Wznowienie JDG a zasiłek chorobowy i macierzyński

Zasiłek macierzyński dla osoby prowadzącej JDG

Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą może otrzymać zasiłek macierzyński, jeżeli w dniu powstania prawa do tego świadczenia podlega ubezpieczeniu chorobowemu. Wynika to z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz z art. 11 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność ubezpieczenie chorobowe ma charakter dobrowolny.

W praktyce oznacza to, że sama rejestracja firmy nie wystarcza. Trzeba jeszcze podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Jeżeli działalność jest zawieszona, co do zasady nie ma tytułu do tych ubezpieczeń z działalności.

Zawieszenie działalności a ubezpieczenia ZUS

Zgodnie z art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych osoba prowadząca pozarolniczą działalność, która zawiesiła jej wykonywanie, nie podlega w tym okresie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ani ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu, od dnia rozpoczęcia zawieszenia do dnia poprzedzającego wznowienie wykonywania działalności.

To ma dwa praktyczne skutki:

• zawieszenie działalności nie pozbawia prawa do zasiłku macierzyńskiego już przyznanego za wcześniejszy okres,
• ale uniemożliwia nabycie kolejnego zasiłku macierzyńskiego z JDG, jeżeli poród nastąpi w okresie zawieszenia.

Jeżeli więc przedsiębiorczyni urodzi drugie dziecko w czasie, gdy działalność nadal będzie zawieszona, zasiłek macierzyński z tytułu tej działalności nie powstanie, bo w dniu porodu nie będzie podlegała ubezpieczeniu chorobowemu.

Kiedy wznowić działalność, aby mieć prawo do zasiłku chorobowego?

W opisanej sytuacji najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wznowienie działalności tak, aby objęcie ubezpieczeniami społecznymi, w tym dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, nastąpiło od dnia następnego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego. To istotne z punktu widzenia okresu wyczekiwania do zasiłku chorobowego.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczony dobrowolnie nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Jednocześnie art. 4 ust. 2 tej ustawy przewiduje zaliczanie poprzednich okresów ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego.

W praktyce ZUS przyjmuje, że jeżeli po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego przedsiębiorczyni ponownie przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego bez zbędnej zwłoki, może zachować ciągłość potrzebną do prawa do zasiłku chorobowego bez nowego wyczekiwania. Najmniej ryzykowne jest więc wznowienie działalności od następnego dnia po ustaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Nie warto zakładać, że samo zmieszczenie się w 30 dniach zawsze rozwiąże sprawę automatycznie. W indywidualnej sprawie znaczenie ma dokładny przebieg tytułów ubezpieczenia i sposób zgłoszenia do ZUS. Dlatego przy planowaniu zwolnienia lekarskiego od razu po macierzyńskim bezpieczniej unikać jakiejkolwiek luki.

Czy trzeba wznowić działalność jeszcze w trakcie pobierania obecnego macierzyńskiego?

Nie ma obowiązku wznowienia działalności jeszcze podczas trwania obecnego zasiłku macierzyńskiego, jeżeli celem jest tylko to, aby po jego zakończeniu korzystać ze zwolnienia lekarskiego i zasiłku chorobowego. Kluczowe jest, by od dnia następującego po ustaniu prawa do zasiłku macierzyńskiego istniał tytuł do ubezpieczenia chorobowego z działalności.

Możliwe jest też wznowienie działalności wcześniej, jeszcze podczas pobierania macierzyńskiego. Samo prowadzenie działalności w tym czasie nie wyklucza pobierania zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jednak prawidłowo uporządkować zgłoszenia do ZUS, bo w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego z działalności zasady podlegania ubezpieczeniom różnią się od zwykłego aktywnego prowadzenia firmy.

Zobacz również:

Zwolnienie lekarskie po wznowieniu JDG

Po wznowieniu działalności i zgłoszeniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przedsiębiorczyni może otrzymać zasiłek chorobowy, jeżeli spełnione są warunki z ustawy zasiłkowej oraz nie zachodzą przesłanki wyłączające prawo do świadczenia.

Trzeba pamiętać o dwóch praktycznych kwestiach:

• zwolnienia lekarskie są obecnie wystawiane elektronicznie jako e-ZLA, więc co do zasady lekarz przekazuje je do systemu ZUS automatycznie,
• przy wypłacie zasiłku dla osoby prowadzącej działalność nadal znaczenie ma formularz płatnika składek, obecnie składany zgodnie z aktualnymi wymaganiami ZUS, najczęściej z wykorzystaniem dokumentu ZUS Z-3b lub danych przekazywanych elektronicznie.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ZUS wypłaca zasiłek na bieżąco po stwierdzeniu uprawnień, nie później niż w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

Należy także uważać na wykonywanie pracy lub czynności sprzecznych z celem zwolnienia. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeżeli wykonuje w tym czasie pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z jego celem. Przy JDG bywa to szczególnie problematyczne, gdy przedsiębiorca faktycznie dalej prowadzi firmę.

Czy można zawiesić działalność w trakcie L4?

Co do zasady formalne zawieszenie działalności w CEIDG w czasie niezdolności do pracy jest możliwe. Nie oznacza to jednak, że zawsze będzie obojętne dla dalszych świadczeń. Dla już trwającego zasiłku chorobowego najważniejsze jest to, czy nie doszło do naruszeń z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Natomiast dla kolejnego zasiłku macierzyńskiego kluczowe jest, aby w dniu porodu działalność nie była zawieszona i aby istniało dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Inaczej mówiąc: zawieszenie firmy podczas pobierania chorobowego może nie odebrać bieżącego zasiłku chorobowego, ale może przekreślić prawo do zasiłku macierzyńskiego po kolejnym porodzie, jeżeli poród nastąpi już w okresie zawieszenia.

