umowy o świadczenie usług w rozumieniu § 611a BGB lub umowy usługowej według § 611 BGB wynagrodzenie jest co do zasady należne po wykonaniu usługi, jeżeli strony nie ustaliły inaczej; wynika to z § 614 BGB.

Jeżeli natomiast chodzi o umowę o dzieło lub rezultat prac, podstawą może być § 631 BGB, a wymagalność wynagrodzenia często wiąże się z odbiorem dzieła. Zgodnie z § 641 ust. 1 BGB wynagrodzenie przy umowie o dzieło jest co do zasady płatne przy odbiorze dzieła, o ile strony nie ustaliły odmiennego terminu.

Dlatego w konkretnej sprawie trzeba ustalić:

• czego dotyczyła faktura — usługi, dzieła, sprzedaży, abonamentu czy innego świadczenia,
• jaki termin płatności wskazano na fakturze albo w umowie,
• czy usługa rzeczywiście została wykonana i czy była podstawa do wystawienia faktury,
• czy dłużnik później uznał dług lub prowadził negocjacje w sposób wpływający na przedawnienie.

Najczęstsze terminy i skutki w prawie niemieckim

Czy wezwanie do zapłaty przerywa przedawnienie w Niemczech?

Samo prywatne wezwanie do zapłaty, ponaglenie e-mailowe albo pismo windykacyjne co do zasady nie zawiesza ani nie rozpoczyna na nowo biegu przedawnienia. Katalog czynności powodujących zawieszenie biegu przedawnienia zawiera § 204 ust. 1 BGB i obejmuje m.in. wniesienie pozwu, doręczenie sądowego nakazu zapłaty w niemieckim postępowaniu upominawczym oraz inne formalne czynności dochodzenia roszczenia.

Inaczej może być, gdy po otrzymaniu wezwania dłużnik rozpocznie realne negocjacje co do roszczenia. Zgodnie z § 203 zdanie 1 BGB, jeżeli między dłużnikiem a wierzycielem trwają negocjacje dotyczące roszczenia lub okoliczności je uzasadniających, przedawnienie jest zawieszone do czasu, aż jedna ze stron odmówi kontynuowania negocjacji. Zgodnie z § 203 zdanie 2 BGB przedawnienie nie następuje wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od zakończenia zawieszenia.

Uznanie długu i ponowny bieg przedawnienia

Zgodnie z § 212 ust. 1 pkt 1 BGB przedawnienie rozpoczyna bieg na nowo, jeżeli dłużnik uzna roszczenie wobec wierzyciela przez zapłatę zaliczki, zapłatę odsetek, ustanowienie zabezpieczenia albo w inny sposób. W praktyce ryzykowne mogą być zwłaszcza sformułowania typu: „proszę o rozłożenie długu na raty”, „zapłacę, gdy będę miał środki” albo „uznaję fakturę, ale kwestionuję odsetki”.

Nie każda odpowiedź do wierzyciela oznacza uznanie długu. Bezpieczniejsza jest odpowiedź, w której dłużnik wyraźnie kwestionuje roszczenie i podnosi zarzut przedawnienia. Treść pisma powinna jednak odpowiadać konkretnej sytuacji, zwłaszcza gdy w przeszłości były rozmowy, częściowe wpłaty albo postępowanie sądowe.

Co z odsetkami od przedawnionej faktury?

Odsetki za opóźnienie w prawie niemieckim zależą od popadnięcia dłużnika w zwłokę. Zasady zwłoki wynikają z § 286 BGB, a wysokość odsetek za opóźnienie z § 288 BGB. Jeżeli jednak roszczenie główne jest przedawnione, znaczenie ma również § 217 BGB. Przepis ten przewiduje, że wraz z przedawnieniem roszczenia głównego przedawniają się także roszczenia o świadczenia uboczne zależne od tego roszczenia, nawet jeżeli szczególny termin przedawnienia dla świadczenia ubocznego jeszcze nie upłynął.

