Zasiłek chorobowy a posiadanie gospodarstwa rolnego

Czy gospodarstwo rolne zawsze wyklucza zasiłek chorobowy z ZUS?

Nie. Sam fakt, że żona jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,5 ha przeliczeniowego i podlega ubezpieczeniu w KRUS, nie oznacza jeszcze automatycznie, że mąż traci prawo do zasiłku chorobowego albo świadczenia rehabilitacyjnego z ZUS.

Trzeba rozróżnić trzy kwestie: własność gospodarstwa, faktyczne prowadzenie działalności rolniczej oraz podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z art. 7 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że ubezpieczeniu rolniczemu podlega rolnik prowadzący gospodarstwo obejmujące obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego albo dział specjalny produkcji rolnej, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty ani prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli świadczenie jest już ustalone, a wątpliwość dotyczy wpływu własności gruntów na prawo do niego, zobacz także rentę z ZUS a posiadanie ziemi rolnej.

Małżonek rolnika nie podlega KRUS tylko dlatego, że pozostaje w małżeństwie z właścicielem gospodarstwa. Z art. 7 ust. 1 pkt 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że znaczenie ma status małżonka rolnika lub domownika oraz faktyczne pozostawanie w gospodarstwie i praca związana z działalnością rolniczą. Jeżeli mąż nie jest współwłaścicielem gospodarstwa, nie prowadzi go i nie wykonuje w nim pracy, samo gospodarstwo żony nie powinno być podstawą do automatycznej odmowy świadczenia z ZUS.

Zasiłek chorobowy po rozwiązaniu umowy o pracę

Pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu na podstawie art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli stał się niezdolny do pracy w czasie trwania zatrudnienia, prawo do zasiłku chorobowego wynika z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Jeżeli zakład pracy rozwiązał umowę o pracę, a niezdolność do pracy trwa nadal, zasiłek chorobowy może być wypłacany po ustaniu zatrudnienia. W praktyce warto wtedy sprawdzić także inne świadczenia po ustaniu pracy, bo po wyczerpaniu okresu zasiłkowego możliwe jest przejście na świadczenie rehabilitacyjne.

Jeżeli niezdolność do pracy powstała dopiero po ustaniu zatrudnienia, zastosowanie ma art. 7 ustawy zasiłkowej. Zasiłek chorobowy przysługuje wtedy, gdy niezdolność do pracy trwa bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego. Wyjątek przewidziany w art. 7 pkt 2 ustawy zasiłkowej dotyczy choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, albo innej choroby, której objawy ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby. W takim przypadku niezdolność może powstać nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia.

Okres pobierania zasiłku jest limitowany. Z art. 8 ustawy zasiłkowej wynika, że zasiłek chorobowy przysługuje przez okres trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni, a jeżeli niezdolność została spowodowana gruźlicą albo przypada w czasie ciąży, nie dłużej niż przez 270 dni.

Kiedy ZUS może odmówić zasiłku po ustaniu zatrudnienia?

Najważniejszy w sprawach dotyczących gospodarstwa rolnego jest art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Przepis ten stanowi, że zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie przysługuje za okres po ustaniu tego tytułu, jeżeli osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową albo podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo lub dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy z powodu choroby. Powiązanym zagadnieniem jest zasiłek chorobowy po ustaniu pracy a urlop wychowawczy.

W praktyce ZUS bada więc nie tylko wpis w dokumentach, lecz także to, czy po ustaniu zatrudnienia chory wykonuje pracę zarobkową, prowadzi działalność gospodarczą, podlega innemu ubezpieczeniu albo faktycznie prowadzi gospodarstwo rolne. Samo gospodarstwo żony nie wystarczy do odmowy świadczenia, ale aktywna praca męża w gospodarstwie może mieć znaczenie.

Znaczenie ma także art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową albo wykorzystujący zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Jeżeli więc osoba na L4 wykonuje realną pracę w gospodarstwie, np. obsługuje zwierzęta, wykonuje prace polowe, sprzedaje produkty rolne albo prowadzi działalność rolniczą w sposób stały i zorganizowany, ZUS może zakwestionować świadczenie. Ocena zależy jednak od konkretnych dowodów i rodzaju czynności.

Gospodarstwo rolne a podleganie KRUS

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników wiąże obowiązek ubezpieczenia w KRUS z prowadzeniem działalności rolniczej, a nie z samym formalnym związkiem rodzinnym z rolnikiem. Z art. 6 pkt 1 tej ustawy wynika, że rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna zamieszkująca i prowadząca na terytorium Polski osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa do zalesienia.

Dla męża właścicielki gospodarstwa istotne jest więc to, czy po ustaniu zatrudnienia można mu przypisać status osoby prowadzącej działalność rolniczą albo małżonka rolnika pracującego w gospodarstwie. Jeżeli nie prowadzi gospodarstwa, nie pracuje w nim i nie zgłasza się do KRUS, argument o samym posiadaniu gruntów przez żonę jest zbyt słaby, aby automatycznie pozbawić go świadczeń z ZUS.

