Darowizna gotówki od rodziców a podatek – co zgłosić do urzędu?

Kiedy darowizna gotówki od rodziców jest zwolniona z podatku?

Pełne zwolnienie dla najbliższej rodziny wynika z art. 4a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis obejmuje m.in. nabycie od rodziców przez dziecko, ale przy darowiźnie środków pieniężnych trzeba spełnić dodatkowy warunek z art. 4a ust. 1 pkt 2 tej ustawy: otrzymanie pieniędzy musi być udokumentowane dowodem przekazania na rachunek płatniczy nabywcy, jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Jeżeli rodzice wręczyli pieniądze w gotówce „do ręki”, ten warunek nie jest spełniony. W takiej sytuacji nie można skorzystać z pełnego zwolnienia z art. 4a, nawet jeżeli darczyńcami są rodzice.

To nie oznacza jednak automatycznie podatku od całej kwoty. W takiej sytuacji stosuje się zasady ogólne właściwe dla I grupy podatkowej.

Jaki formularz złożyć przy darowiźnie gotówkowej od rodziców?

Jeżeli darowizna nie spełnia warunków pełnego zwolnienia z art. 4a ustawy, obdarowany składa co do zasady zeznanie podatkowe SD-3. Obowiązek złożenia zeznania wynika z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W praktyce formularz SD-Z2 służy do zgłoszenia nabycia korzystającego ze zwolnienia z art. 4a, natomiast przy darowiźnie gotówkowej wręczonej bez przelewu lub przekazu pocztowego zwykle właściwy będzie właśnie SD-3.

Termin na złożenie zeznania wynosi miesiąc od dnia powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy. Przy darowiźnie obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania tej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia; wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli więc pieniądze zostały po prostu przekazane w gotówce, termin liczy się zasadniczo od dnia ich otrzymania.

Jaka jest kwota wolna przy darowiźnie od rodziców?

Rodzice należą wobec dziecka do I grupy podatkowej. Kwoty wolne w podatku od spadków i darowizn określa art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przy ustalaniu, czy podatek wystąpi, bierze się pod uwagę czystą wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczoną do wartości ostatnio nabytych rzeczy i praw.

To oznacza, że przy darowiźnie od matki i od ojca należy co do zasady analizować każdego darczyńcę osobno. Nie sumuje się automatycznie obu rodziców jako jednego darczyńcy, chyba że z dokumentów i stanu faktycznego wynika inna konstrukcja prawna darowizny.

Jeżeli więc otrzymałeś po 15 000 zł od matki i od ojca, urząd ocenia zasadniczo dwie odrębne darowizny – jedną od matki i drugą od ojca. Dla każdej z nich stosuje się kwotę wolną przewidzianą dla nabycia od jednej osoby z I grupy podatkowej, z uwzględnieniem wcześniejszych darowizn z 5-letniego okresu.

Wysokość aktualnej kwoty wolnej była w ostatnich latach zmieniana, dlatego przy rozliczeniu trzeba stosować kwotę obowiązującą według stanu prawnego właściwego dla daty powstania obowiązku podatkowego. Nie należy bezrefleksyjnie opierać się na dawnych limitach 9637 zł lub 19 274 zł, bo obecnie mogą one być nieaktualne dla nabyć dokonanych po zmianach przepisów.

Jeżeli chcesz porównać zasady dla przelewu bankowego, zobacz także: darowizna rodzicielska.

Czy można skorzystać z dodatkowego zwolnienia na cele mieszkaniowe?

Ustawa przewiduje także odrębne zwolnienie dla niektórych darowizn przeznaczonych na cele mieszkaniowe. Podstawą jest art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zakres tego zwolnienia i limity zależą od treści aktualnego przepisu obowiązującego w dacie nabycia.

W praktyce nie każda darowizna „na mieszkanie” automatycznie daje dodatkową ulgę. Trzeba sprawdzić, czy spełnione są wszystkie ustawowe warunki, w szczególności dotyczące przeznaczenia środków, terminu wydatkowania i zakresu celu mieszkaniowego wskazanego w ustawie.

Jeżeli pieniądze miały sfinansować zakup lokalu, budowę domu albo spłatę określonego zobowiązania mieszkaniowego, warto dokładnie przeanalizować dokumenty potwierdzające cel wydatkowania. Przy gotówce brak odpowiedniego udokumentowania bywa częstym problemem dowodowym.

W kontekście celu otrzymanej darowizny przydaje się też prawidłowe dokumentowanie darowizny, zwłaszcza gdy urząd pyta o źródło pieniędzy i sposób ich wykorzystania.