W typowej sprawie oznacza to, że jeżeli skutecznie podniesiesz zarzut przedawnienia co do należności głównej z faktury, wierzyciel nie powinien obchodzić tego zarzutu przez dochodzenie samych odsetek zależnych od tej faktury. Inaczej trzeba ocenić sytuację, gdy wierzyciel ma prawomocny wyrok, tytuł egzekucyjny albo gdy doszło do uznania długu.

Czy sąd sam uwzględni przedawnienie?

Przedawnione roszczenie w prawie niemieckim nie wygasa automatycznie. Zgodnie z § 214 ust. 1 BGB po upływie terminu przedawnienia dłużnik ma prawo odmówić spełnienia świadczenia. Oznacza to, że trzeba powołać się na przedawnienie — po niemiecku jest to Einrede der Verjährung.

Jeżeli wierzyciel wystąpi do sądu, dłużnik powinien podnieść zarzut przedawnienia w odpowiedzi na pozew albo w sprzeciwie od nakazu zapłaty. Brak reakcji na niemiecki nakaz zapłaty może doprowadzić do powstania tytułu egzekucyjnego, a wtedy zastosowanie może mieć 30-letni termin z § 197 ust. 1 pkt 3 BGB.

Jak odpowiedzieć na żądanie zapłaty starej faktury?

Jeżeli z dokumentów wynika, że faktura była wymagalna w 2010 r. i nie było żadnych czynności wpływających na bieg przedawnienia, można odpisać wierzycielowi, że roszczenie jest przedawnione i odmawiasz zapłaty. W piśmie warto wskazać podstawę prawną: § 195 BGB, § 199 ust. 1 BGB oraz § 214 ust. 1 BGB.

Przykładowy kierunek odpowiedzi może brzmieć: „Podnoszę zarzut przedawnienia roszczenia na podstawie § 214 ust. 1 BGB. Roszczenie, jeżeli w ogóle powstało, stało się wymagalne w 2010 r., a regularny termin przedawnienia z § 195 BGB, liczony zgodnie z § 199 ust. 1 BGB, upłynął 31 grudnia 2013 r. Nie uznaję roszczenia i odmawiam zapłaty”.

Jeżeli uważasz, że usługa została wyłudzona, niewykonana albo faktura jest bezzasadna, warto podnieść także zarzuty merytoryczne. Przedawnienie jest bowiem innym argumentem niż brak istnienia długu. W sporze można wskazywać zarówno brak podstawy roszczenia, jak i — ostrożnościowo — zarzut przedawnienia.

FAQ

Podsumowanie

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, czy faktura była wymagalna w 2010 r., czy do umowy stosuje się prawo niemieckie oraz czy po 2010 r. wydarzyło się coś, co zawiesiło bieg przedawnienia albo spowodowało jego ponowny początek. Jeżeli nie, roszczenie o zapłatę przedawniło się z końcem 2013 r. na podstawie § 195 i § 199 ust. 1 BGB.

Nie należy jednak ograniczać się do milczenia. Jeżeli wierzyciel nadal żąda zapłaty, warto odpowiedzieć, że podnosisz zarzut przedawnienia na podstawie § 214 ust. 1 BGB i nie uznajesz roszczenia. W razie otrzymania pisma z niemieckiego sądu trzeba zareagować w terminie, ponieważ brak sprzeciwu może doprowadzić do powstania tytułu egzekucyjnego.

Źródła

• § 195, § 197 ust. 1 pkt 3, § 199 ust. 1, § 203, § 204 ust. 1, § 212 ust. 1 pkt 1, § 214 ust. 1, § 217, § 286, § 288, § 614, § 631 i § 641 Bürgerliches Gesetzbuch — niemiecki Kodeks cywilny: https://www.gesetze-im-internet.de/bgb/
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 593/2008 z 17 czerwca 2008 r. w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych, art. 3 i art. 4: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32008R0593