Jeżeli natomiast po ustaniu zatrudnienia powstanie realna podstawa do objęcia męża ubezpieczeniem rolniczym, trzeba przeanalizować, czy nie zachodzi przesłanka z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. W sprawach dotyczących przechodzenia między systemami ZUS i KRUS praktyczne znaczenie może mieć również doliczanie okresu KRUS, zwłaszcza przy późniejszym ustalaniu uprawnień emerytalnych lub rentowych.

Świadczenie rehabilitacyjne po wyczerpaniu zasiłku chorobowego

Jeżeli po wykorzystaniu okresu zasiłkowego osoba nadal jest niezdolna do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, może otrzymać świadczenie rehabilitacyjne. Wynika to z art. 18 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Z art. 18 ust. 2 tej ustawy wynika, że świadczenie rehabilitacyjne przysługuje przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 12 miesięcy.

Jeżeli mąż ma już ustalone prawo do świadczenia rehabilitacyjnego, należy sprawdzić warunki świadczenia rehab, w szczególności ciągłość niezdolności do pracy, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej ZUS oraz brak przesłanek wyłączających wypłatę.

Do świadczenia rehabilitacyjnego stosuje się odpowiednio część przepisów dotyczących zasiłku chorobowego. Ma to znaczenie, ponieważ art. 22 ustawy zasiłkowej nakazuje odpowiednie stosowanie między innymi art. 13 ust. 1 oraz art. 17 tej ustawy. Oznacza to, że kontynuowanie działalności zarobkowej po ustaniu zatrudnienia albo wykonywanie pracy w czasie orzeczonej niezdolności może wpływać również na świadczenie rehabilitacyjne.

Najczęstsze sytuacje i ich skutki

Co zrobić, gdy ZUS zakwestionuje świadczenie?

Jeżeli ZUS wyda decyzję odmawiającą zasiłku chorobowego albo świadczenia rehabilitacyjnego, decyzję można zaskarżyć. Z art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do właściwego sądu. Termin i tryb wniesienia odwołania określa art. 477^9 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: odwołanie wnosi się na piśmie do organu rentowego, który wydał decyzję, albo ustnie do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji.

W odwołaniu warto wykazać, że chory nie prowadził działalności zarobkowej, nie pracował w gospodarstwie, nie był objęty KRUS jako rolnik lub małżonek rolnika prowadzący gospodarstwo, a zwolnienie lekarskie wykorzystywał zgodnie z jego celem. Przydatne mogą być dokumenty z KRUS, zaświadczenia lekarskie, oświadczenia domowników, dokumenty własności gruntów oraz dowody pokazujące, kto faktycznie prowadzi gospodarstwo.

FAQ

Czy samo posiadanie gospodarstwa przez żonę odbiera mężowi zasiłek chorobowy z ZUS?

Nie automatycznie. Trzeba ustalić, czy mąż sam prowadzi gospodarstwo, pracuje w nim lub podlega KRUS. Jeżeli gospodarstwo należy do żony, a mąż nie wykonuje działalności rolniczej, samo istnienie gospodarstwa nie powinno przesądzać o odmowie świadczenia.

Czy można pobierać zasiłek chorobowy po rozwiązaniu umowy o pracę?

Tak, jeżeli niezdolność do pracy powstała w czasie zatrudnienia i trwa nadal albo jeżeli po ustaniu zatrudnienia spełnione są warunki z art. 7 ustawy zasiłkowej. Trzeba też sprawdzić, czy nie zachodzą wyłączenia z art. 13 ust. 1 tej ustawy.

Czy praca w gospodarstwie podczas L4 jest bezpieczna?

Nie, jeżeli są to czynności zarobkowe albo sprzeczne z celem zwolnienia. Art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej pozwala ZUS odebrać zasiłek za cały okres zwolnienia, jeżeli chory wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje L4 niezgodnie z jego celem.

Czy świadczenie rehabilitacyjne może być wypłacane po ustaniu zatrudnienia?

Tak, jeżeli po wyczerpaniu zasiłku chorobowego osoba nadal jest niezdolna do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Podstawą jest art. 18 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej. Trzeba jednak uwzględnić wyłączenia stosowane odpowiednio na podstawie art. 22 tej ustawy.

Ile czasu jest na odwołanie od decyzji ZUS?

Odwołanie wnosi się w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Wynika to z art. 477^9 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS, który wydał decyzję.

Źródła

• Art. 6 ust. 1, art. 7, art. 8, art. 13 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 18 ust. 2 oraz art. 22 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 11 ust. 1 oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 6 pkt 1, art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
• Art. 477^9 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.