Jak wznowić działalność i zgłosić się do chorobowego?

Wznowienie działalności zgłasza się w CEIDG. Podstawę stanowi art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców oraz przepisy regulujące wpis do CEIDG. We wniosku wskazuje się datę wznowienia wykonywania działalności.

Po wznowieniu trzeba zadbać o zgłoszenie do właściwych ubezpieczeń w ZUS. Dla osoby prowadzącej JDG dobrowolne ubezpieczenie chorobowe powstaje od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek o objęcie tym ubezpieczeniem został złożony, zgodnie z art. 14 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W praktyce oznacza to, że zgłoszenia nie wolno odkładać, bo spóźnienie może spowodować brak objęcia chorobowym za oczekiwany okres.

Jeżeli stan faktyczny jest prosty, zwykle robi się to w ten sposób:

W indywidualnej sprawie mogą być potrzebne także dodatkowe czynności zgłoszeniowe lub wyrejestrowujące, zależnie od tego, jak przedsiębiorczyni była rozliczana podczas pobierania poprzedniego zasiłku.

Czy po drugim porodzie zasiłek macierzyński będzie przysługiwał?

Tak, ale tylko wtedy, gdy w dniu porodu przedsiębiorczyni będzie objęta ubezpieczeniem chorobowym z tytułu prowadzenia działalności. Dla zasiłku macierzyńskiego nie ma 90-dniowego okresu wyczekiwania takiego jak przy chorobowym. Decydujące jest samo podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w dniu powstania prawa do zasiłku, czyli co do zasady w dniu porodu – art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Dlatego samo uzyskanie zasiłku chorobowego w ciąży nie wystarczy, jeśli wcześniej przedsiębiorczyni zawiesi działalność i w dniu porodu nie będzie już podlegała chorobowemu.

Zobacz również:

Praktyczna odpowiedź na zadane pytania

W przedstawionym stanie faktycznym prawidłowy kierunek rozumowania jest następujący:

• tak, aby po zakończeniu obecnego macierzyńskiego korzystać z chorobowego z JDG, trzeba mieć wznowioną działalność i zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,
• najbezpieczniej wznowić działalność i zgłosić chorobowe od dnia następnego po zakończeniu pobierania zasiłku macierzyńskiego,
• nie należy pozostawiać luki między końcem macierzyńskiego a ponownym objęciem chorobowym, jeśli celem jest uniknięcie sporu o nowy okres wyczekiwania,
• jeżeli w dniu drugiego porodu działalność będzie zawieszona, zasiłek macierzyński z JDG nie będzie przysługiwał.

Jeżeli więc celem jest pełne zabezpieczenie obu świadczeń, bezpieczny wariant to: wznowienie JDG z datą następującą bezpośrednio po zakończeniu pierwszego macierzyńskiego, prawidłowe zgłoszenie do dobrowolnego chorobowego, a następnie niewstrzymywanie działalności na dzień porodu drugiego dziecka.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy przedsiębiorczyni na JDG musi być objęta chorobowym przez 90 dni, aby dostać zasiłek macierzyński?

Nie. Dla zasiłku macierzyńskiego decydujące jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu w dniu porodu, zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej.

Czy można pobierać zasiłek macierzyński i jednocześnie prowadzić działalność?

Tak. Samo prowadzenie działalności nie odbiera prawa do zasiłku macierzyńskiego. Trzeba jednak prawidłowo rozliczać status w ZUS.

Czy wystarczy wznowić działalność tuż przed drugim porodem?

Jeżeli chodzi wyłącznie o przyszły zasiłek macierzyński, co do zasady istotne jest objęcie ubezpieczeniem chorobowym w dniu porodu. Jeżeli jednak wcześniej ma być także zasiłek chorobowy, zbyt późne wznowienie JDG może to uniemożliwić lub skomplikować.

Czy po wznowieniu działalności zwolnienie lekarskie trzeba dostarczać papierowo?

Obecnie zwolnienia wystawiane są co do zasady elektronicznie jako e-ZLA. Nadal jednak ZUS może wymagać innych dokumentów niezbędnych do wypłaty świadczenia, zależnie od sytuacji płatnika.

Czy zawieszenie działalności podczas L4 zawsze odbiera zasiłek chorobowy?

Nie zawsze. Największe ryzyko dla bieżącego chorobowego wynika z wykonywania pracy zarobkowej albo wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z celem, o czym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Natomiast zawieszenie może mieć decydujące znaczenie dla kolejnego zasiłku macierzyńskiego.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 4 ust. 1 pkt 2, art. 4 ust. 2, art. 17 ust. 1, art. 29 ust. 1 pkt 1, art. 61 ust. 1. W tym kontekście znaczenie ma również operacja a JDG bez L4 i bez problemów z ZUS.

2. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1 i 1a, art. 36a ust. 1 i 2.

3. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w szczególności przepisy dotyczące zawieszenia i wznowienia wykonywania działalności gospodarczej.

4. Informacje i formularze ZUS dotyczące zgłoszeń do ubezpieczeń oraz wypłaty zasiłków dla osób prowadzących pozarolniczą działalność.