Czy czynny żal jest konieczny?

Jeżeli termin do złożenia SD-3 jeszcze nie upłynął, czynny żal nie jest potrzebny. Wystarczy złożyć zeznanie w terminie i prawidłowo rozliczyć podatek.

Jeżeli jednak termin minął, może powstać ryzyko odpowiedzialności za wykroczenie skarbowe albo przestępstwo skarbowe – zależnie od okoliczności sprawy i wartości uszczuplenia. Instytucję czynnego żalu reguluje art. 16 § 1 ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy. Zgodnie z tym przepisem nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomi organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności czynu, w szczególności osoby współdziałające.

W praktyce przy spóźnionym SD-3 często składa się jednocześnie zaległe zeznanie, czynny żal i ewentualnie wpłatę należnego podatku z odsetkami. Skuteczność czynnego żalu zależy jednak od momentu jego złożenia. Jeżeli organ miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o naruszeniu albo rozpoczął czynności służbowe w tej sprawie, czynny żal może nie wywołać ochronnego skutku – por. art. 16 § 5 Kodeksu karnego skarbowego.

Jak urząd może oceniać darowiznę przekazaną w gotówce?

Przy gotówce problemem nie jest samo istnienie darowizny, lecz brak spełnienia warunków pełnego zwolnienia i często słabsze dowody co do daty, wysokości oraz darczyńcy. Dlatego warto zachować pisemną umowę darowizny, pokwitowanie odbioru pieniędzy i dowody późniejszego wykorzystania środków.

Sama umowa pisemna nie zastąpi przelewu wymaganego przez art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy, ale może pomóc w wykazaniu, od kogo pochodziły pieniądze i kiedy zostały przekazane.

Jeżeli urząd zakwestionuje źródło środków lub datę otrzymania, znaczenie będzie miał konkretny stan faktyczny: liczba darczyńców, wcześniejsze darowizny, treść umowy, dowody wpłat na własne konto oraz sposób wydatkowania pieniędzy.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustal dokładną datę otrzymania pieniędzy i to, czy darczyńcą był jeden rodzic czy oboje.
2. Sprawdź, czy w ciągu 5 lat poprzedzających rok ostatniej darowizny były inne darowizny od tego samego rodzica.
3. Zweryfikuj, czy darowizna przekracza kwotę wolną obowiązującą dla daty nabycia.
4. Jeżeli pełne zwolnienie z art. 4a nie przysługuje, przygotuj formularz SD-3.
5. Jeżeli termin już minął, rozważ złożenie czynnego żalu wraz z zaległym zeznaniem i zapłatą podatku oraz odsetek.

FAQ

Czy darowizna gotówkowa od rodziców zawsze jest opodatkowana?

Nie zawsze. Jeżeli mieści się w kwocie wolnej właściwej dla I grupy podatkowej, podatek może nie wystąpić. Nie będzie jednak pełnego zwolnienia z art. 4a, jeśli pieniądze przekazano wyłącznie w gotówce.

Czy mogę złożyć SD-Z2 zamiast SD-3?

Zasadniczo SD-Z2 służy do zgłoszenia nabycia korzystającego ze zwolnienia dla najbliższej rodziny. Przy darowiźnie gotówkowej, która nie spełnia warunku udokumentowanego przekazania środków na rachunek lub przekazem pocztowym, co do zasady właściwy będzie SD-3.

Czy liczy się osobno darowiznę od matki i od ojca?

Tak, co do zasady tak. Dla każdego darczyńcy analizuje się oddzielnie wartość nabyć z 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia. Konkretna ocena zależy jednak od tego, jak została ukształtowana dana darowizna.

Czy późniejsze wpłacenie gotówki na własne konto naprawia brak przelewu od rodziców?

Nie. Dla zwolnienia z art. 4a ust. 1 pkt 2 znaczenie ma sposób przekazania pieniędzy przez darczyńcę, a nie późniejsza wpłata gotówki przez obdarowanego na własny rachunek.

Czy umowa pisemna wystarczy do pełnego zwolnienia?

Nie. Umowa może pomóc dowodowo, ale nie zastępuje warunku udokumentowanego przekazania pieniędzy na rachunek lub przekazem pocztowym, wymaganego przez art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy.

Źródła

• art. 4a ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1, art. 17a ust. 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 16 § 1 i § 5 ustawy z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy
• Aktualne formularze i objaśnienia publikowane przez Ministerstwo Finansów oraz Krajową Administrację Skarbową